| Ainhize-Monjolose | |||
|---|---|---|---|
 Nafarroa Beherea,Euskal Herria | |||
.jpg) Ainhizeko Jasokuntzeko eliza eta hilerria | |||
| |||
 | |||
| Kokapena | |||
| Herrialdea |  Euskal Herria | ||
| Lurraldea | Nafarroa Beherea | ||
| Eskualdea | Garazi | ||
| Administrazioa | |||
| Estatua |  Frantzia | ||
| Eskualdea |  Akitania Berria | ||
| Departamendua |  Pirinio Atlantikoak | ||
| Elkargoa | Euskal Hirigune Elkargoa | ||
| Barrutia | Baiona | ||
| Kantonamendua | Euskal Mendialdea | ||
| Izen ofiziala |  Ainhice-Mongelos | ||
| Auzapeza (2004-2026) | Jean-Pierre Irigoin (independente) | ||
| Posta kodea | 64220 | ||
| INSEE kodea | 64013 | ||
| Herritarra | ainhiztar, monjolostar | ||
| Kokapena | |||
| Koordenatuak | 43°12′19″N1°09′21″W / 43.2053°N 1.1558°W /43.2053; -1.1558 | ||
| Azalera | 10,30 km2 | ||
| Garaiera | 195-546 metro | ||
| Distantzia | 9,1 km (Donibane Garazitik) | ||
| Demografia | |||
| Biztanleria | 172 (2018:  1) | ||
| Dentsitatea | 15,63 biztanle/km² | ||
| Zahartzea[1] | % 19,54 | ||
| Ugalkortasuna[1] | ‰ 41,67 | ||
| Ekonomia | |||
| Jarduera[1] | % 81,48(2011) | ||
| Desberdintasuna[1] | % 4,88(2011) | ||
| Langabezia[1] | % 0(2013) | ||
| Euskara | |||
| Euskaldunak | % 77,44(2010) | ||
| Erabilera | % 51,87(2011) | ||
| Datu gehigarriak | |||
| Sorrera | 1841koabuztuaren 16a(uztarketa) | ||
Ainhize-Monjolose[2][a] (goi-nafarreraz:Aintza-Monjolose)[b]Euskal Herriko udalerri bat da,Nafarroa Beherea lurraldean kokatuta.Garazi eskualdean dago,Donibane Garazi hiriburutik 9,1 kilometrora. Altuera 195 eta 546 metro artekoa da, eta 10,30 km²-ko azalera hartzen du.2018. urtean 172 biztanle zituen.
Bertako biztanleakainhiztarrak etamonjolostarrak dira.
Ainhize-Monjolose edo Aintza-Monjolose beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:
Udalerria osatzen duten hiru herrien izenen gidoien bidez, elkarren ondoan jartzea besterik ez da:Ainhize etaMonjolose.
Ainhizegoi-nafarrerazAintza bezala ezagutzen denez, udalerriaAintza-Monjolose bezala ere idatzia ikus daiteke.
Ainhize-MonjoloseArzubiko ibarran dago.
 | Suhuskune | Landibarre | | |
| Jatsu |  | Larzabale-Arroze-Zibitze | ||
| ||||
 | ||||
| Buztintze-Hiriberri | Lakarra | Gamarte |
Udalerriko lurretan jaiotzen daLakako erreka.
Ainhize-Monjoloseko klima
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Monjolose,Erdi Arokobastida,1240an sortu zuenTibalt I.a Nafarroakoak, etaNafarroako erregeen mende zegoen.[6][7]
1512koudazkenean,Joanes III.a NafarroakoaFernando II,a Aragoikoaren aurkako lehen erasoaldi bat egiten saiatu zen, iaNafarroa osoa konkistatu zuena.Luis XII.a Frantziakoak eta nafarrek bidalitako tropa frantsesek lagunduta, bere armadakZuberoa zeharkatu zuen (Maule etaLarraine zeharkatuz)Zaraitzun sartzeko. Aldi berean,Frantzisko I.a Frantziako izurdeakBiarnotik egin zuen erasoa,Donibane Garazitik sartuz. Bere bidean,Monjolose okupatu zutengaztelarren aurkako gudu bat gertatu zen. Bere hurrengo porrota ikusita,Fernando II.a Aragoikoaren tropa inbaditzaileekMonjolose erre zutenDonibane Garazirantz ihes egin aurretik.[8]
1841ekoabuztuaren 16an,Ainhize etaMonjolose udalerriek bat egin zuten Ainhize-Monjolose udalerri berria sortzeko. Era berean, udalerri horren etaLakarraren arteko lur-trukea egin zen.[9]
Jose Mari Ertzilla medikuoriotarrak proposaturiko teoria batekKristobal Kolonen jatorria Ainhize-Monjolose udalerrian kokatzen du, zehazkiagoMonjolose herrian.[10]
Bere arabera, bere tesian puntu erabakigarri batKolonek HLA-B27antigenoa zeramala da,agoten gene bereizgarri bat.[11] Horrela,Kolonek Reiter sindromea izatea antigeno horrekin lotuta egongo litzateke. Gainera,Granadako Unibertsitateko analisi forentse eta genetikoek frogatu zutenDiego Kolonek,Kristobal Kolonen anaiak,espondilitis ankilosatzailea zuela, hau da, kako-formako esku bat.[12] Ondorioz,Kolon eta bere familiaBaztango etaErronkaribarreko agotenOkzitaniako eskualde beretik etorriko lirateke.AgotakOkzitaniakoDonejakue bideetatik zihoazen etorkinak ziren, denakMonjolosetik oso gertu dagoenIzuran elkartzen direlarik.[13]
Bere teoria babesteko,ErtzillakXV. mendeanGarazin bizi ziren Kolon batzuk erakusten ditu. Era berean,Kolonek bere jatorria ezkutatzeko erabili zituen bi arrazoietako bat, garai hartakoMonjoloseko biztanle gehienakagot izatea zela dio.[14] Horregatik,Monjolosekoa zela esatea,albitar,heretiko etaagot salatzearen parekoa izango zen.
Monjoloseren aldeko beste argudio batBartolome KolonKristobal Kolonen beste anaietako baten sinadura da.Bartolome KolonekHenrike VII.a Ingalaterrakoa erregearen aurrean beremapamundi proiektu bat aurkeztu zuen,latinez «pro auctore sive pictore, Ianua cui patria est, nomen cui Bartholomeus Columbus de Terra Rubra» (euskaraz "pintoreak sinatzen du, bere aberria Ianua da, bere izena Bartolome Kolon da, Lur Gorrikoa" bezala itzulia) sinatuz.[15]Ertzillak dioenez,Terra Rubra ("Lur Gorria") lekuri buruzko aipamenaBaigorriko Bizkonderriari buruzkoa da (ikusBaigorriko etimologia), zeinariMonjolose baitzegokion1447an. Halaber, adierazi duIanua toponimoa ez delaGenovarekin lotzen uzten duena, baina baiDonibane Garazirekin, modu erromantzatuaneuskal toponimoa izango bailitzateke,Unanua (Unanugaztelaniaz) kasuarekin gertatzen den bezala.
Ertzillaren teoriaren hurrengo interesguneaKolonen armarria da.Errege-erregina Katolikoek bat eman zioten arren, Kolonek berea erabiltzen jarraitu zuen. Iturri askoren arabera, Kolon familia oso apal batetik etorriko litzateke, "armarririk gabe". Hala ere, Kolonek bat erabili behar izan zuen, horretarako, gertu zegoenIholdi herrikoa aukeratuz.Ertzillaren arabera,Monjolose bere herriarena ez izateaNafarroako Erresumaren armarri bera delako da.MonjoloseNafarroako erregeek sortutakoErdi Arokobastida bat zenez, hartu zen armarriaNafarroakoa izan zen,Donapaleuko kasuan bezala.[16][17]
Kolonek hitz egindako hizkuntzei dagokienez,Ertzillak dioenez, ziurrenik bere ama hizkuntzagaskoia izan zen,Nafarroako Erresumakobastida frankoen berezko hizkuntza (Monjolose,San Zernin edoBastida kasuak).[18] Horrela,gaskoiaren etagaztelaniaren arteko nahasketa bat hitz egingo zuen, segur askiDonibane Garazikogaztelaniak eraginda, herri horretan hizkuntza komuna baitzen.Euskararekin lotura izan zezakeela ere adierazi zuen, hitz egiten ez bazuen ulertzen zuela esanez,Kristobal KolonekAmerikaneuskal toponimoak zituzten 100 leku baino gehiago izendatu baitzituen. Gainera, erregistratuta dago "makala" edo "berrikera" hitzak erabiltzen zituela.[19]
| 1793 | 1800 | 1806 | 1821 | 1831 | 1836 | 1841 | 1846 | 1851 | 1856 | 1861 | 1866 | 1872 | 1876 | 1881 | 1886 | 1891 | 1896 | 1901 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 427 | 379 | 363 | 415 | 398 | 510 | 549 | 500 | 474 | 430 | 417 | 406 | 412 | 388 | 395 | 390 | 354 | 330 | 327 |
| 1906 | 1911 | 1921 | 1926 | 1931 | 1936 | 1946 | 1954 | 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2005 | 2010 | 2015 | 2018 | |
| 333 | 355 | 310 | 286 | 276 | 275 | 268 | 249 | 230 | 226 | 199 | 179 | 173 | 175 | 164 | 161 | 170 | 172 |
bertan egin dezakezu.Biztanleek nekazaritza eta abeltzaintzako lan tradizionalak egiten dituzte, baita nolabaiteko landa-artisautza ere. Udalerrian dago kokaturikEuskal Herriko Laborantza Ganbera.
| Hasiera | Amaiera | Auzapeza | Alderdia |
|---|---|---|---|
| 1995 | 2004 | Guillaume Eyharts | |
| 2004 | karguan | Jean-Pierre Irigoin | |
| falta diren datuak osatu egin behar dira | |||
2017kourtarrilaren 1era arte, Ainhize-MonjoloseGarazi-Baigorri herri elkargoaren kide zen. Une horretatik aurrera, sortu berria zenEuskal Hirigune Elkargoaren parte izatera pasa zen.[20]
Euskal Hirigune Elkargoaren esku dagokoCar Express hiriarteko autobus sareak zerbitzatzen du herria. Guztira, line batek eskaintzen du zerbitzua.[21]
| BAIGORRI | Pilotalekua16 • Joan Pujo kolejioa |
|---|---|
| Irulegi | Sarrera |
| Azkarate | Garataine |
| Uharte Garazi | Herria |
| DONIBANE GARAZI | Donibane Garaziko geltokia54 • Galanaene |
| Donazaharre | Plaza |
| Lakarra | Herriko Etxea |
| Ainhize-Monjolose | Purgua |
| Larzabale-Arroze-Zibitze | Purgua |
| Izura-Azme | Jeantinea |
| Arhantsusi | Harambeltz |
| Uhartehiri | Herriko Etxea |
| Behaskane-Laphizketa | Oiantoa |
| DONAPALEU | |
Luis Luziano Bonapartek,1869an,Garazi eskualdeko herri guztiak sailkatu zituen,Arnegi izan ezik, ekialdekobehe-nafarrera euskalkian,Amiküze etaOztibarre eskualdetan hitz egiten zena.[22]
Koldo Zuazok,2010ean, Ainhize-Monjoloseknafar-lapurtera euskalkian sailkatu zituen.[23]
.jpg)
| Autoritate kontrola |
|
|---|
Datuak:Q839563
Multimedia:Ainhice-Mongelos /Q839563
Liburuak:Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Ainhize-Monjolose
