Lincoln pobrezian jaio zen Kentuckyko enbor-etxola batean, etaMendebalde Urrunean hazi zen,Indianan batez ere. Bere burua hezi, eta abokatu egin zen.Whig Alderdiko buru,Illinois Estatuko legegile etaAEBko kongresista bihurtu zen Illinoisko barrutian. 1849an,Springfielden (Illinois) abokatu arrakastatsu izatera itzuli zen. 1854an,Kansas-Nebraska Legeak haserretu zuen, zeinak lurraldeak esklabotzara ireki baitzituen, politikan berriro sartzea eraginez. Laster bihurtu zenAlderdi Errepublikano berriko buruzagi. 1858ko Senatuko kanpainako eztabaidetan, nazio osoko audientziara iritsi zen,Stephen A. Douglasen aurka. Lincolnpresidente izateko aurkeztu zen 1860an, Estatu Batuetako iparraldea erabat konbentzitu zuen, garaipena lortuz. Esklabotzaren aldekoHegoaldeko elementuek bere hautagaitza esklabotzaren mehatxutzat hartu zuten, eta Hegoaldeko estatuak naziotik banantzen hasi ziren. Garai horretan, Ameriketako Estatu Konfederatu sortu berriak Hegoaldeko base militar federalak hartzen hasi ziren. Lincolnek presidentetza hartu eta hilabete pasatxora, indar konfederatuekFort Sumtereraso zuten,Hego Carolinako AEBko gotorlekua. Bonbardaketaren ostean, Lincolnek indarrak mobilizatu zituen matxinada zapaltzeko eta batasuna berrezartzeko.
Lincolnerrepublikano moderatuak, alderdi demokratiko eta errepublikanoetako lagunekin eta aurkariekin alderdi gatazkatsu batean ibili behar izan zuen. Bere aliatuek, gerrako demokratek eta errepublikano erradikalek, Hegoaldeko Konfederatuen aurkako tratu gogorra eskatu zieten. Elkarren arteko etsaitasuna baliatuz, babes politikoa arretaz banatuz eta amerikar herriari dei eginez kudeatu zituen aldeak. Gerraren aurkako demokratek («Copperheads» izenekoek) Lincoln mespretxatzen zuten, eta konfederazioaren aldeko elementu erradikal batzuk haren hilketa planifikatzeraino ere iritsi ziren.Gettysburgeko bere hitzaldia Estatu Batuetako helburu nazionalaren adierazpen handienetako eta eragingarrienetako gisa hartu izan zen. Lincolnek gertutik gainbegiratu zituen gerra-ahaleginaren estrategia eta taktikak, jeneralen hautaketa barne, etaHegoaldeko merkataritzaren itsas blokeoa ezarri zuen.Maryland eta beste leku batzuetan,habeas corpusa bertan behera utzi zuen, etabritainiarren esku-hartzea saihestu zuenTrent Afera desaktibatuz. 1863an, Emantzipazio Aldarrikapena eman zuen, etamatxinadan zeuden estatuetako esklaboak aske deklaratu zituen. Era berean,Armadari etaItsas Armadari «pertsona horien askatasuna aitortu eta mantentzeko eta AEBko zerbitzu armatuan jasotzeko» agindu zuen. Lincolnek esklabotza legez kanpo uzteko presio egin zien mugako estatuei, etaAEBko Konstituzioaren Hamahirugarren Zuzenketa bultzatu zuen, zeinak esklabotza deuseztatu baitzuen, delitu baten zigor gisa izan ezik.
Lincolnekhauteskunde berrien bere kanpaina arrakastatsua kudeatu zuen. Gerrak suntsitutako nazioa adiskidetzearen bidez sendatzea bilatu zuen. 1865eko apirilaren 14an,Appomattoxeko errenditze konfederatutik bost egun eskasera,WashingtongoFord antzokian, bere emazte Maryrekin antzezlan bat ikusten ari zela,John Wilkes Booth konfederatuen aldekoak tiroz jo zuen. Lincolnmartiri etaheroi nazional gisa gogoratzen da bere gerra garaiko buruzagitzagatik eta Batasuna zaintzeko eta esklabotza ezabatzeko egindako ahaleginengatik. Lincoln, sarri, Estatu Batuetako historiako presidenterik handien gisa aurkeztu ohi da, bai herri-inkestetan, bai akademikoetan.
Abraham Lincoln, Thomas Lincoln eta Nancy Hanks Lincolnen bigarren seme-alaba, 1809ko otsailaren 12an jaio zen, Sinking Spring Farm-eko egur-etxola batean,Hodgenvilletik (Kentucky) gertu[1]. Samuel Lincoln-en ondorengoa zen, 1638an, Hinghametik (Norfolk) bere izen berekoHinghamera (Massachusetts) emigratu zuen ingeles baten ondorengoa. Gero, familiak mendebaldera migratu zuen,New Jersey,Pennsylvania etaVirginian barrena[2]. Lincoln Virginiako Harrison familiaren ondorengoa ere bazen; bere aitaren aldeko eta izen bereko aitona Abraham Lincoln kapitainak eta Bathsheba emazteak (sortzez Herring) Virginiatik Jefferson konderrira (Kentucky) eraman zuten familia[Oh 1]. Kapitaina indiarren eraso batean hil zuten 1786an[3]. Haren seme-alabek, zortzi urteko Thomas (Abrahamen aita) barne, erasoaren lekuko izan ziren[4][Oh 2]. Gero, Thomasek behin behineko lanetan ibili zenKentuckyn etaTennesseen, familiaHardin konderrian (Kentucky), 1800eko hamarkadaren hasieran finkatu aurretik[4].
Lincolnen ama, Nancy Lincoln, Lucy Hanksen alaba dela uste da[6]. Thomas eta Nancy 1806ko ekainaren 12an ezkondu ziren, Washington konderrian, etaElizabethtownera (Kentucky) joan ziren bizitzera[7]. Hiru seme-alaba izan zituzten: Sarah, Abraham eta Thomas ume zela hil zena[8].
Thomas Lincolnek,Kentuckyn, etxaldeak erosi edo alokatu zituen bere lurrak (200 akre, 81 ha, izan ezik) galdu aurretik jabetza-tituluen inguruko auzietan[9]. 1816an, familiaIndianara joan zen bizitzera, non lur-jabetzak eta tituluak fidagarriagoak baitziren[10]. Indiana lurraldeaskeazen (esklaborik gabekoa), eta ukigabeko gabeko baso batean[11] kokatu ziren, Hurricane Township-en,Perry konderrian (Indiana)[12][Oh 3] 1860an, Lincoln konturatu zen Indianarako familiaren joan-etorria, neurri batean, esklabotzagatik izan zela, baina, batez ere, lur-titulu jabetzaren zailtasunengatik[14].
Kentuckyn eta Indianan, Thomaseknekazari, zurgin eta arotz gisa lan egin zuen[15]. Hainbat alditan, baserriak, abereak eta herri-lursailak izan zituen; zergak ordaintzen zituen; epaimahaietan parte hartu zuen; ondasunak baloratzen zituen, eta eskualdeko patruiletan aritu zen. Thomas eta Nancy bereizitako elizabaptista bateko kideak ziren, alkohola, dantza eta esklabotza debekatzen zituena[16].
Finantza-erronkak gaindituz, Thomasek, 1827an, Indianako 80 akreren (32 ha) titulu argia lortu zuen,Little Pigeon Creek komunitatean bihurtuko zen eremua[17].
1818ko urriaren 5ean, Nancy Lincolnesnearen gaixotasunaren ondorioz hil zen, 11 urteko Sarah utziz etxearen arduraz, bere aita, 9 urteko Abraham anaia eta Nancyren 19 urteko lehengusu umezurtza, Dennis Hanks, barne[18]. Hamar urte geroago, 1828ko urtarrilaren 20an, Sarah hil zen hildako seme bat erditzen ari zela; Gertakariak jota utzi zuen Lincoln[19].
1819ko abenduaren 2an, Thomas, aita,Sarah Bush Johnstonekin ezkondu zen, hiru seme-alaba zituenElizabethtowneko (Kentucky) alargun bat[20]. Abraham bere amaordearengana hurbildu zen, etaama deitzen zion[21]. Lincolnek ez zuen gustuko baserriko bizitzarekin lotutako lan gogorra. Bere familiak alferra zela ere esaten zuen, eta nahiago zituen irakurri, zirriborratu, idatzi, zifratu, poesia idatzi, etab[22]. Bere amaordeak aitortu zuen: ez zaio lan fisikoa gustatzen, baina irakurtzea gustatzen zaio[23].
Lincoln, neurri handi batean, autodidakta izan zen[24]. Bere eskolatze formala irakasle ibiltarietatik hartu zuen, Kentuckyn eta Indianan bi epe labur barne, (non zazpi urterekin irakurtzen, baina ziurrenik idazten ez zuen ikasi[25]), eta, baserriko lanak zirela-eta, eskolara noizbehinka baino ez zen joaten, 15 urterekin guztira 12 hilabete baino gutxiago[26]. Irakurle amorratu gisa jarraitu zuen, eta bizitza guztian etengabeko ikaskuntzarako interesa mantendu zuen[27]. Familiak, bizilagunek eta eskolako kideek gogoratzen zuten bere irakurketak barne hartzen zutelaJakue Erregearen Biblia,Esoporen Alegiak,John BunyanenThe Pilgrim's Progress,Daniel DefoerenRobinson Crusoe etaThe Autobiography of Benjamin Franklin[28]. Autodidakta izan arren, Lincolnek ohorezko tituluak jaso zituen geroago, bizitzan zehar,Columbia Unibertsitatekoohorezko zuzenbide doktoretza titulua barne, 1861eko ekainean[29].
Nerabe zela, Lincolnek etxeko lanen ardura hartu zuen, eta, 21 urte arte, etxetik kanpo lan egiten zituen irabazi guztiak ematen zizkion bere aitari[30]. Lincoln altua, indartsua eta atletikoa zen, eta aizkora erabiltzen trebea zen[31]. Borrokalari aktiboa izan zen bere gaztaroan, eta gaur egunborroka libre gisa ezagutzen den estiloan trebatu zen. 21 urterekin, eskualdeko borroka txapeldun izan zen[32]. Indar eta ausardiaren ospea lortu zuenClary's Grove Boys izenez ezagutzen zen maltzurren buruzagi ospetsuarekin borroka bat irabazi ostean[33].
1830eko martxoan, esnearen gaixotasunaren beste agerraldi baten beldur, Lincoln familia zabaleko hainbat kide, Abraham barne, mendebaldera joan ziren,Illinoisera, estatu librera, etaMacon konderrian kokatu ziren[34][Oh 4]. Abraham gero eta gehiago aldendu zen Thomasengandik, neurri batean, bere aitaren heziketa ezagatik[36]. 1831n, Thomas eta familiako beste kide batzukColes konderriko (Illinois) etxe berri batera joateko prestatzen ari zirenean, Abrahamek bere kabuz jo zuen[37].New Salem-en (Illinois) egonkortu zen sei urtez[38]. Lincolnek eta lagun batzuek ondasunak, txerri biziak barne,New Orleansera (Louisiana) eraman zituzten txalupaz, eta han esklabotza ikusi zuen lehen aldiz[39].
1864ko Lincoln presidentearen argazkia Tad Lincoln «Tad» seme gazteenarekin
Mary Todd Lincoln, Abraham Lincolnen emaztea, 1861ean
Espekulazioek diote Lincolnen lehen interes erromantikoaAnn Rutledge izan zela, New Salemera joan zenean ezagutu zuena. Hamarkadak ondoren lekukoek emandako testigantzen arabera, bien arteko amodio baten oroitzapen zehatzik ez zegoela erakutsi zuten[40]. Rutledge 1835eko abuztuaren 25ean hil zen, ziurreniksukar tifoideak jota; Annen hilobiaren gainean euria erortzearen ideia ezin zuela jasan esanez, Lincoln depresio-pasarte larri batean murgildu zen, eta horrek berarekin maiteminduta egon zelako espekulazioak eragin zituen[41][42][43].
1830eko hamarkadaren hasieran, Kentuckyko Mary Owens ezagutu zuen[44]. 1836ko amaieran, Lincolnek Owensekin adostu zuen berarekin ezkonduko zela New Salemera itzuliz gero. Owens azaro hartan iritsi zen, eta denbora batez gorteatu zuen; hala ere, zalantzak izan zituzten. 1837ko abuztuaren 16an, gutun bat idatzi zion Owensi esanez, harremana amaituz gero ez ziola errua leporatuko; hark ez zuen inoiz erantzun[45].
1839an, LincolnekMary Todd ezagutu zuenSpringfielden (Illinois), eta hurrengo urtean ezkondu ziren[46].Robert Smith Todden alaba zen Mary,Lexingtoneko (Kentucky) abokatu eta negozio-gizon aberats batena[47].1841ekourtarrilaren 1ean, adostutako ezkontza bertan behera geratu zen Lincolnek eskatuta, baina adiskidetu, eta 1842ko azaroaren 4an ezkondu ziren Maryren arrebaren Springfield jauregian[48]. Larrituta ezkontzarako prestatzen ari zela, nora zihoan galdetu zioten, eta honela erantzun zuen: «Infernura, uste dut»[49]. 1844an, bikoteak etxe bat erosi zuen Springfielden, bere abokatu bulegotik gertu. Mary etxeaz arduratzen zen zerbitzari baten eta senide baten laguntzarekin[50].
Nahiz eta bere lanak maiz etxetik kanpo mantentzen zuen, Lincoln senar txeratsu eta lau semeren aita zen. Zaharrena,Robert Todd Lincoln, 1843an jaio zen, eta heldu arte bizi izan zen seme bakarra izan zen.Edward Baker Lincoln (Eddie), 1846an jaioa, 1850eko otsailaren 1ean hil zen, ziurreniktuberkulosiak jota. Lincolnen hirugarren semea,«Willie» Lincoln 1850eko abenduaren 21ean jaio zen, eta sukarrak jota hil zenEtxe Zurian, 1862ko otsailaren 20an. Gazteena,Thomas «Tad» Lincoln, 1853ko apirilaren 4an jaio zen, eta bere aita baino gehiago bizi izan zen, baina 18 urterekin hil zen bihotzeko hutsegiteagatik, 1871ko uztailaren 16an[51][53] Lincolni izugarri gustatzen zitzaizkion haurrak[54] eta, berenekin, ez ziren zorroztzat jotzen lincolndarrak[55]. Izan ere, Lincolnen lege-bazkide zenWilliam H. Herndon haserretu egiten zen Lincolnek bere semeak abokatu bulegora eramaten zituenean. Badirudi aita, sarritan, oso murgilduta zegoela bere lanean semeen jokabideaz ohartzeko. Herndonek kontatu zuen: «Askotan sentitu izan dut haien lepo txikiak bihurritu nahi nituela, eta, hala ere, Lincolnekiko errespetuagatik, ahoa ixten nuen. Lincoln ez zen ohartzen bere semeak zer egiten zuten»[56].
Eddie eta Willie semeen heriotzak eragin handiak izan zituen bi gurasoengan. Lincolnek malenkonia pairatzen zuen, gaur egundepresio kliniko gisa ezagutzen dena[57]. Beranduago, Maryk senarra eta semeak galtzearen tentsioarekin borrokatu zuen, eta, 1875ean, Robertek asilo batera eraman zuen denbora batez[58].
1831 eta 1832 urteetan, LincolnekNew Salemeko (Illinois) denetariko biltegi batean lan egin zuen. 1832an,Illinoisko Ordezkarien Ganberarako hautagaitza deklaratu zuen, baina bere kanpaina eten zuenBlack Hawk Gerran Illinoisko Milizian kapitain gisa aritzeko[59]. Lincoln gerra hartatik etxera itzuli zenean, errementari izateko asmoa zuen, baina, horren ordez, 21 urteko William Berryrekin sozietate bat sortu zuen, eta, harekin, New Salemen denetariko biltegi bat erosi zuen kreditu bidez. Bezeroei edariak bakarka saltzeko lizentzia bat behar zenez, Berryk tabernari lizentziak lortu zituen Lincoln eta beretzat, bakoitza 7 dolarretan, eta, 1833an,Lincoln-Berry Biltegi Nagusia taberna ere bihurtu zen. Lizentziadun tabernari gisa, Lincolnek eta Berryk likoreak ere saldu ahal izan zituzten, pinta 12 zentimoren truke. Edari alkoholdun eta janari eskaintza zabala eskaini zuten, besteak beste, eramateko afariak. Baina Berryalkoholiko bihurtu zen; sarritan, mozkorregia zegoen lan egiteko, eta biltegia Lincolnek berak bakarrik zuzentzen zuen[60]. Ekonomia hazten ari zen arren, negozioak arazoak izan, eta zorretan sartu zen; orduan, Lincolnek bere zatia saldu zuen.
Soldadutzatik itzuli ostean egin zuen kanpainako lehen hitzaldian, Lincolnek bere aldeko bat erasoa jasaten ikusi zuen jendearen artean; erasotzailea «lepotik eta galtzen eserlekutik» hartu, eta bota egin zuen[34]. Kanpainan, LincolnekSangamon ibaiaren nabigazio hobekuntzak defendatu zituen. Narratzaile gisa, jendetza erakar zezakeen, baina behar besteko hezkuntza formala, lagun indartsuak eta dirua falta zituen, eta, hala, hauteskundeak galdu zituen[61]. Lincoln, 13 hautagaietatik, zortzigarren geratu zen (lau onenak izan ziren aukeratuak), nahiz New Salem barrutian emandako 300 botoetatik 277 jaso zituen[62].
Lincoln New Salemen posta-zuzendari gisa aritu zen, eta, geroago, konderrikotopografo gisa, baina irakurketekin gogotsu jarraitu zuen, eta abokatu izatea erabaki zuen[63]. Ohitura zen moduan kokatutako abokatu baten bulegoan ikasi beharrean, Lincolnek lege-testuakJohn Todd Stuart etaThomas Drummond abokatuengandik hartu zituen maileguan; liburuak erosi zituen,Blackstone's Commentaries etaChitty's Pleadings barne, eta zuzenbidea bere kabuz ikasi zuen[63]. Geroago, bere hezkuntza juridikoari buruz esan zuen: «ez nuen inorekin ikasi»[64].
1834an, Lincolnen bigarren Estatu-ganbararen kanpainak, oraingoanWhig alderdiko hautagai gisa, arrakasta izan zuen aurkari Whig indartsu baten aurrean[65]. Ondoren, lau agintaldi jarraitu zuten Illinoisko Ordezkarien Ganberan,Sangamon konderriaren ordezkari gisa[66]Illinois eta Michigan kanalaren eraikuntza defendatu zuen, eta, geroago, kanalaren komisarioa izan zen[67]. Lur-jabe zurietatik harago,sufragioa gizonezko zuri guztiei zabaltzeko botoa eman zuen, bainalur askeko jarrera hartu zuen, esklabotzaren zein abolizioaren aurka[68]. 1837an deklaratu zuen: «Esklabotza Erakundea injustizian eta politika txarrean oinarritzen da, baina abolizio-doktrinak aldarrikatzeak bere gaitzak areagotu ohi ditu gutxitu baino»[69].American Colonization SocietyHenry Clayren (Liberian esklabo askatuak ezartzearekin batera abolizio programa bat defendatzen zuen) hitzak errepikatzen zituen gain honetan[70].
1836ko irailaren 9an, Illinoisko abokatuen elkartean onartu zuten[71][72], etaSpringfieldera joan zen bizitzera. BertanJohn T. Stuartekin, Mary Todden lehengusua, abokatutza praktikatzen hasi zen[73]. Lincoln epaiketa borrokalari ikaragarri gisa agertu zen kontra-eztabaidetan eta amaierako argudioetan.Stephen T. Loganekin, hainbat urte bazkidetu zen bikotea eginez, eta, 1844an, William Herndonekin gaztearekin ireki zuen abokatu bulegoa[74].
1838ko urtarrilaren 27an, Abraham Lincolnek, garaian hogeita zortzi urte zituela, bere lehen hitzaldi garrantzitsua eskaini zuen SpringfieldekoLyceumen,Elijah Parish LovejoyAltoneko egunkariko zuzendariaren erailketaren ostean. Lincolnek ohartarazi zuen Atlantikoz gaindiko erraldoi militar batek ezin izango zuela AEB zapaldu nazio gisa. «Ezin da atzerritik etorri; gure patua suntsipena bada, guk geuk izan behar dugu haren egilea eta bukatzaile», esan zuen Lincolnek[75][76]. Aurretik, 1836ko apirilaren 28an, gizonafro-amerikar errugabe bat,Francis McIntosh, bizirik erre zutenSt. Louisen. Zann Gillek deskribatzen du nola bi hilketa horiek kate-erreakzio bat sortu zuten, azkenean Abraham Lincoln presidente izateko hautagaitza izatera bultzatu zuena[77].
Lincoln 30eko hamarkadaren amaieranEstatu Batuetako Ordezkarien Ganberako kide gisa. zuzenbideko Lincolnen ikasle batek 1846 inguruan ateratako argazkia.
Bere historiari leial, 1861ean, Lincolnek esan zien lagunei "ildo zaharreko Whig bat zela, Henry Clayren dizipulua"[78]. Bere alderdiak bankaren modernizazio ekonomikoa, barne hobekuntzak finantzatzeko tarifak, trenbideak barne, eta urbanizazioaren alde egiten zuen[79].
1843an, Lincolnek Whigen izendapena bilatu zuenAEBko Ordezkarien Ganberan,Illinoisko 7. barrutiko eserlekurako;John J. Hardinek garaitu zuen, nahiz eta alderdian nagusitu zen Hardin legegintzaldi bakarrera mugatzeko. Lincolnek, 1846an, izendapena lortzeko estrategia ez ezik, hauteskundeak ere irabazi zituen. Illinoisko ordezkaritzan, Whig bakarra izan zen, baina edozein bezain arduratsu hartu zuen parte ia botazio guztietan, eta alderdiaren ildoa betetzen zuten hitzaldiak egin zituen[80]. Posta Bulegoko eta Posta Errepide Batzorderako eta Gerra Departamentuko Gastuen Batzorderako izendatu zuten[81]. LincolnekJoshua R. Giddingsekin bat egin zuenColumbiako Barrutiko esklabotza deuseztatzeko lege proiektu batean, jabeentzako kalte-ordainarekin, esklabo iheslariak harrapatzeko lege betearazpenarekin eta gaiari buruzko herri bozketa batekin. Whigen laguntza galdu zuenean lege proiektua alboratu zuen[82][83].
Atzerriko eta politika militarrari buruz, LincolnekMexiko-AEB gerraren aurka hitz egin zuen, etaJames K. Polk presidentearen aintza militarraren nahiari egotzi zion: «odol-zaparradetan altxatzen den ostadar erakargarri hori»[84].Wilmot Proviso legearen alde egin zuen,Mexikori irabazitako Estatu Batuetako edozein lurraldetan esklabotza debekatzeko porrot egindako proposamena[85].
Lincolnek Polken aurkako jarrera azpimarratu zuen bereSpot Resolutions idatzi eta aurkeztuz. Gerra Mexikoko zalditeriako patruila bat, lurralde gatazkatsuetan, soldadu amerikarrak hiltzearekin hasi zen, eta Polkek azpimarratu zuen Mexikoko soldaduek: «gure lurraldea inbaditu eta gure herrikideen odola gure lurretan isuri dute»[86]. Lincolnek exijitu zion Polki Kongresuari odola isuri zen leku zehatza erakusteko eta leku hori amerikar lurzoruan zegoela frogatzeko[87]. Ebazpena ez zen aintzat hartu, ez Kongresuan, ez eta berripaper nazionaletan, eta Lincolni bere barrutiko laguntza politikoa kostatu zitzaion. Illinoisko egunkari batek, burlati,Spotty Lincoln (puntuaren Lincoln) ezizena eman zion[88]. Geroago, Lincoln damutu zen bere adierazpenetariko batzuengatik, batez ere, gerra egiteko presidentearen botereen aurka egindako erasoa[89].
1846an, Lincolnek Ganberako agintaldi bakarra egiteko konpromisoa hartu zuen. Clayk presidentetza nekez irabaziko zuela konturatuta,1848ko presidentetzarako hauteskundeetanZachary Taylor jeneralaren alde egin zuen Whig izendapenerako[90]. Taylorrek irabazi zuen, eta Lincolnek alferrik itxaron zuen Lurralde Bulego Orokorreko Komisario izendatua izatea[91]. AdministrazioakOregon Lurraldeko idazkari edo gobernadore izendapena eskaini zion kontsolamendu gisa[92]. Urruneko lurralde hori demokraten gotorleku bat zen, eta kargua onartzeak bere ibilbide juridiko eta politikoa eten egingo zuen Illinoisen; beraz, uko egin, eta bere abokatu lanari ekin zion berriro ere[93].
Springfieldeko lanaldian, Lincolnek «landetako abokatu baten aurrera ekar zitzaketen negozio mota guztiak» kudeatu zituen[94]. Urtean bitan, 10 astez jarraian agertzen zen Midstate konderriko auzitegietan; horrek 16 urtez jarraitu zuen[95]. Lincolnek garraio kasuak kudeatu zituen nazioaren mendebaldeko hedapenaren garaian, batez ere, trenbide-zubi berri askoren azpiko ibai-gabarren gatazkak. Ibai-ontziko gizona zenez, Lincolnek, hasiera batean, interes horien alde egin zuen, baina, azkenean, kontratatu zuena ordezkatu zuen[96]. Geroago, zubi-konpainia bat ordezkatu zuen ibai-ontzien konpainia baten aurka,Hurd vs. Rock Island Bridge Company, zubi bat jo ondoren hondoratu zen kanaleko txalupa baten inguruko kasu gogoangarri batean[97]. 1849an,txalupak ur baxuetan mugitzeko flotazio-gailu baten patentea jaso zuen. Ideia ez zen inoiz merkaturatu, baina Lincoln izango zen patente bat zuen presidente bakarra[98].
Lincoln 175 kasutan agertu zenIllinoisko Auzitegi Gorenaren aurrean; abokatu bakarra izan zen 51 kasutan, eta, horietatik, 31 bere aldeko erabakiak eman ziren[99]. 1853tik 1860ra, bere bezero handienetako batIllinois Central Railroad izan zen[100]. Bere lege ospeakAbe zintzoa ezizena ekarri zion[101].
Lincolnek argudioak aurkeztu zituen James Preston Metzkerren hilketagatik epaitzen ari zenWilliam "Duff" Armstrong defendatuz, 1858ko epaiketa kriminal batean[102]. Kasua ospetsua da Lincolnek lekuko baten sinesgarritasuna zalantzan jartzekoohar judizial bidez ezarritako egitate bat erabiltzeagatik. Kontrako lekuko batek krimena ilargiaren argipean ikusi zuela deklaratu ondoren, LincolnekNekazarien egutegi bat aurkeztu zuen Ilargia angelu baxu batean zegoela erakutsiz, ikusgarritasuna nabarmen murriztuz. Armstrong absolbitua izan zen[102].
Bere presidentetzarako kanpainaren aurretik, Lincolnek bere ospea goratu zuen 1859ko hilketa kasu batean, hirugarren mailako lehengusua zuen Simeon Quinn «Peachy» Harrisonen defentsarekin[Oh 5]; Harrison Lincolnen aurkari politikoaren,Peter Cartwright apezaren, biloba ere bazen[104]. Harrisoni, Greek Crafton hiltzea leporatu zioten, zeinak, bere zauriengatik hilzorian zegoela, Harrison probokatu zuela aitortu baitzion Cartwrighti[105]. Lincolnek, haserre, protesta egin zuen epailearen hasierako erabakia Cartwrightek aitorpenari buruz egindako testigantza entzute onartezin gisa baztertzeagatik. Lincolnek argudiatu zuen testigantza hilzorian egindako deklarazioa zela eta ez zegoela entzute arauaren menpe. Lincoln auzitegiari men ez egitea deklaratu beharrean, espero zen gisa, epaileak, demokrata bera, bere erabakia atzera bota, eta testigantza froga gisa onartu zuen Harrisonen absoluzioa eraginez[102].
Lurraldeetako esklabotzaren egoerari buruzko eztabaidak ez zuen Hegoalde esklabodunaren eta Iparralde askearen arteko tentsioak arintzea lortu1850eko Konpromisoaren porrotarekin, gaiari aurre egiteko diseinatutako lege-pakete bat[106]. 1852an, Clayri egindako laudorioan, Lincolnek nabarmendu zuen Clayk erakutsitako emantzipazio mailakatuaren alde eta esklabotzaren auzianbi muturrekiko aurkako jarrera[107]. Esklabotza-eztabaida bereziki latza bihurtu zenezNebraska etaKansas lurraldeetan, Stephen A. Douglas Illinoisko senatariakherri-subiranotasuna proposatu zuen konpromiso gisa; neurri horrek lurralde bakoitzeko hautesleei esklabotzaren egoera erabakitzea ahalbidetuko ziokeen. Legeriak iparraldetar asko larritu zituen, zeinak esklabotzaren hedapenaren eragina saihestu nahi baitzuten, baina DouglasenKansas-Nebraska Legea oso tarte txikiaz onartu zuen Kongresuak, 1854ko maiatzean[108].
Lincolnek ez zuen ekintzari buruzko iritzirik emanPeoriako hitzaldia baino hilabete geroago arte, 1854ko urrian. Orduan, Lincolnek esklabotzaren aurkako jarrera adierazi zuen, presidentetzarako bidean errepikatuko zuena[109]. Kansas Legeakaxolagabekeria deklaratua zuela esan zuen: «baina pentsatu behar dudanez, esklabotza hedatzeko benetako gogo ezkutua. Gorrotatu behar dut. Gorroto dut esklabotzaren beraren injustizia izugarriagatik. Gorroto dut gure eredu errepublikanoak munduan duen eragin justua gabetzen duelako...»[110]. Kansas-Nebraska Legearen aurkako Lincolnen erasoek itzularazi zuten bizitza politikora[111].
Nazio mailan, Kansas-Nebraska Legeak eta esklabotzaren arazoa adosteko beste ahalegin batzuek ezin konpon izana banatu zituzten whigtarrek. Bere alderdiaren desagerpenari buruz hausnartuz, Lincolnek 1855ean idatzi zuen: «Uste dut whigtar bat naizela, baina beste batzuek esaten dute whigtarrik ez dagoela eta abolizionista naizela... Egiten dudan gauza bakarra da esklabotzaren hedapenaren aurka egitea»[112].Alderdi Errepublikano berria esklabotzaren aurkako iparraldeko alderdi gisa eratu zen, Whig Alderdiaren esklabotzaren aurkako hegaletik abiatuta eta barne harturikLur Askea,Askatasuna eta esklabotzaren aurkakoAlderdi Demokratikoko kideak[113], Lincolnek errepublikanoen lehen erreguei aurre egin zien, alderdi berria muturreko abolizionisten plataforma bihurtuko ote zen beldur[114]. Lincolnek Whig alderdia gaztetzeko itxaropena zuen, nahiz eta bere alderdiakKnow Nothing mugimendu natibistarekin zuen gero eta hurbiltasun handiagoa deitoratu[115].
1854an, Lincoln, Illinoisko legebiltzarkide hautatu zuten, baina uko egin zion bere eserlekua hartzeari. Urte hartako hauteskundeek Kansas-Nebraska Legearen aurkako oposizio gogorra erakutsi zuten, eta, ondoren, LincolnekEstatu Batuetako Senaturako hautaketa bilatu zuen[111]. Garai hartan, senatariak estatuko legebiltzarrak hautatzen zituen[116]. Lehen sei bozketetan buru izan ostean, ezin izan zuen gehiengoa lortu. Lincolnek, bere aldekoei, botoaLyman Trumbulli emateko agindu zien. Trumbull esklabotzaren aurkako demokrata zen, eta, aurreko bozetan, boto gutxi jaso zituen; haren aldekoek, esklabotasunaren aurkako demokratek ere, ez zutela Whig Alderdiko inor babestuko promes egina zuten. Erretiratzeko Lincolnen erabakiak, hala, bere Whig Alderdiaren aldekoek eta Trumbullen esklabotzaren aurkako demokratek batu, etaJoel Aldrich Matteson hautagai demokrata nagusia garaitzeko aukera eman zuen[117].
1856anAlderdi Errepublikano sortu berriko kide bihurtu zen. Urte horretan bertan,Senaturako bidea eragotzi zionStephen Douglas demokratak, baina Estatu Batuetan oihartzun handia izan zutenesklabotasuna indarrik gabe uztearen alde erabili zituen argudioek. Gerra zibilaren garaian, gutun-elkartruke oparoa izan zuenKarl Marxekin (Guerra y emancipación liburuan bildutakoa).
Kansasen,konfrontazio politiko bortitzek jarraitu zuten, eta Kansas-Nebraska Legearen aurkako oposizioak sendo jarraitu zuen iparraldean.1856ko hauteskundeak hurbildu ahala, Lincolnek errepublikanoekin bat egin, etaBloomingtongo Konbentzioan parte hartu zuen,Illinoisko Alderdi Errepublikanoa formalki ezarri zuena. Konbentzioko plataformak lurraldeetan esklabotza arautzeko Kongresuak zuen eskubidea onartu zuen, eta, Kansas, estatu aske gisa onartzearen alde egin zuen. Lincolnek konbentzioaren azken hitzaldia eman zuen alderdiaren plataforma babestuz eta Batasuna zaintzeko eskatuz[118]. 1856ko ekaineko Nazio Konbentzio Errepublikanoan, Lincolnek presidenteorde gisa aurkezteko babesa jaso bazuen ere,John C. Frémont etaWilliam Dayton zerrendan zeuden, Lincolnek Illinois osoan babestu zuena. DemokratekJames Buchanan Estatu idazkari ohia izendatu zuten, etaKnow-NothingsekMillard Fillmore Whig Alderdiko presidente ohia[119]. Buchanan nagusitu zen;William Henry Bissell errepublikanoak Illinoisko gobernadore izateko hauteskundeak irabazi zituen, eta Lincoln Illinoisko errepublikano nagusi bihurtu zen[120][Oh 6].
Dred Scott esklaboa zen, eta bere nagusiak,Missouriko Konpromisoaren ondorioz,lurralde aske batera eraman zuen esklabo estatu batetik. Scott, estatu esklabo batera itzulia izan zenean, auzitegi federal bati bere askatasuna eskatu zion. Bere eskaeraDred Scott vs. Sandford epaiketan (1857) ukatua izan zen[Oh 7].Roger B. Taney Auzitegi Goreneko epaile nagusiak idatzi zuen, bere ustez beltzak ez zirela herritarrak eta ez zutela Konstituzioaren eskubiderik, eta Missouriko Konpromisoa konstituzioaren aurkakoa zela esklaboen jabeenjabetza eskubideak urratzen zituelako. Demokrata askok Dred Scotten aferak lurraldeetako esklabotzaren inguruko gatazka amaituko zuela espero bazuten ere, erabakiak haserre gehiago piztu zuen iparraldean[123]. Lincolnek «Esklaboen Botereari» laguntzeko demokraten konspirazioaren produktua zela salatu zuen[124]. ErabakiaIndependentzia Adierazpenarekin bat ez zetorrela bat argudiatu zuen; esan zuen: «aita fundatzaileek gizon guztiak alderdi guztietan berdinak ez zirela uste zuten arren, gizon guztiak berdinak zirela eskubide ukaezin batzuetan uste zutela, horien artean bizitza, askatasuna eta zoriontasunaren bilaketa»[125].
Lincoln-Douglas eztabaidak eta Cooper Unionen hitzaldia
1858an, Douglas berriro hauteskundeetarako aurkeztu zen AEBko Senatuan, eta Lincolnek hura garaitzea espero zuen. Alderdiko askok, 1858an, Whig alderdikide ohi bat izendatu behar zela uste zuten, eta Lincolnen 1856ko kanpainak eta Trumbullen laguntzak mesede bat balio izan zioten[126]. Ekialdeko errepublikano batzuek Douglas babestu zutenLecompton Konstituzioaren aurkako jarreragatik eta Kansas estatu esklabo gisa onartzeagatik[127]. Illinoisko errepublikano asko haserretu zuten ekialdeko interferentzia honek. Illinoisko errepublikanoek Senaturako hautagaia adosteko konbentzioa egin zuten lehenengo aldiz, eta Lincolnek irabazi zuen izendapena oposizio gutxirekin[128].
Abraham Lincoln,Mathew Bradyren erretratua, 1860ko otsailaren 27an ateratakoa Cooper Union-en hitzaldian
Lincolnek ilusio eta gogo handiz onartu zuen izendapena. Bere izendapenaren ondoren, «Erdibitutako Etxearen Diskurtsoa» eman zuen, BibliakoMk 3:25 erreferentziaz: «Bere buruaren aurka erdibitutako etxe batek ezin du iraun. Uste dut gobernu honek ezin duela iraunkorki erdi esklabo eta erdi libre izan. Ez dut espero Batasuna desegingo denik —ez dut espero etxea eroriko denik—, baina espero dut zatitzeari utziko diola. Dena izango da gauza bat, edo bestea»[129]. Diskurtsoak desadostasun arriskuaren irudi zorrotza sortu zuen[130]. Ondoren, Illinoisko legebiltzarraren hautaketa zetorren, eta horrek Lincoln edo Douglas hautatuko zituen[131]. Lincolnen izendapenaren berri eman zitzaionean, Douglasek adierazi zuen: «Lincoln alderdiko gizon indartsua da..., eta garaitzen badut, nire garaipena nekez lortua izango da»[132].
Senatuko kanpainak zazpi eztabaida izan zituenLincoln eta Douglasen artean. Horiek Estatu Batuetako historiako eztabaida politiko ospetsuenak izan ziren; boxeo-borroka baten antzeko giroa zuten, eta milaka pertsona biltzen zituzten[133]. Pertsonaia nagusiek kontraste nabarmena zuten, bai fisikoki, bai politikoki. Lincolnek ohartarazi zuen esklabotzaren botereak errepublikanismoaren balioak mehatxatzen zituela, eta Douglasi leporatu zion Aita Sortzaileen premisa: «gizon guztiak berdin sortzen direla» desitxuratu zuela. BereFreeport Doctrine-n, Douglasek argudiatu zuen,Dred Scott auzia egon arren (berak onartzen zuena[134]), tokiko kolonoek, herri subiranotasunaren doktrinaren pean, libre izan behar zutela esklabotza beren lurraldean baimendu ala ez aukeratzeko, eta Lincolni abolizionistekin bat egin izana leporatu zion[135]. Lincolnen argudioak tonu morala hartu zuen, Douglasek esklabotza sustatzeko konspirazio bat irudikatzen zuela esan baitzuen. Douglasen argudioak izaera juridikoagoa zuen, Lincoln Dred Scott erabakian erabilitako AEBko Auzitegi Gorenaren agintea desafiatzen ari zela esanez[136].
Nahiz eta hautagai errepublikanoek boto herrikoi gehiago lortu, demokratek eserleku gehiago lortu zituzten, eta legebiltzarrak berriro hautatu zuen Douglas. Hala ere, Lincolnen gai artikulazioak presentzia politiko nazionala eman zion[137]. 1859ko maiatzean, LincolnekIllinois Staats-Anzeiger erosi zuen, etengabe babesten zuen aleman hizkuntzako egunkaria; Estatuko 130.000 alemaniar-estatubatuar gehienek demokraten alde bozkatu zuten, baina alemanezko egunkariak errepublikanoen babesa mobilizatu zuen[138]. 1858ko hauteskundeen ostean, egunkariek maiz aipatzen zuten Lincoln hautagai errepublikano potentzial gisa,William H. Seward, Salmon P. Chase]],Edward Bates etaSimon Cameronen aurka. Lincoln ezaguna zen mendebaldeko erdialdean, ez zuen babesik ipar-ekialdean, eta ez zuen garbi kargua bilatu ala ez[139]. 1860ko urtarrilean, Lincolnek aliatu politiko talde bati esan zion presidentetzarako izendapena onartuko zuela proposatuz gero, eta, hurrengo hilabeteetan, tokiko hainbat egunkarik bere hautagaitza bultzatu zuten[140].
Hurrengo hilabeteetan, Lincoln nekaezina izan zen, ia berrogeita hamar hitzaldi egin zituen kanpainaren ibilbidean. Bere erretorikaren kalitate eta sinpletasunagatik, azkar bihurtu zen Alderdi Errepublikanoaren txapeldun. Hala ere,Estatu Batuetako Mendebalde Ertainean laguntza izugarria izan arren, ekialdean ez zen hain estimatua izan.Horace Greeleyk,New York Tribune-ko editoreak, garai hartan oso balakaria ez zen idatzi bat argitaratu zuen Lincolnek esklabotzari buruz zuen jarrera konprometituaren eta gortearen Dred Scott-en epaia auzitan jartzeko gogorik ezari buruz, eta bere aurkari politikoek berehala erabili zuten haren aurka[141][142].
1860ko otsailaren 27an,New Yorkeko errepublikano boteretsuekCooper Unionen hitzaldi bat ematera gonbidatu zuten Lincoln, non argudiatu zuen Estatu Batuetako Aita Sortzaileek herri subiranotasunaren erabilera txikia zutela eta esklabotza mugatu nahi izan zutela behin eta berriz. Moralak esklabotzaren aurkako oposizioa behar zuela azpimarratu zuen, eta baztertu zuen «zuzenaren eta gaizkiaren arteko erdibideren bat bilatzea»[143]. Ikusleen artean, asko baldar eta itsusi ere agertzen zela pentsatu zuten[144]. Baina Lincolnek lidergo intelektuala erakutsi zuen, eta horrek eztabaidaren erdian jarri zuen.Noah Brooks kazetariak esan zuen: «Inoiz, inork ez zuen halako inpresiorik egin New Yorkeko entzuleei egindako lehen agerpenean»[145].
David Herbert Donald historialariak diskurtsoa «iragarri gabeko presidentetzarako hautagai baten mugimendu politiko bikaina zela deskribatu zuen. Seward-en jaioterrian agertuz, Chaseri leial zen talde batek bultzatuta, Lincolnek, maltzurki, ez zuen erreferentziarik egin izendapenerako aurkari errepublikano horietako bati ere»[146]. Bere asmoei buruzko galdeketa bati erantzunez, Lincolnek esan zuen: «Gustuanire ahoan dago pixka bat»[147].
Trenbideko hautagaia: 1860ko Lincolnen plataforma, esklabo batek eta bere alderdiak eutsita.
1860an, hauteskundeetako iparraldeko eta mendebaldeko botoek (gorriz ageri dira) sartu zuten Lincoln Etxe Zurian.
1960ko hauteskunde presidentzialetara aurkezteko asmoz, 1860ko maiatzaren 9tik 10era, Illinois Estatuko Errepublikanoen Konbentzioa ospatu zen,Decaturren[148]. Lincolnen jarraitzaileekDavid Davis,Norman Judd,Leonard Swett etaJesse DuBoisek zuzendutako kanpaina-talde bat antolatu zuten, eta Lincolnek bere lehen babesa jaso zuen[149]. Bere mugako kondaira apaindua baliatuz (lurrak garbitu eta hesi-errailak zatitu), Lincolnen aldekoektrenbideko hautagaia gaitzizena hartu zuten[150]. 1860an, Lincolnek bere burua honela deskribatu zuen: «Ia sei oin eta lau hazbeteko altuera daukat; haragi makurra, ehun eta laurogei librako pisua dut, batez beste; azal iluna, ile beltz lodia eta begi grisak»[151]. Michael Martinezek Lincolnen irudi eraginkorrari buruz idatzi zuen bere kanpainan. Batzuetan,Rail Splitter egiati gisa aurkezten zen, eta, beste batzuetan,Honest Abe-a zen, leundu gabea baina fidagarria[152].
Maiatzaren 18an, ChicagokoErrepublikanoen Konbentzio Nazionalean, Lincolnek hirugarren bozketan irabazi zuen izendapena, Seward eta Chase hautagaiei irabaziz.Hannibal Hamlin, demokrata ohia,Mainekoa, presidenteorde izendatu zuten zerrenda orekatzeko. Lincolnen arrakasta bere kanpaina-taldearen, esklabotzaren auzian moderatu gisa zuen ospearen eta barne-hobekuntzaren eta tarifaren aldeko jarrera sendoaren mende egon zen[153].Pennsylvaniak jarri zuen goian, estatuaren interes sendoez gidatuta, zeinak lasaitu baitziren tasei emandako bermeagatik[154]. Lincolnen kanpainaren kudeatzaileak ordezkaritza horretan zentratu ziren Lincolnen agindua betez: «Ez egin lotuko nauen kontraturik»"[155].
Esklabotza Botereak gobernu nazionala estutu zuen heinean, errepublikano gehienek ados zeuden Lincolnekin kaltetutako aldea iparraldea zela.1850eko hamarkadan zehar, Lincolnek zalantzan jarri zuen gerra zibilaren aurreikuspenak, eta bere hautaketak sezesioa bultzatuko zuelako aldarrikapenak baztertu egin zituzten haren aldekoek[156]. Iparraldeko demokratek Douglas hautatu zutenean hautagai gisa, hamaika estatu esklaboetako ordezkariak atera egin ziren konbentzio demokratikotik; Douglasek herri subiranotasunari buruz zuen jarreraren aurka egin zuten, etaJohn C. Breckinridge, garaiko presidenteordea, hautatu zuten hautagai gisa[157]. Whigs etaKnow Nothing alderdietako kide ohien talde batek Batasun Konstituzionalaren Alderdia sortu zuen, etaTennesseekoJohn Bell izendatu zuten. Lincoln eta Douglas iparraldeko bozengatik lehiatu ziren, eta Bell eta Breckinridgek batez ere hegoaldean aurkitu zuten laguntza[126].
Errepublikanoen konbentzioaren aurretik, Lincolnen kanpaina nazio mailako gazte erakunde bat lantzen hasi zen,Wide Awakes, zeina herri osoko laguntza sortzeko erabili baitzuen hautesleen izena emateko bilketak burutzeko, hautesle berriek eta hautesle gazteek alderdi berrien alde egiteko joera zutelakoan[158]. Iparraldeko estatuetako jendeak bazekien Hegoaldeko estatuek Lincolnen aurka bozkatuko zutela, eta Lincolnen aldekoak bildu zituzten[159].
Douglasek eta gainerako hautagaiek kanpaina egin zuten bitartean, Lincolnek, Alderdi Errepublikanoaren ilusioan oinarrituz, ez zuen hitzaldirik eman. Alderdiak Iparraldean gehiengoak sortu zituen buruz-buruko lana egin zuen, eta kanpainako kartel, eskuorri eta egunkarietako editorial ugari egin zituen. Hizlari errepublikanoek alderdien plataforman zentratu ziren lehenik, eta, bigarrenean, Lincolnen bizitzaren historian, bere haurtzaroko pobrezia azpimarratuz. Helburua zenlan librearen boterea erakustea eta, bere ahaleginei esker, baserritar-mutiko arrunt bat gailurrera irits zitekeela[160]. Alderdi Errepublikanoaren kanpainako literatura ekoizpenak oposizio bateratua itzali zuen;Chicago Tribuneko idazle batek Lincolnen bizitza zehazten zuen liburuxka bat argitaratu zuen, eta 100.000-200.000 ale artean saldu zituen[161]. Agerraldi publikorik egin ez bazuen ere, askok ahalegindu ziren bisitatzen eta idazten. Hauteskundeei begira, bulego bat hartu zuen Illinois estatuko kapitolioan, arreta-fluxuari aurre egiteko.John George Nicolay ere kontratatu zuen bere idazkari pertsonal gisa, eta kargu horretan jarraituko zuen lehendakaritzan ere[162].
1860ko azaroaren 6an, LincolnAmeriketako Estatu Batuetako 16. presidente aukeratu zuten. Lehen presidente errepublikanoa izan zen, eta bere garaipena Iparraldean eta Mendebaldean emandako laguntzari esker izan zen erabat. Hegoaldeko 15 esklabotzaren aldeko estatuetatik 10etan ez zen botorik eman haren alde, eta, Hegoaldeko estatu guztietan, 996 konderrietatik bi bakarrik irabazi zituen, Gerra Zibila iragarriz[163][164]. Lincolnek 1.866.452 boto jaso zituen, lau hautetsiko lasterketa batean guztizkoaren % 39,8; Iparraldeko estatu libreetan, baitaKalifornian etaOregonen ere, irabazi zuen[165].Hauteskunde Kolegioan lortu zuen garaipena erabakigarria izan zen: Lincolnek 180 boto lortu zituen, eta aurkariek 123 lortu zituzten[166].
Lincolnen lehen kargu-hartzea Estatu Batuetako Kapitolioan, 1861eko martxoaren 4an. Errotondaren gaineko Kapitolioaren kupula eraikitzen ari zen oraindik.
Lincolnen lehen kargu-hartzekoNew York Timeseko tituluek berehalako liskarrak iragartzen zituzten: sei aste baino gutxiago geroago, Hegoaldeak Fort Sumter eraso zuen, Amerikako Gerra Zibila hasiz[167]
Hegoaldea haserre zegoen Lincolnen garaipenarekin, eta, erantzun gisa, sezesionistek, 1861eko martxoan kargua hartu aurretik, Batasuna uzteko planak egin zituzten[168]. 1860ko abenduaren 20an,Hego Carolinak lidergoa hartu zuen sezesio ordenantza bat onartuz; 1861eko otsailaren 1erako,Florida,Mississippi,Alabama,Georgia,Louisiana etaTexas jarraitu zioten[169]. Estatu horietako seik nazio burujabetzat jo zuten,Ameriketako Estatu Konfederatuak, eta konstituzio bat onartu zuten[170]. Goi Hegoaldeko eta mugako estatuek (Delaware,Maryland,Virginia,Ipar Carolina,Tennessee,Kentucky,Missouri etaArkansas) deialdi sezesionistari uko egin zioten hasieran[171]. Buchanan presidenteak eta Lincoln presidente hautatuak Konfederazioa aitortzeari uko egin zioten, sezesioa legez kanpokotzat joz[172]. KonfederazioakJefferson Davis hautatu zuen behin-behineko presidente gisa, 1861eko otsailaren 9an[173].
Adostasunera iristeko saiakerak egin ziren, baina Lincolnek eta errepublikanoek proposatutakoCrittenden Konpromisoa baztertu zutenlurraldeetan Lur Askearen Alderdiaren plataformaren aurkakoa zelako[174]. Lincolnek esan zuen: «Heriotza jasango dut baimena eman baino lehen... Konstituzio-eskubide bat dugun gobernu honen jabe izateko pribilegioa erosteko itxura duen edozein kontzesio edo konpromisori»[175].
Lincolnek KonstituzioarenCorwin Zuzenketa onartu zuen, zeina Kongresuak onartu eta Lincolnek kargua hartzen zuenean estatuek berresteko zain baitzegoen. Porrotera kondenatutako zuzenketa hark esklabotza babesten zuen jada existitzen zen estatuetan[176]. 1861eko martxoaren 4an, bere lehen kargu-hartze hitzaldian, Lincolnek esan zuen: «Orain lege konstituzional inplizitua den xedapen hori, ez dut inolako eragozpenik berariaz eta ezeztaezina izan dadin»[177]. Gerra baino aste batzuk lehenago, Lincolnek gutun bat bidali zien gobernadore guztiei, Kongresuak Konstituzioa aldatzeko ebazpen bateratu bat onartu zuela jakinaraziz[178].
1861eko otsailaren 11n, Lincolnekagur-hitz bereziki hunkigarria eman zuen Springfield uzterakoan; ez zen gehiago Springfieldera bizirik itzuliko[179][180]. Lincolnek ekialderantz bidaiatu zuen tren berezi batean. Trama sezesionistak zirela eta, aurrekaririk gabeko arreta eman zieten berari eta bere trenari segurtasunari zegokiola. Bere kargu-hartze bidean, Lincolnek Iparraldeko jendetza eta legebiltzarkideei zuzendu zitzaien[181]. Presidente hautetsiakustezko hiltzaileei ihes egin zienBaltimoren. 1861eko otsailaren 23an, mozorrotuta iritsi zenWashingtonera, non guardia militar handien mendean jarri zuten[182]. Lincolnek berekargu-hartze hitzaldia Hegoaldeari zuzendu zion, berriro ere esanez ez zuela hegoaldeko estatuetan esklabotza ezabatzeko asmorik:
«
Badirudi Hegoaldeko Estatuetako jendearen artean beldurra zegoela, Administrazio errepublikano bat sartzean, haien ondasunak eta haien bakea eta segurtasun pertsonala arriskuan jarriko zirela. Inoiz ez da izan arrazoirik beldur hori atzematerako. Izan ere, denbora guztian, kontrako frogarik zabalena izan da, eta haren ikuskapenerako zabalik egon da. Orain zuri zuzentzen zaizunaren argitaratutako ia hitzaldi guztietan aurkitzen da. Hitzaldi horietako bat aipatzen dut esaten dudanean: «Ez daukat zuzeneko edo zeharkako helbururik oztopatzeko esklabotza-erakundea dagoen estatuetan. Uste dut ez dudala horretarako legezko eskubiderik, eta ez daukat horretarako intentziorik».
»
—Kargu-hartze hitzaldia, 1861eko martxoaren 4an[183][184]
Lincolnek esklabotzaren hedapena debekatzeko bere planak aipatu zituen Ipar eta Hegoaren arteko gatazkaren iturri nagusi gisa, esanez: «Gure herrialdeko parte batek uste du esklabotza zuzena dela eta hedatu behar dela, eta besteak, berriz, gaizki dagoela eta ez litzatekeela zabaldu behar. Hori da eztabaida garrantzitsu bakarra». Lehendakariak Hegoaldeko herriari dei eginez amaitu zuen hitzaldia: «Ez gara etsaiak, lagunak baizik. Ez dugu etsai izan behar... Oroimenaren akorde mistikoek, gudu-zelai guztietatik, eta abertzale hilobi orotatik, bihotz bizi eta sutondo guztietara zabaltzen direnak lurralde zabal honetan zehar, oraindik ere puztuko dute Batasunaren abesbatza berriro ukitzen dutenean, ziur aski berriro ukituak izango baitira gure izaerako aingeru hoberenengandik»[185].1861eko Bake Konferentziaren porrotak legegintza-konpromisoa ezinezkoa zela adierazi zuen. 1861eko martxorako, matxinadako buruzagirik ez zuen Batasunean berriro sartzea proposatu inongo baldintzapean. Bitartean, Lincoln eta buruzagi errepublikanoek ezin zela Batasunaren desegitea onartu adostu zuten[186]. Bere bigarren kargu-hartze hitzaldian, Lincolnek garai hartako egoerari erreparatu zion, eta esan zuen: «Bi alderdiek gerra baztertzen dute, baina bietako batek gerra egingo luke Nazioa bizirik irauten utzi beharrean, eta besteak gerra onartuko luke hiltzen utzi beharrean, eta gerra etorri zen».
Robert Anderson maiorrak,Charlestonen (Hego Carolina) BatasunarenFort Sumterreko komandanteak, hornidura eskaera bat bidali zuenWashingtonera, eta Lincolnen eskaera hori betetzeko agindua gerra ekintza gisa ikusi zuten sezesionistek. 1861eko apirilaren 12an, indar konfederatuek Batasuneko tropen aurkatiro egin zuten Fort Sumterren, eta borrokari ekin zioten.Allan Nevins historialariak argudiatu zuen Lincoln kargu-hartu berriak hiru kalkulu oker egin zituela: «krisiaren larritasuna gutxiestea, Hegoaldeko sentimendu unionistaren indarra handitzea etaHegoaldeko Unionisten inbasio baten aurkako oposizioa alde batera uztea»[187].
William Tecumseh Shermanek Lincolnekin hitz egin zuen kargu-hartze astean, eta, zoritxarrez, etsita gelditu zen «herrialdea sumendi batean lo egiten ari zela» eta Hegoaldea gerrarako prestatzen ari zela konturatu ez izanagatik[188]. Donaldek ondorioztatzen du: «Kargu-hartzearen eta Fort Sumterren tiroketaren arteko hilabeteetan, talka saihesteko behin eta berriz egindako ahaleginek erakutsi zuten anaien arteko odola isurtzeko lehena ez izateko promesa bete zuela. Baina gotorlekuak ez zituela utziko ere zin egin zuen. Jarrera kontraesankor horien ebazpen bakarra zen lehen tiroa konfederatuak botatzea; horixe egin zuten»[189].
Apirilaren 15ean, Lincolnek dei egin zien estatuei guztira75.000 boluntario tropa bidaltzeko gotorlekuak berreskuratzeko, Washington babesteko eta «Batasuna zaintzeko», zeina, bere ustez, estatuak banandu ziren arren oso-osorik jarraitzen baitzuen. Dei horrek aldea hautatzera behartu zituen estatuak.Virginia banandu egin zen, etaRichmond, Batasuneko lerroen aurrean egon arren, hiriburu konfederatu gisa izendatzearekin saritua izan zen. Hurrengo bi hilabeteetan,Ipar Carolina,Tennessee etaArkansasek jarraitu zioten. Sezesio-sentimendua sendoa zenMissourin etaMarylanden, baina ez zen nagusitu;Kentucky neutral geratu zen[190]. Fort Sumterren erasoakMason-Dixon lerroaren iparraldean bildu zituen Batasunekoak, nazioa defendatzeko.
Estatuek Batasuneko erregimentuak hegoaldera bidali zituzten bitartean, apirilaren 19an, trenbide-loturen kontrola zuen Baltimoreko jendailak trenez aldatzen ari ziren Batasuneko tropak eraso zituzten. Geroago, bertako buruzagien taldeek hiribururako trenbide-zubi kritikoak erre zituzten, eta Armadak erantzun zuenMarylandeko funtzionarioak atxilotuz. Lincolnekhabeas corpus bitartekoa bertan behera utzi zuen Washingtonera iristen saiatzen ziren tropak babesteko ahaleginean[191]. John Merrymanek, Marylandeko funtzionario batek, Batasuneko tropen mugimenduak oztopatzen zituena, habeas corpus bitartekoa emateko eskaera egin zion Roger B. Taney Auzitegi Goreneko epaile buruari. Ekainean,Ex parte Merrymanen, Taneyk, Auzitegi Gorenaren izenean ez ebaztean[192], idatzia eman zuen, ustez hura eteteko Konstituzioaren I. artikuluak, 9. atalak Kongresua soilik baimentzen zuela eta ez presidentea. Baina Lincolnek eteteko politikarekin jarraitu zuen zenbait eremutan[193][194].
Lincolnek gerraren kontrol exekutiboa hartu zuen, eta Batasunaren estrategia militarra moldatu zuen.Komandante nagusi gisa aurrekaririk gabeko agintea erabiliz erantzun zion krisi politiko eta militarrari. Bere gerra-eskumenak zabaldu zituen; Konfederazioko portuei blokeoa ezarri zien; funtsak banatu zituen Kongresuak esleitu aurretik;habeas corpusa bertan behera utzi zuen, eta ustezko konfederatuen aldeko milaka zale atxilotu, eta espetxeratu zituen. Lincolnek Kongresuaren eta iparraldeko publikoaren laguntza lortu zuen ekintza horiengatik. Lincolnek Batasunaren sinpatiak ere indartu behar izan zituen mugako estatu esklaboetan eta gerra nazioarteko gatazka bihur ez zedin[195].
Running the Machine: 1864ko marrazki bizidun politikoa, Lincolnen administrazioa satirizatzen duena; William Fessenden, Edwin Stanton, William H. Seward, Gideon Welles, Lincoln eta beste batzuk agertzen dira.
Hasiera-hasieratik argi zegoen aldebikoen laguntza ezinbestekoa zela arrakastarako eta edozein konpromisokkorridorearen bi aldeetako bandoak aldentzen zituela, hala nola errepublikanoak eta demokratak aginte karguetarako izendatzea. Burugorriek (Copperheads) Lincoln kritikatu zuten esklabotzaren alorrean amore ez emateagatik. Errepublikano erradikalek kritikatu zuten astiroegi ibili zela esklabotza deuseztatzean[196]. 1861eko abuztuaren 6an, LincolnekKonfiskazio Legea sinatu zuen, zeinak konfederatuei laguntzeko erabiltzen ziren esklaboak konfiskatzeko eta askatzeko prozedura judizialak baimentzen baitzituen. Legeak eragin praktiko gutxi izan zuen, baina esklabotza ezabatzearen aldeko sostengu politikoa adierazi zuen[197].
1861eko abuztuan,John C. Frémont jeneralak, 1856ko presidentetzarako hautagai errepublikanoak, ediktu martzial bat eman zuen, Washingtoni kontsultatu gabe, matxinoen esklaboak askatzeko. Lincolnek legez kanpoko aldarrikapena bertan behera utzi zuen motibazio politikoa eta behar militarra ez zuelako[198]. Ondorioz,Maryland,Kentucky etaMissouriko Batasuneko izen-emateak 40.000 baino gehiago gehitu ziren[199].
Nazioartean, Lincolnek aurrea hartu nahi zion Konfederazioaren aldeko atzerriko laguntza militarrari[200].William Seward Estatu idazkari borrokalarian fidatzen zen, eta bizkitartean,Charles Sumner Senatuko Kanpo Harremanetarako Batzordeko presidentearekin lankidetza estuan lan egiten zuen[201]. 1861ekoTrent aferan,Britainia Handiarekin gerra mehatxatu zuena, AEBko Armadak, itsaso zabalean, Britainia Handiko posta-ontzi bat atzeman zuen,Trent itsasontzia, legez kanpo, eta bi mandatari konfederatu atxilotu zituen; AEBk ekintza txalotu zuen bitartean, Britainia Handiak gogor protestatu zuen. Lincolnek bi diplomatikoak askatuz amaitu zuen krisia. James G. Randall biografoak Lincolnen teknika arrakastatsuak aztertu zituen[202]:
«
bere neurritasuna, kanpoko edozein itxurakeria saihestea, Estatu Departamentuak Britainia Handiarekiko zuen jarrera leuntze goiztiarra, Seward eta Sumnerekiko begirunea, okasiorako prestatutako dokumentua atxikitzea, arbitratzeko prestutasuna, Kongresuari zuzentzerakoan urrezko isiltasuna, gerra saihestu behar zela aitortu zuen zuhurtzia eta Estatu Batuen benetako posiziorako puntu bat lor zitekeela herrialde lagun bati gogobetetasuna ematen zitzaion aldi berean bere pertzepzio argia.
»
Lincolnek arreta handiz kontrolatu zituen Gerra Departamentura iristen ziren telegrafoen txostenak. Ahaleginaren fase guztien jarraipena egin zuen, gobernadoreekin kontsultatuz eta jeneralak hautatuz euren arrakastaren, egoeraren eta alderdiaren arabera. 1862ko urtarrilean, Gerra Departamentuan eraginkortasunik eza eta espekulazioak izan ondoren, LincolnekSimon Cameron Gerra idazkariaEdwin Stantonekin ordezkatu zuen. Stantonek Gerra Departamentuaren jarduerak zentralizatu zituen, kontratuak ikuskatuz eta bertan behera utziz, eta, horrela, 17.000.000 $ aurreztu zizkion gobernu federalari[203]. Stanton unionista gogor eta zintzoa zen, negozioen aldekoa eta demokrata kontserbadorea, errepublikanoen fakzio erradikalarenganantz jotzen zuena. Lincolnekin, beste edozein goi kargudunek baino maizago eta estuago lan egin zuen. Thomasek eta Hymanek diote: «Stantonek eta Lincolnek ia elkarrekin egin zuten gerra»[204].
Lincolnen gerra-estrategiak bi lehentasun zituen: Washington ondo defendatuta zegoela ziurtatzea eta gerra-ahalegin oldarkorra egitea garaipen azkar eta erabakigarria lortzeko[Oh 8]. Astean bitan, Lincoln bere kabinetearekin elkartzen zen, arratsaldean. Tarteka, Maryk kotxean paseotxo bat emateko konbentzitzen zuen, lanean gogorregi ari zelako kezkatuta[206]. Bere estrategia diseinatzeko, Lincoln bere Estatu burukoHenry Halleck jeneralarenElements of Military Art and Science izeneko liburu batean oinarritu zen; HalleckAntoine-Henri Jomini estratega europarraren dizipulua izan zen. Lincoln puntu estrategikoak kontrolatzeko premia kritikoa baloratzen hasi zen, hala nolaMississippi ibaia[207]. LincolnekVicksburgen garrantzia ikusi zuen, eta, lurraldea harrapatzea baino, etsaien armada garaitzeko beharra ulertu zuen[208].
Batasunaren gerra-estrategia zuzentzean, LincolnekWinfield Scott jeneralaren aholkua baloratu zuen, baita Estatu Batuetako Armadako Komandante Jeneral gisa erretiratu ondoren ere. 1862ko ekainaren 23tik 24ra, Lincolnek, ezustean, bisita bat egin zuenWest Pointera, eta bost ordu eman zituen Scottekin Gerra Zibilaren kudeaketari eta Gerra Departamentuko langileei buruz hitz egiten[209][210].
Bull Run-en Batasunak izandako porrotaren ondoren etaWinfield Scotten erretiroaren ostean, LincolnekGeorge B. McClellan izendatu zuen jeneral nagusi[211]. McClellanek hilabeteak behar izan zituen Virginia Penintsula kanpaina planifikatzeko. McClellanen aurrerapen motelak Lincoln zapuztu egin zuen, baita Washington defendatzeko troparik behar ez zeneko jarrera ere. McClellanek, berriz, Lincolnek hiribururako tropen erreserbari egotzi zion kanpainaren porrota[212].
Ezkerreko irudian, Lincoln ofizialekin ageri daAntietamgo guduaren ostean. Irudi aipagarriak dira (ezkerretik): 1. Delos Sackett koronela; 4. George W. Morell jenerala; 5. Alexander S. Webb Estatu-burua, V. Gorputzekoa; 6.McClellan;. 8. Jonathan Letterman; 10.Lincoln; 11. Henry J. Hunt; 12. Fitz John Porter; 15. Andrew A. Humphreys; 16.George Armstrong Custer kapitaina. Eskuineko irudian, Lincoln eta McClellan ageri dira, 1862ko urriaren 3an
1862an, Lincolnek McClellan kendu zuen jeneralaren etengabeko moteltasunagatik. Uztailean,Henry Halleck goratu, etaJohn Pope izendatu zuenVirginiako Armada berriko buru[213]. PopekRichmonden iparraldetik aurrera egiteko Lincolnen nahia ase zuen, eta, horrela, Washington kontraerasoetatik babestu zuen[214]. Baina Pope garaitua izan zen 1862ko udan,Bull Runeko Bigarren Guduan, eta Potomaceko Armada Washington defendatzera behartu zuen[215].
McClellanek Pope indartu ez zuelako atsekabetuta egon arren, Lincolnek Washington inguruko indar guztien agintea eman zion berriro[216]. McClellan agintera itzuli eta bi egunera,Robert E. Lee jeneralaren Konfederazioko indarrekPotomac ibaia zeharkatu zuten,Marylandera; horrekAntietamgo gudura eraman zuen[217]. Gudu hura, Batasunaren garaipena, Estatu Batuetako historiako odoltsuenetakoa izan zen; urtarrilean, LincolnenEmantzipazio Aldarrikapena erraztu zuen[218].
Orduan, Lee-ren armadaren atzera egitea jarraitzeko presidentearen eskariari, aurre egin zion McClellanek, etaDon Carlos Buell jeneralak ere uko egin zion Ohioko armada Tennessee ekialdeko indar matxinoen aurka mugitzeko aginduei. LincolnekWilliam Rosecransekin ordezkatu zuen Buell, eta, 1862ko erdi aldeko hauteskundeen ostean, McClellanAmbrose Burnsiderekin ordezkatu zuen. Izendapenak politikoki neutralak eta trebeak izan ziren Lincolnen aldetik[219].
Burnsidek, presidentearen aholkuaren aurka, erasoaldia jo zuenRappahannock ibaian zehar, eta Lee-k Fredericksburgen garaitu zuen abenduan. 1863an zehar desertzioak milaka izan ziren, eta Fredericksburgen ondoren gehiagotu egin ziren; beraz Lincolnek BurnsideJoseph Hookerrekin ordezkatu zuen[220].
1862ko agintaldiko erdi aldeko hauteskundeetan, errepublikanoek galera handiak izan zituzten inflazioaren igoeraren, zerga handien, ustelkeriaren zurrumurruen,habeas corpusaren etenduraren,lege-proiektu militarraren eta esklabo askatuak Iparraldera etorri eta lan-merkatua ahulduko zuten beldurrengatik. Emantzipazio Aldarrikapenak botoak irabazi zituen errepublikanoentzakoIngalaterra Berriko landa guneetan eta Mendebaldeko Erdialdeko goialdean, baina, irlandar eta alemaniar gotorlekuetan eta behe Mendebaldeko erdialdean, galdu egin zituzten, non hegoaldeko asko belaunaldiz belaunaldi bizi izan baitziren[221].
1863ko udaberrian, Lincoln nahikoa baikor zegoen hurrengo kanpaina militarrei buruz, gerraren amaiera gertu egon zitekeela pentsatzeko; planen artean zeuden: Hooker-ek Lee-ren aurkako erasoakRichmondeko iparraldean; Rosecran-ekChattanoogan;Grant-ekVicksburgen, eta itsas-eraso batCharlestonen[222].
Lee-k, maiatzean,Chancellorsvilleko guduan, Hooker garaitu zuen; gero dimisioa eman zuen, etaGeorge Meadek ordezkatu zuen[223]. Meadek iparralderantz jarraitu zuen Lee, Pennsylvaniara, etaGettysburgeko kanpainan garaitu zuen, baina, gero, ez zuen jarraitu, Lincolnek hala eskatu bazuen ere. Aldi berean, GrantekVicksburg bereganatu zuen, etaMississippi ibaiaren kontrola lortu zuen, mendebalde urruneko matxinoen estatuak banatuz[224].
Lincoln presidentearen Emantzipazio Aldarrikapenaren lehen irakurketa, Francis Bicknell Carpenter, (1864)(klik egin daitekeen irudia: erabili kurtsorea identifikatzeko)
Konstituzioak esklabotza amaitzeko ahalmena mugatzen zuen Gobernu federala, eta, 1865 baino lehen, arazoa estatu indibidualentzat gortzen zuela ulertu zen. Lincolnek uste zuen esklabotza zaharkituta geratuko zela bere hedapena lurralde berrietara eragozten bazen, lurralde horiek, Batasunean, estatu aske gisa onartuko zirelako eta estatu libreak esklabotza estatuak baino gehiago izatera iritsiko zirelako. Estatuak konbentzitu nahi izan zituen beren esklaboakemantzipatzeagatik kalte-ordaina onar zezaten[225]. Lincolnek, 1861eko abuztuan,John C. Frémont jeneral nagusiaren emantzipatzeko saiakera baztertu zuen, baitaDavid Hunter jeneralak 1862ko maiatzean egindakoa ere, bere eskumenen artean ez zegoela eta mugako estatu leialak nahikoa asalda litzaketelako haiek banandu ahal izateko[226].
1862ko ekainean, Kongresuak lurralde federal guztietan esklabotza debekatzen zuen akta onartu zuen, Lincolnek sinatu zuena. Uztailean,1862ko Konfiskazio Legea ezarri zen, matxinadan laguntzeagatik zigortutakoen esklaboak askatzeko prozedura judizialak ezarriz; Lincolnek lege proiektua onartu zuen, nahiz Konstituzioaren aurkakoa zela uste izan. Ekintza hori komandante nagusiaren gerra-eskumenen barruan bakarrik egin zitekeela uste zuen eta hura gauzatzeko asmoa baitzuen. 1862ko uztailaren 22an, Lincolnek Emantzipazio Aldarrikapenaren zirriborroa berrikusi zuen bere kabinetearekin[227].
Bakearen aldeko Demokratek (Copperheads) argudiatu zuten emantzipazioa bakearen eta elkartzearen oztopoa zela, bainaNew-York Tribuneko Horace Greeley editore errepublikanoak,The Prayer of Twenty Millions bere gutun publikoan, emantzipazioa onar zezan erregutu zion Lincolni[228][229]. Lincolnek, 1862ko abuztuaren 22ko gutun publiko batean, Greeleyri erantzun zion berak gizon guztiak aske izatea nahi zuen arren bere lehen betebeharra presidente gisa Batasuna zaintzea zela[230]:
«
Borroka honetan, nire helburu nagusia Batasuna salbatzea da, eta ez esklabotza salbatzea edo suntsitzea. Esklaborik askatu gabe Batasuna salbatuko banu egingo nuke, eta esklabo guztiak askatuz salbatuko banu egingo nuke; eta, salbatuko banu batzuk askatuz eta besteak bakean utziz, hori ere egingo nuke. Esklabotzaz eta koloretako arrazaz egiten dudana egite dut Batasuna salbatzen laguntzen duela uste dudalako; eta onartzen dudana onartzen dut ez dudalako uste Batasuna salbatzen lagunduko lukeenik... Hemen nire xedea adierazi dut betebehar ofizialaz dudan ikuspegiaren arabera, eta ez dut, inondik inora, nire nahi pertsonala aldatzeko asmorik nonahi gizaki guztiak aske izan daitezen adierazitakoa[231]
»
.
1862ko irailaren 22an, Lincolnek behin-behineko Emantzipaziorako Aldarrikapena aurkeztu zuen[232], zeinak iragartzen baitzuen 1863ko urtarrilaren 1ean oraindik matxinadan zeuden estatuetan esklaboak askatuko zirela. Hurrengo 100 egunak, irailaren 22tik urtarrilaren 1era bitartean, armada eta nazioa emantzipaziorako prestatzen eman zituen; bien bitartean, demokratek beren boto-emaileak bildu zituzten esklaboak askatzeak iparraldeko zuriei eragiten zien mehatxuaz ohartaraziz[233]. Aldi berean, 100 egun horietan, Lincolnek gerra amaitzeko ahaleginak egin zituen esklabotza osorik utziz[234]. Baina, 1863ko urtarrilaren 1ean, bere hitza betez, Lincolnek Emantzipazio Aldarrikapena eman zuen[235] une horretan Batasunaren kontrolpean ez zeuden 10 estatutako esklaboak askatuz[236] eta kontrol horren mende zeuden eremuetarako salbuespen zehaztuekin[237]. Lincolnek Aldarrikapena sinatzeari buruz egin zuen iruzkina honakoa izan zen: «Inoiz, nire bizitzan, ez nuen paper hau sinatzean baino ziurtasun gehiago sentitu ondo egiten ari nintzela»[238].
Estatu matxinoetan esklabotza deuseztatzeak, orain helburu militar gisa, milaka esklabo askatasunera ihes egitea ahalbidetu zuten Batasuneko armadek hegoalderantz aurrera egitean[239]. Emantzipazio Aldarrikapenak esklabo askeak Estatu Batuetako zerbitzu armatuan jasoak izango zirela adierazi zuenez, aske horiek errekrutatzea politika ofizial bihurtu zen. 1863ko udaberrirako, Lincoln prest zegoen tropa beltzak errekrutatzeko kopuru sinbolikotan baino gehiago.Andrew JohnsonTennesseeko gobernadore militarrari bidalitako gutun batean, tropa beltzak biltzeko aitzindari izatera bultzatzen zuen Lincolnek honakoa hau esanez: «Mississippiko ertzetan, berrogeita hamar mila soldadu beltz armatu eta trebatu ikusteak berehala emango lioke amaiera matxinadari»[240]. 1863. urtearen amaieran, Lincolnen aginduetara,Lorenzo Thomas jeneralak Mississippi haraneko hogei afro-amerikar erregimentu errekrutatu zituen[240].
Lincoln (bereohiko txanorik gabe eta gorriz nabarmenduta) Gettysburg gudu zelaian,1863koazaroaren 19an. Gutxi gorabehera hiru ordu geroago, Gettysburgeko hitzaldia eman zuen, Estatu Batuetako historian hitzaldi ezagunenetako bat[241][242]
Lincolnek, 1863ko azaroaren 19an,Gettysburgeko gudu zelaiko hilerriaren inaugurazioanhitz egin zuen[243]. 272 hitz eta hiru minututan, Lincolnek baieztatu zuen nazioa ez zela 1789an jaio, 1776an baizik: «Askatasunean sortua, eta gizon guztiak berdinak direla dioen proposamenari eskainia». Guztientzako askatasunaren eta berdintasunaren printzipioei eskainia gisa definitu zuen gerra. Hainbeste soldadu ausarten heriotzak ez zirela alferrikakoak izango, esklabotza amaituko zela eta demokraziaren etorkizuna ziurtatuko zela adierazi zuen: «Lurrean, herriaren gobernuak, herriarengatik, herriarentzat, ez dira hilko»[244].
Uste zuen iragarpenari aurre hartuz: «Mundua gutxi ohartuko da, ezta luzaroan gogoratuko hemen esaten duguna», hitzaldia Estatu Batuetako historian gehien aipatzen den hitzaldia bihurtu zen[245].
Bakegileak, George P.A. Healyren 1868ko irudia 1865eko martxoan River Queen itsasontzian izandako gertakarien multzoa (klik egin daitekeen irudia; erabili kurtsorea identifikatzeko)
Shilohko guduan etaVicksburg kanpainanUlysses Grant jeneralaren garaipenek Lincoln harritu zuten. Shilohren ostean Granti egindako kritikei erantzunez, Lincolnek esan zuen: «Ezin dut gizon hau gorde; borrokatzen du»[246]. Granten agintepean, Lincolnek uste zuen Batasuneko Armadak hainbat gerralekutan aurrera egin zezakeela, aldi berean, tropa beltzak barne hartzen zituelarik.Gettysburgen ondoren,Lee-ren Armada harrapatzeko Meaderen porrotak eta Potomac-eko Armadaren pasibotasun jarraituak konbentzitu zuten Lincoln komandante gorenera igotzeko Grant. Grantek Meaderen armadaren agintea hartu zuen orduan[247].
Lincoln kezkatuta zegoen Grant 1864an presidentetzarako hautagaitza bat aztertzen ari ote zen. Granten asmo politikoak ikertzeko, bitartekari bat bilatu zuen, eta, behin bat ere ez zuela ziurtatuta, Lincolnek Teniente Jeneralaren maila berpiztu berrira sustatu zuen Grant,George Washington geroztik okupatu gabe zegoen maila[248]. Sustapen hori egiteko baimena 'Senatuko aholkuarekin eta baimenarekin' Lincolnek sinatutako lege-proiektu berri batek eman zuen Granten izena Senatuari aurkeztu zion egun berean. Izendapena 1864ko martxoaren 2an baieztatu zuen Senatuak[249].
Grantek, 1864an,Overland Kanpaina odoltsua egin zuen, eta horrek galera handiak eragin zituen bi aldeetan[250]. Lincolnek Granten planak zeintzuk ziren galdetu zuenean, jeneralak erantzun zuen: «Behar izanez gero, borroka uda osoa horrela eramatea proposatzen dut»[251]. Granten Armada etengabe mugitu zen hegoaldera. Lincoln,City Pointen (Virginia), Grantek zuen egoitzara joan zen Grant eta William Tecumseh Shermanekin hitz egiteko[252]. Lincolnek, Batasunaren galeren aurrean, Iparraldeko laguntza mobilizatuz erreakzionatu zuen[253]. Lincolnek azpiegiturak erasotzeko baimena eman zion (landaketak, trenbideak eta zubiak) Granti, Hegoaldeko morala eta borrokarako gaitasuna ahultzeko asmoz. Armada Konfederatuen porrota balioesten zuen suntsipenaren aurrean, berez handia izan zena[254]. Behin, 1864an, Lincolnen konpromisoa guztiz pertsonala bihurtu zen,Jubal Early jeneral konfederatuakWashington eraso zuenean. Kondairak dio Lincolnek agerian jartzen zuen posiziotik behatzen zuen bitartean, Batasuneko kapitainak (eta geroagoAuzitegi Goreneko epaileak)Oliver Wendell Holmes Jr. oihukatu ziola: «Makur zaitez, ergel madarikatua, tiroa jaso baino lehen!» Baina istorio hau, normalean, apokrifotzat jotzen da[255][256][257][258].
Grantek Lee-ren indarrak ahultzen jarraitu zuenez, bakea eztabaidatzeko ahaleginak hasi ziren. Stephens presidenteorde konfederatuak talde bilera bat zuzendu zuen Lincoln, Seward eta beste batzuekin Hampton Roads-en. Lincolnek uko egin zion Konfederazioarekin berdintasun mailan negoziatzeari; borrokak amaitzeko haren helburua ez zen gauzatu[259]. 1865eko apirilaren 1ean, Grantek Petersburg ia inguratu zuen setio batean. Gobernu Konfederatuak Richmond ebakuatu zuen, eta Lincolnek konkistatutako hiriburua bisitatu zuen. Apirilaren 9an, Lee Granti errenditu zitzaion Appomattoxen, gerra ofizialki amaituz[260].
1863ko uztailean erabaki zen gerraren patua Batasunaren alde, Gettysburgeko guduan, eta, estatuen jurisdikzioen gainetik, Lincolnek esklabotasuna bertan behera uzten zuen lege federala ezarri zuen. Hala ere, Lincoln Batasuneko presidenteak (errepublikanoak) 1864ko hauteskundeak irabazi behar zituen. Demokraten eta finantza gizon handien nahigaberako, Lincolnek irabazi egin zituen 1864ko hauteskundeak (azaroaren 8an) gehiengo osoz. Lincolnek ondorengoa adierazi zuen 1865 hasieran:
«
Bi etsai handi dauzkat: aurretik, Hegoaldeko Armada eta, atzetik, finantza erakundeak. Bietatik, atzekoa dut etsai handiena.
Estatu Batuetako hauteskundeak 1864an: Lincolnen alde (gorriz); hegoaldeko estatuak (marroiak) eta lurraldeak (grisak) ez zeuden jokoan.1864ko hauteskunde kanpainaren afixaAndrew Johnson presidenteorde izateko hautagai zela
Lincoln, 1864an,berriro aurkeztu zen hauteskundeetara errepublikanoen fakzio nagusiak batzen zituela,Edwin M. Stanton etaAndrew Johnson Gerrako Demokratekin batera. Lincolnek elkarrizketa eta bere babes-ahalmenak —bake garaitik asko hedatuta— erabili zituen laguntza lortzeko eta erradikalek hura ordezkatzeko egindako ahaleginak uxatzeko[261]. Bere kongresuan, errepublikanoek Johnson hautatu zuten hautagai gisa. Bere koalizioan Gerrako Demokratak zein errepublikanoak barne hartzeko, LincolnBatasunaren Alderdi berriaren etiketapean aurkeztu zen[262].
Granten geldialdi odoltsuek Lincolnen hauteskunde-aukera berriak kaltetu zituzten, eta errepublikano asko porrotaren beldur ziren. Lincolnek, konfidentzialki, hitzeman zuen idatziz hauteskundeak galduz gero Konfederazioa garaituko zuelaEtxe Zuria eman aurretik[263]; Lincolnek ez zion konpromisoa erakutsi bere kabineteari, baina gutun-azal itxia sinatzeko eskatu zien. Konpromisoa honela zioen:
«
Gaur goizean, iragan egun batzuetan moduan, oso litekeena dirudi Administrazio hau ez berriro aukeratzea. Orduan, nire betebeharra izango da lehendakari hautatuarekin elkarlanean aritzea hauteskundeen eta inbestiduraren artean Batasuna salbatzeko; izan ere, bere aukeraketa ziurtatuko baitu gerora salbatu ezingo duenaren oinarrian[264].
»
Demokraten plataformak alderdiaren «Bakegileei» jarraitu zien, eta porrot gisa jo zuen gerra; baina haien hautagaiak, McClellanek, gerraren alde egin zuen, eta plataforma baztertu zuen. Bien bitartean, Lincolnek tropa gehiagorekin eta alderdi errepublikanoen laguntzarekin indartu zuen Grant. Irailean, ShermanekAtlanta etaDavid Farragutek Mobile harrapatzea derrotismoarekin amaitu zuten[265]. Alderdi Demokrata oso zatituta zegoen; buruzagi batzuk eta soldadu gehienak Lincolnen alde zeuden. Batasun Nazionalaren Alderdia batuta zegoen Lincolnek emantzipazioaren aldeko babesa zela eta. Estatuetako alderdi errepublikanoek Bakegileen zitalkeria azpimarratu zuten[266]. Azaroaren 8an, Lincolnek estatu guzietan irabazi zuen hirutan izan ezik, Batasuneko soldaduen % 78 barne[267].
Abraham Lincolnen bigarren kargu-hartzearen hitzaldia, Kapitolio eraikina ia bukatuan, 1855eko martxoaren 4an
1865eko martxoaren 4an, Lincolnek berebigarren kargu-hartze hitzaldia eman zuen. Hartan, gerrako biktimak Jainkoaren nahia zirela uste zuela esan zuen.Mark Noll historialariak hitzaldia kokatzen du testu erdi-sakratu gutxi batzuen artean, zeinen bidez estatu batuarrek munduan duten lekua ulertzen duten;Lincoln Memorialean idatzita dago[268]. Lincolnek esan zuen:
«
Maitasunez itxaroten dugu —sutsuki otoitz egiten dugu— gerrako gaitz ikaragarri hau azkar igaro dadin. Hala ere, Jainkoak jarraitzea nahi badu, zerbitzariaren berrehun eta berrogeita hamar urteko lanagatik pilatutako aberastasun guztia hondoratu arte eta zigorrez ateratako odol tanta bakoitza ezpataz ateratako beste batek ordainduko duen arte duela hiru mila urte esan zen moduan, hala ere esan behar da: «Jaunaren epaiak, egiazkoak eta zuzenak dira guztiz». inorenganako maltzurkeriarik gabe;, guztientzako karitatez; zuzentasunean irmotasunarekin, Jainkoak zuzen ikusteko ematen digun gisa; ahalegindu gaitezen ari garen lana bukatzen nazioaren zauriak lotzeko; gudua jasan duenaz arduratzea, eta haren alargunaz eta umezurtzaz; bake justu eta iraunkor bat lor eta gorde dezakeen guztia egiteko, gure artean eta nazio guztiekin[269].
Berreraikuntza gerraren amaieraren aurretik hasi zen, Lincoln eta bere kideek nazioaren birgizarteratzea eta buruzagi konfederatuen eta esklabo askatuen patuak kontuan hartzen zuten bitartean. Jeneral batek garaitutako konfederatuak nola tratatu behar ziren galdetu zionean Lincolni, honek erantzun zuen: «Utz itzazue lasai»[270]. Lincolnek gerrari (haren ondoren) zentzua aurkitzeko erabakia zuen, eta ez zuen Hegoaldeko estatuak baztertzen jarraitu nahi. Bere helburu nagusia Batasuna bat eginik mantentzea zen; beraz, ez zen errua norengan jarri arduratu, baizik eta nazioa bat bezala nola berreraiki[271]. Lincoln moderatuen buru jarri zen berreraikuntza-politikan, eta erradikalak (Thaddeus Stevens senataria, Charles Sumner senataria etaBenjamin Wade senataria) aurka agertu ziren, zeinek, hala ere, Lincolnen aliatuak izaten jarraitzen zuten. Nazioa batzeko eta Hegoaldea ez besterentzeko erabakita, Lincolnek hauteskunde azkarrak eskuzabaltasun baldintzetan egitea eskatu zuen. 1863ko abenduaren 8koAmnistiaren Aldarrikapenak indultuak eskaintzen zituen kargu zibil konfederaturik izan ez zutenentzat eta Batasuneko presoei tratu txarrak eman ez zizkietenentzat, baldin eta leialtasun zina egiteko prest baziren[272].
Andrew Johnson presidenteordearen (jostun ohia) eta Lincolnen karikatura politikoa, 1865,The 'Rail Splitter' At Work Repairing Union izenekoa. Epigrafeak dio (Johnson): «Har ezazu lasai, osaba Abe, eta inoiz baino gehiago hurbilduko dut». (Lincoln): «Orratz puntu batzuk gehiago, Andy, Batasun zahar ona konponduko dute».
Hegoaldeko estatuak erortzen zihoazen heinean, buruzagiak behar zituzten haien administrazioak berrezartzen ziren bitartean.Tennesseen etaArkansasen, Lincolnek Johnson etaFrederick Steele, hurrenez hurren, izendatu zituen gobernadore militar gisa.Louisianan, LincolnekNathaniel P. Banks jeneralari agindu zion egoera berrezartzeko plan bat sustatzeko hautesleen % 10 ados jartzen zenean eta berreraikitako estatuek esklabotza soilik deuseztatzen bazuten. Aurkari demokratek, bere eta errepublikanoen asmo politikoak bermatzeko, militarrak erabiltzea leporatu zioten Lincolni. Erradikalek bere politika leunegia zela salatu zuten, eta beren plana onartu zuten, 1864koWade-Davis lege proiektua, Lincolnek, ordea, betoa ezarri zion. Erradikalek errepresalia hartu zuten Louisianan, Arkansasen eta Tennesseen hautetsiak izendatzeari uko eginez[273].
Lincolnen izendapenak moderatuak zein erradikalak aprobetxatzeko diseinatu ziren. Taney epaile nagusia Auzitegi Gorenean zuen eserlekua betetzeko, erradikalek aukeratutako Salmon P. Chase izendatu zuen, Lincolnek uste baitzuen bere emantzipazio eta paper-diru politikak defendatuko zituela[274].
Emantzipazio Aldarrikapena ezarri ondoren, Lincolnek Kongresuarenganako presioa areagotu zuen nazio osoan esklabotza legez kanpo uzteko konstituzio zuzenketa batekin. Emendakin horrek «auzi osoa estutuko zuela» adierazi zuen, eta 1863ko abenduan zuzenketa bat eraman zuten Kongresura[275]; Senatuak 1864ko apirilaren 8an onartu zuen, baina Ordezkarien Ganberako lehen bozketan, behar zen bi herenen gehiengoa ez zuen lortu. Onarpena Lincolnen berrautaketa plataformaren parte bihurtu zen, eta, bere berrautaketa arrakastatsuaren ondoren, Ganberako bigarren saiakera 1865eko urtarrilaren 31n onartu zen[276]. Berrespenarekin,Ameriketako Estatu Batuetako Konstituzioaren Hamahirugarren Zuzenketa bihurtu zen, 1865eko abenduaren 6an[277].
Lincolnek uste zuen gobernu federalak erantzukizun mugatua zuela milioika askatuentzat. Charles Sumner senatariarenFreedmen's Bureau lege proiektua sinatu zuen, zeinak esklabo ohien berehalako beharrak asetzeko diseinatutako aldi baterako agentzia federal bat eratu batzuen. Legeak hiru urteko errentamendurako lurrak ireki zituen askeentzat titulua erosteko aukerarekin. Lincolnek epe laburreko kontrol militarra zekarren Berreraikuntza-plana iragarri zuen, hegoaldeko unionisten kontrolpean berriro onartzeko zain[278].
Bizi izan balitz itekeena da Lincolnek Johnsonen antzeko politika bat jarraituko zuela, hau da, Kongresuko Erradikalekin talka egingo zuela eta askeentzat gertatutakoa baino emaitza hobea lortuko zuela eta bere trebetasun politikoak lagunduko ziola Johnsonen akatsak saihesten.
Sumner eta beste erradikalek ez bezala, Lincolnek ez zuen Berreraikuntza emantzipaziotik harago iraultza politiko eta sozial zabal baterako aukera gisa ikusi. Lurraren konfiskazioaren eta birbanaketaren aurkako jarrera argia zuen aspalditik. Errepublikano gehienek, 1865eko apirilean egin zuten moduan, boto baldintzak estatuek zehaztu behar zituztela uste zuen. Hegoaldeko kontrol politikoa, hala, unionista zuriei, gogoz kontrako sezesionistei eta aurrera begirako konfederatu ohiei pasatuko zela suposatu zuen. Baina gerra garaian, behin eta berriz, Lincolnek, hasierako oposizioaren ondoren, lehen aldiz abolizionistek eta errepublikano erradikalek aurreratutako posizioak bereganatu zituen... Lincolnek, dudarik gabe, arreta handiz entzungo zuen lehengo esklaboentzako babes gehiagoren aldeko aldarria... Guztiz sinesgarria da Lincoln eta Kongresua oinarrizko eskubide zibilen babes federala eta sufragio beltz mugatua barne hartzen zituen Berreraikuntza politika bat adosten imajinatzea Lincolnek hil baino lehen proposatu zituen lerroekin batera.
Lincolnek jatorrizko amerikarrekin izandako esperientzia goiz hasi zen, bere aitona familiaren aurrean hil zutenean[281]. Geroago,Black Hawk Gerran estatuko milizietan kapitain gisa aritu zen, baina ez zen borrokan sartu[282]. Bere presidentetza garaian, indiarrekiko politika politikan oinarritu zen.Indiar Bulegorako izendapenakMinnesota etaWisconsineko jarraitzaileen sari gisa erabili zituen. Karguan egon zen bitartean, bere administrazioak zailtasunak izan zituen Mendebaldeko kolonoak, trenbideak eta telegrafoak indiarren erasoetatik babesteko[283].
1862ko abuztuaren 17an,siux edo dakoten matxinada piztu zenMinnesotan. Ehunka kolono hil, eta 30.000 beren etxeetatik lekualdatu zituzten, eta Washington oso larrituta zegoen[284]. Batzuk beldur ziren Ipar-mendebaldeko mugan gerra hasteko Konfederazioaren konspirazio bat izan zitekeela[285]. Lincolnek, trenbidez, milaka gerra-preso konfederatu bidali zituen matxinada gelditzeko[286]. Konfederatuek protesta egin zuten preso konfederatuak indiarren aurka borrokatzera behartzeagatik, eta Lincolnek politika bertan behera utzi zuen, eta haietako inork ez zuen Minnesotan oina jarri. Lincolnek John Pope jenerala bidali zuen Minnesotara, Ipar-mendebaldeko Departamendu berriko komandante gisa, liskarrak hasi eta aste pare batera[287][288]. Hura iritsi baino lehen,ChippewenFond Du Lac taldeak gutun bat igorri zion Lincolni eskatuz Estatu Batuen alde siuxen aurkako gerrara joaten uzteko, horrela, Lincolnek Minnesotako tropak bidal zitzakeen Hegoaldera borrokatzera[289].[290] Handik gutxira, Mille Lacs, talde-buru batek, gauza bera eskaini zuenSt. Clouden, Minnesotan[291][292]. Bertan, Chippewak zehazten zuen jatorrizkogerra-arauak erabili nahi zituztela[293]. Horrek esan nahi zuen ez zelagerra-presorik, ez errenditzerik ezbake-itunik izango[294]. Lincolnek ez zuen Chippewen eskaintza onartu, ez baitzuen emaitza kontrolatzeko baliabiderik eta emakumeak eta haurrak hildako legitimotzat hartzen ziren indiarren gerran[295]. Eskutitza sinatzen zuen Chippewetako batek, Naw-Gaw-Nub buruzagiak, presidentetza-domina jaso zuen Lincolnengandik, urte hasieran[296].
Henry H. Sibley Minnesotako kongresu kidea Pope jeneralaren agindupean egon zen. Minnesotako gobernadoreak SibleyEstatu Batuetako Boluntarioen koronel bihurtu zuen gerraren aurka borrokatzeko ardura zuen AEBko indarraren agintea izateko, eta, azkenean,Bele Txikiren indarrak garaitu zituenWood Lakeko guduan[288]. Mdewakanton-en indarrak Camp Release-n amore eman zuten egunean, Chippewen gerra-kontseilua Minnesotako kapitolioan bildu zensiuxen aurka borrokatzeko Lincolnentzat beste eskaintza batekin[297].[erreferentzia behar] Sibleyk batzorde militar bati agindu zuen ekintza horiek aztertzeko. harrapatutakoen artean gerra krimenak egin zituztenak epaitzeko. Borrokalari aurkariak epaitzen zituzten batzorde militarren zilegitasunaMexikoko Gerran ezarri zen[298]. Sibleyk epaitu nahi zituen 16 edo 20 gizon zituela uste zuen; bien bitartean, Popek atxilotutako gudari guztiak epaitzeko agindu zuen. Hori egin zenean, 303ri heriotza-zigorra eman zitzaizkien, presidentearen berrikuspenaren mende zeudenak. Lincolnek epaiketaren transkripzio guztiak Washingtonera bidaltzeko agindu zion Gen Poperi, non berak eta bere langileetako bik epaiketak aztertu zituzten zehatz-mehatz. Lincolnen abokatuak arazoak ikusi zituen. Poliki-poliki konturatu zen epaiketak bi taldetan banatu zitezkeela: borrokalarien arteko borrokak eta zibilen aurkako borrokak. Taldeak beren transkripzioen bidez identifika zitezkeen: lehenengo taldekoek hiru orrialde baino ez zituzten, eta bigarren taldekoek orrialde gehiago zituzten, batzuek hamabi arte. Lehenengo taldean, 263 kasu jarri zituen, eta haien zigorrak kommutatu zituen historiako kommutazio masibo handienean. Bigarren taldean, berrogei sartu ziren, eta bat kommutatua izan zen Estatuaren lekuko bihurtzeagatik. Sibleyk beste bat ezeztu zuen froga izugarriak azaleratu zirenean gizona salbuetsiz. Gainerako 38ak AEBko historiako urkamendu handienean exekutatu zituzten. Azkar sortu ziren erantzunik izan ez zuten hiru exekuzioei buruzko galderak[299]. Exekuzioetatik lau hilabete baino gutxiagora, Lincolnek 100 zenbakidun Agindu Orokorra eman zuen, Gerra Zibilarekin baino gehiago Minnesotako Gerrarekin lotzen duena. Alexander Ramseyk, orain Kongresuko kide zenak, 1864an, Lincolni esan zion Minnesotan, hauteskundeetarako, babes gehiago lortuko zuela hautaketarako Mdewakanton-eko 303ak exekutatu izan balitu. Lincolnek erantzun zion: «Ezin nituen gizonak botoengatik urkatu»[300]. Zigorra aldatu zien gizonakDavenporteko (Iowa) espetxe militar batera bidali zituzten. Horietako batzuk Henry Whipple apezpikuaren ahaleginaren ondorioz askatu zituen.
Lincolnek bat egin zuen whig teoriarekin: legeak exekutatu eta, aldi berean, Kongresuari legegintzarako ardurari utzi. Lincolnek lau lege-proiekturi soilik jarri zion betoa,Wade-Davis legea eta bere Berreraikuntza programa gogorra barne[301].1862koHomestead Actek milioika hektarea jarri zituen Mendebaldeko gobernuak kostu txikian, erosteko moduan. 1862koMorrill Land-Grant Colleges Actek nekazaritza-ikastetxeentzako gobernu-laguntzak eman zituen estatu bakoitzean. 1862 eta 1864koPacific Railway Actek Estatu Batuetakolehen trenbide transkontinentala eraikitzeko laguntza federala eman zuen, 1869an amaitu zena[302].Homestead Act etaPacific Railway Act legeak onartu ahal izan zituzten 1850eko hamarkadan neurrien aurka zeuden Hegoaldeko biltzarkiderik eta senataririk ez zegoelako[303].
Bere kabinetea hautatzean eta erabiltzean, Lincolnek bere aurkarien indarrak erabili zituen bere presidentetza indartzeko moduan. Lincolnek bere pentsamendu prozesuari buruz komentatu zuen: «Kabinetean, alderdiko gizon indartsuenak behar ditugu. Gure jendea, elkartuta mantendu behar dugu. Alderdia aztertu, eta hauek direla gizon indartsuenak ondorioztatu dut. Beraz, ez nuen herrialdeari beren zerbitzuak kentzeko eskubiderik»[305]. Goodwinek, taldea,Arerioen Talde gisa deskribatu zuen Lincolen biografian[306]
Gobernu Federalaren diru-sarrerak igotzeko, bi neurri onartu ziren: tasak (aurrekari luzea zuen politika) etaErrenta Zerga Federala. 1861ean, Lincolnek bigarren eta hirugarrenMorrill Tasak sinatu zituen, Buchananek ezarritako lehenengoaren ondoren. 1861eko Diru-sarreren Legea ere sinatu zuen, AEBko lehen errentaren gaineko zerga sortuz: % 3ko zerga laua 800 dolar goitiko errentetan (2022an 26.056 dolarren baliokidea[307][308]). 1862ko Diru-sarreren Legeak diru-sarrerekin igotzen ziren tasak onartu zituen[309].
Lincoln Administrazioak gobernu federalaren eragin ekonomikoaren hedapenaren buru izan zen beste arlo batzuetan ere. Banku Nazionalen Legeak banku nazionalen sistema sortu zuen. AEBk lehen aldiz jaulki zuen paperezko dirua,billete berde izenez ezagutzen dena —atzealdean berdez inprimatuta[310]. 1862an, Kongresuak Nekazaritza Saila sortu zuen[308].
Idatzaldi berritu baten zurrumurruei erantzunez,New York Worldeko etaJournal of Commerceko editoreek idatzaldi faltsu bat argitaratu zuten; horrek editoreek eta beste batzuek urre-merkatuaz jabetu ziren. Lincolnek komunikabideei eraso egin zien jokabide horiengatik, eta bi egunkariak militarrak bahitzeko agindu zuen; bahiketa bi egun iraun zuen[311]
Lincoln daEsker Ematearen egunaren erantzule nagusia[312]. Esker Ematearen eguna eskualdeko jaia bihurtu zenIngalaterra BerrianXVII. mendean. Noizean behin, gobernu federalak data irregularretan aldarrikatu zuen. Aldez aurretiko aldarrikapenaJames Madisonen presidentetzan izan zen, 50 urte lehenago. 1863an, Lincolnek urte hartako azaroko azken osteguna adierazi zuen Esker Ematearen egun gisa[312].
1864ko ekainean, Lincolnek Kongresuak aldarrikatutako Yosemite Beka onartu zuen; gaur egunYosemite Parke Nazionala izenez ezagutzen den eremuari, aurrekaririk gabeko babes federala eman zion[313].
Lincolnek gorteetarako izendapenei buruz zuen filosofia zera zen: «Ezin diogu gizon bati galdetu zer egingo duen, eta, egin beharko bagenu eta hark erantzungo baligu, mespretxatu beharko genuke horregatik. Beraz, jada bere iritziak ezagutzen ditugun gizona hartu behar dugu»[312]. Lincolnek bost izendapen egin zituen Auzitegi Gorenerako.Noah Haynes Swayne Batasunarekin konprometitutako esklabotzaren aurkako abokatua zen.Samuel Freeman Millerrek Lincolnen alde egin zuen 1860ko hauteskundeetan, eta abolizionista aitortua izan zen. David Davis Lincolnen kanpaina-zuzendaria izan zen 1860an, eta Lincolnek abokatutza praktikatzen zuenIllinoisko auzitegiko zirkuituan epaile gisa jardun zuen.Stephen Johnson Field demokratak, aurretik Kaliforniako Auzitegi Goreneko epaileak, oreka geografiko eta politikoa eman zuen. Azkenik, Salmon P. Chase, Lincolnen Ogasun idazkaria, Auzitegi Goreneko epaile nagusi bihurtu zen. Lincolnek Chase jurista trebea zela uste zuen, Berreraikuntzaren legedia onartuko zuela eta bere izendapenak Alderdi Errepublikanoa batuko zuela[314].
Lincolnek bere arerio politiko nagusia, William H. Seward, Estatu idazkari izendatu zuen, eta arazo diplomatiko gehienak bere esku utzi zituen. Hala ere, Lincolnek diplomatiko goren batzuk hautatu zituen bere babesletza politikaren barruan[315]. 1861eko amaieran,Trent Aferaren kudeaketa ere gertutik jarraitu zuen gerra Britainia Handira igo ez zedin[316]. Sewarden eginkizun nagusiaBritainia Handiak etaFrantziak Konfederazioari ez laguntzea izan zen. Arrakasta izan zuen Britainia Handiari eta Frantziari Batasunak gerra deklaratuko ziela Hegoaldea onartzen bazuten adierazi zienean[317].
John Wilkes Booth aktore ezaguna etaMarylandeko espioi konfederatua zen; armada konfederatuan inoiz sartu ez bazen ere, zerbitzu sekretu konfederatuekin harremanak izan zituen[318]. Lincolnen azken hitzaldi publikora joan ondoren, 1865eko apirilaren 11n, non Lincolnek bere lehentasuna adierazi baitzuen gizon beltz batzuei sufragioa ematea, zehazki «oso adimentsuei eta gure kausari soldadu gisa zerbitzatzen dutenei»[319] Boothek presidentea hiltzeko plan bat sortu zuen[320]. Boothek, izan ere, Lincolnek Grant jeneralarekin antzezlan batera joateko asmoaren berri izan zuenean,Ford Antzokian Lincoln eta Grant hiltzeko asmoa hartu zuen. Lincoln eta bere emazteaOur American Cousin antzezlana ikustera joan ziren apirilaren 14ko arratsaldean,Appomattoxeko epaitegiko guduan Batasunaren garaipena lortu eta bost egunera. Azken momentuan, Grantek, antzezlanera joan beharrean,New Jerseyra joatea erabaki zuen, bere seme-alabak bisitatzera[321].
1865eko apirilaren 14an, hil baino ordu batzuk lehenago, Lincolnek Estatu Batuetako Zerbitzu Sekretua ezartzeko legedia sinatu zuen[322], eta, arratsaldeko 10:15ean, Booth antzokiko Lincolnen palko atzealdean sartu zen; isilpean atzetik atera, eta Lincolnen buruaren atzealdean tiro egin zuen, hilkor zaurituz. Lincolnen gonbidatua,Henry Rathbone maiorra, Boothekin borrokan aritu zen une batez, baina Boothek labankada eman, eta ihes egin zuen[323]. Charles Leale medikuak eta beste bi medikuk artatu ostean, Lincoln kalearen beste aldera eraman zuten,Petersen etxera. Zortzi orduzkoman egon ondoren, Lincoln apirilaren 15eko goizeko 7:22an hil zen[324][Oh 9] Stantonek agurtu, eta esan zuen: «Orain sasoi guztietakoa da»[329][Oh 10]. Lincolnen gorpua banderaz bildutako hilkutxa batean jarri zuten; kotxe batean sartu, eta Batasuneko soldaduek Etxe Zurira eraman zuten[330]. Johnson presidenteak zin egin zuen egun berean[331].
Bi aste geroago, Booth, amore emateari uko eginez,Virginiako etxalde bateraino jarraitu zuten, etaBoston Corbett sarjentuak tirokatu, eta apirilaren 26an hil zen. Stanton Gerra idazkariak Booth bizirik hartzeko agindua emanda zuen; beraz, hasiera batean, Corbett atxilotu egin zuten gerra kontseiluaren mendean jartzeko. Elkarrizketa labur baten ondoren, Stantonek abertzale izendatu zuen, eta kargua baztertu zuen[332].
Presidente zendua gorputza bertan dela egon zenEtxe Zuriko Ekialdeko Aretoan lehenik, eta gero Kapitolioko Errotondan, apirilaren 19tik 21era. Lincolnen eta Willie semearen hilotzak zituzten kutxek hiru astez bidaiatu zuten Lincoln Special hileta trenean[333]. Trenak ibilbide bihurria egin zuenWashingtondikSpringfieldera (Illinois), eta, oroigarrietarako, ehunka milaka pertsona hurbildu ziren hiri askotan gelditu zen. Trena igarotzean, beste asko trenbideetara hurbildu ziren bandak, suak eta ereserkiak abesten[334] edo atsekabe isilean.Walt Whitman poetakWhen Lilacs Last in the Dooryard Bloom'd konposatu zuen hura goraipatzeko, Lincolni buruz idatzi zituen lau poemetako bat[335]. Afro-amerikarrak bereziki hunkitu ziren; berenMoises galdu zuten[336]. Zentzu handiago batean, erreakzioa izan zen gerran hainbeste gizonen heriotzei erantzuteko[337]. Historialariek zabaldutako harridura eta atsekabea azpimarratu zuten, baina Lincoln gorrotatzen zuten batzuek bere heriotza ospatu zutela adierazi zuten[338]. Lincolnen gorpuaSpringfieldeko Oak Ridge hilerrian lurperatu zuten eta orain Lincoln hilobian dago[339].
Gaztetan, Lincolnerlijio-eszeptika zen[340]. Biblia sakonki ezagutzen zuen; aipatu eta goraipatzen zuen[341]. Erlijio antolatuaren inguruan zuen jarrera pribatua zen, eta besteen sinesmenak errespetatzen zituen[342]. Inoiz ez zuen kristau-sinesmenen agerpen argirik egin[343]. Bere karrera publikoan zehar, Lincolnek sarritan aipatu zituen Eskriturak[344]. Bere hiru diskurtso ospetsuenak —House Divided Speech,Gettysburgeko hitzaldia eta bere bigarren kargu-hartzea— Probidentziari buruzko aipamen zuzenak eta Eskrituretako aipamenak dituzte.
1840ko hamarkadan, LincolnekBeharrezkoaren Doktrinara harpidetu zen, giza adimena goi mailako botere batek kontrolatzen zuela uste zuena[345]. Bere seme Edward hil zenean, 1850ean, maizago adierazi zuen Jainkoarekiko menpekotasuna[346]. Ez zen inoiz eliza batera batu, nahiz eta maiz joan izan zen LehenPresbiteriar elizara, bere emaztearekin batera, 1852tik aurrera[347][Oh 11].
1850eko hamarkadan, Lincolnekprobidentzian aldarrikatu zuen sinesmena, modu orokorrean, eta oso gutxitan erabili zuen ebanjelioen hizkuntza edo iruditeria;Guraso Sortzaileen errepublikanismoa begirune ia erlijiosoz ikusten zuen[348]. 1862ko otsailean, Willie bere semea hil izanak sosegu bila erlijiora jotzea eragin zuen[349]. Willie hil ondoren, gerraren larritasunaren jainkozko beharra zalantzan jarri zuen. Une horretan idatzi zuen «Jainkoak Batasuna salbatu edo suntsitu zezakeen giza lehiarik gabe. Hala ere, lehia hasi zen. Eta, behin hasita, edozein egunetan eman ziezaiokeen azken garaipena edozein alderi. Hala ere, lehiak jarraitzen du»[350].
Lincolnek gertakariak moldatzen zituen Jainko Ahalguztidun batean sinesten zuen, eta, 1865erako, sinesmen hori diskurtso nagusietan adierazten zuen[343]. Gerraren amaieran, gero eta gehiago dei egiten zion Ahalguztidunari, lasaitzeko eta gertaerak azaltzeko, eta, 1864ko apirilaren 4an,Kentuckyko egunkariko zuzendari bati idatzi zion:
«
Gertaerak ez ditudala kontrolatu baieztatzen dut, eta argi eta garbi aitortzen dut gertaerak ni kontrolatu nautela. Orain, hiru urteko borrokaren amaieran, nazioaren egoera ez da, ez alderdiek, ez inork asmatu edo espero zutena. Jainkoak bakarrik aldarrika dezake. Argi dirudi norantz jotzen duen. Jainkoak orain oker handi bat zuzendu nahi badu, eta nahi badu gu Iparraldekoak zein zuek Hegoaldekoak oker horretan izan dugun konplizitatea justuki ordaindu dezagun, historia inpartzialak arrazoi berriak aurkituko ditu justiziaren eta Jainkoaren ontasuna egiaztatzeko eta errespetatzeko[351].
»
Espiritualtasun hori, bere bigarren kargu-hartze hitzaldian ikus daiteke hobekien, jakintsu batzuen aburuz[343] Estatu Batuetako historiako diskurtsorik handienetzat hartua eta Lincolnek berak bere diskurtsorik handienetzat edo horietako bat, gutxienez[Oh 12][352]. Lincolnek bertan azaltzen du gerraren kausa, helburua eta emaitza Jainkoaren borondatea zela[353]. Lincolnek bere bizitzaren amaieran erlijio-irudiak eta hitzak maiz erabiltzeak bere sinesmen pertsonalak isla ditzake, edo bere ikusleengana iristeko modu bat ere izan zitekeen, gehienbatprotestanteebanjelikoak baitziren[354]. Lincoln, hil zuten egunean, bere emazteari esan omen zionLur Santua bisitatu nahi zuela[355].
Hilketaren aurretik Lincolnen osasuna gainbehera ari zela diote hainbat baieztapen. Horiek, askotan, Lincolnen argazkietan oinarritzen dira, pisu galtzea eta muskuluak galtzea erakusten dutela[359]. Gainera, gaixotasun genetiko arraro bat izan zezakeela susmatzen da, hala nolaMarfan sindromea edo 2B motako neoplasia endokrino anizkoitza[359].
Lincolnek balio errepublikanoen berdefinizioa azpimarratu dute besteak beste John Patrick Diggins, Harry V. Jaffa, Vernon Burton, Eric Foner eta Herman J. Belz historialariek[360]. Lincolnek Independentzia Adierazpenari —guztion askatasuna eta berdintasuna azpimarratzen zituena— 1850eko hamarkadan hasitako errepublikanismoarenxafla aingura deitu zion. Hori egin zuen Konstituzioa (esklabotza onartzen zuena) diskurtso politikoaren ardatza zen garaian[361]. Digginsek ohartarazi duenez: «Lincolnek estatubatuarrei errepublikanismoaren teoriari eta patuari berari ekarpen sakona eskaintzen dion historiaren teoria aurkeztu zuen 1860ko Cooper Unionen hitzaldian»[362]. Argudio baten legezkotasunean zentratu beharrean, errepublikanismoaren oinarri moralean zentratu zen[363].
Gerrari buruzko bere posizioa, izan ere, Konstituzioa funtsean estatuen arteko kontratu gisa zegokion argudio juridiko batean oinarritu zen, eta alderdi guztiek adostu behar dute kontratutik aldentzeko. Gainera, betebehar nazionala zen errepublika estatu guztietan egotea[364]. Iparraldeko soldadu eta buruzagi erlijioso askok, ordea, esklaboen askatasunaren aldeko borroka beren sinesmen moral eta erlijiosoek aginduta zela sentitu zuten[365].
Whig alderdiaren aktibista gisa, Lincoln negozio interesen bozeramaile izan zen, tasa altuen, bankuen, azpiegituren hobekuntzaren eta trenbideen alde egin zuen, jacksoniar demokraten aurka[366]. Lincolnek, izan ere, gizon arruntarekiko jacksondarrak aldarrikatzen zuten sinpatia partekatzen zuen, baina ez zegoen ados gobernua enpresa ekonomikotik aldendu behar zelako jacksondarren iritziarekin[367]. Hala ere, LincolnekAndrew Jacksonen irmotasuna eta abertzaletasuna miresten zituen[368]. Sean Wilentz historialariaren arabera[368]:
«
1850eko hamarkadako Alderdi Errepublikanoak jacksondarren zenbait elementu xurgatu zituen moduan, Lincolnek, zeinaren whig aldea beti beste whigena baino berdinzaleagoa izan baitzen, haietako batzuk xurgatzen ari zela sumatu zuen. Eta jacksondar izpiritu batzuk Lincolnen Etxe Zuriaren barruan bizi ziren.
»
William C. Harrisek aurkitu zuen Lincolnek «Aita Sortzaileekiko, Konstituzioarekiko, legeek eta Errepublikaren eta bere erakundeen kontserbazioarekiko begiruneak bere kontserbadurismoa indartu zuela»[369]. James G. Randall-ek bere tolerantzia eta moderazioa azpimarratzen ditu «bere aurrerapen ordenatuaren lehentasunean, asaldura arriskutsuarekiko mesfidantzan eta gaizki digeritutako erreforma-eskemekiko errezeloan». Randallek ondorioztatu duenez, kontserbadorea izan zenerradikalismo mota hori erabat saihestu zuenean, zeinak Hegoaren aurkako abusuak, esklabotzaren aurkako gorrotoa, mendeku egarria, konplot alderdikoiak eta Hegoaldeko erakundeak egun batetik bestera kanpotarrekin eraldatzeko eskakizun eskuzabalak»[370].
Lincoln presidente zela Grabatu eta Inprimaketa Bulegoak egindako erretratua
Lincolnen lehen kargu-hartze hitzaldian, demokraziaren izaera aztertu zuen. Sezesioa anarkia zela salatu zuen, eta gehiengoaren agintea konstituzio murrizketekin orekatu behar zela azaldu zuen; esan zuen: «Konstituzio-kontrolek eta mugak murrizten duten gehiengo bat eta beti herri-iritziz eta sentimenduaz berariaz erraz aldatzen dena, herri aske baten benetako subirano bakarra da»[371].
Estatuen berriro bat egiteak ondorioak izan zituen jendeak herrialdearen ikuspegitik.Estatu Batuak terminoa historikoki batzuetan pluralean erabili izan da (Estatu Batuak), eta beste batzuetan singularrean. Gerra Zibila indar esanguratsua izan zen XIX. mendean modu singularra erabiltzeko[372].
1948az geroztik presidenteak sailkatzen dituzten AEBko akademikoei egindako inkestetan, hiru presidente nagusiak Lincoln,Washington etaFranklin Delano Roosevelt dira, nahiz batzuetan ordena aldatu[374].[Oh 13]}} 1999 eta 2011 artean, Lincoln,John F. Kennedy etaRonald Reagan izan ziren zortzi iritzi publikoko inkestetan lehen postuetako presidenteak, Gallupen arabera[375]. 2004ko ikerketa batek aurkitu zuen historiaren eta politikaren alorreko akademikoek Lincoln lehen postuan kokatu zutela; legelariek, berriz,George Washingtonen atzetik kokatu zuten, bigarren[376].
Lincolnen hilketak martiri nazionala bihurtu zuen. Abolizionistek giza askatasunaren defendatzailetzat hartu zuten. Errepublikanoek Lincolnen izena beren alderdiarekin lotu zuten. Hegoaldean askok, baina ez guztiek, Lincoln gaitasun bikaineko gizontzat zuten[377]. Historialariek esan dute XIX. mendeko motako «liberal klasikoa» zela. Allen C. Guelzok dio Lincoln demokrata liberal klasikoa zela: hierarkia artifizialaren etsaia, merkataritzaren eta negozioaren laguna gauza noble eta ahalbidetzaile gisa, eta Mill, Cobden eta Bright-en parekide estatubatuarra, zeinaren erretratua Lincolnek bere Etxe Zuriko bulegoan zintzilikatu zuen[378][379].
Barry Schwartz soziologoak dio Lincolnen estatubatuar ospea poliki-poliki hazten joan zelaXIX. mendearen amaieratik Aro Progresistara arteraino (1900-1920), Estatu Batuetako heroi gurtuenetako bat izatera iritsi zen arte, baita hegoaldeko zurien artean ere. Goia, 1922an jo zuen Washingtongo National Mall-en Lincoln Memorialaren eskaintzarekin[380]
Batasunaren nazionalismoak, Lincolnek aurreikusi zuen gisa, «Estatu BatuakTheodore Roosevelt,Woodrow Wilson etaFranklin Delano Roosevelten nazionalismora eramaten lagundu zuen»[381].New Dealen garaian, liberalek Lincoln ohoratzen zuten ez hainbeste bere burua eraiki duen gizon edo gerra handiko presidente gisa, baizik eta gizon arruntaren defendatzaile gisa, haien ustez ongizate estatuaren alde egingo baitzukeen[382].
Schwartzek dio, 1930eko eta 1940ko hamarkadetan, Abraham Lincolnen memoria ia sakratua zela eta, nazioari, «estatubatuar bizitza inspiratzen eta gidatzen zuen ikur moral bat» ematen ziola. Bere ustez,Depresio Handian, Lincolnek «munduko etsipenak ikusteko baliabide gisa balio izan zuen, ez hainbeste bere sufrimenduak esplikatzeko, baizik esanguratsuak izateko». Franklin D. Rooseveltek, Estatu Batuak gerrarako prestatzean, Gerra Zibileko presidentearen hitzak erabili zituen argitzeko zer nolako mehatxu ziren Alemania eta Japonia. Estatubatuarrek galdetu zuten: «Zer egingo zukeen Lincolnek?»[383] Hala ere, Schwartzek ikusten ere duBigarren Mundu Gerratik Lincolnen botere sinbolikoak garrantzia galdu duela, eta «desagertzen ari den heroi hau nazio handitasunean konfiantza galtzearen sintoma da».Postmodernismoak etakultura-aniztasunak handitasuna, kontzeptu gisa, diluitu dutela iradoki zuen[384].
Gerra Hotzaren garaietan, Lincolnen irudia askatasunaren ikur izatera igaro zen, erregimen komunistek zapaldutakoentzat itxaropena ekartzen zuena[382]. Denbora askoan, Emantzipatzaile Handia izenez ezagutu zen[385], baina, 1960ko hamarkadaren amaieran, afro-amerikar intelektual batzuek, Lerone Bennett Jr. buru zutela, ukatu egin zuten Lincolnek titulu hori merezi zuenik[386][387]. Bennettek arreta handia lortu zuen 1968an Lincolnsupremazista zuria izendatu zuenean[388]. Ohartu zuen Lincolnek irain etnikoak erabiltzen zituela, eta beltzei iseka egiten zieten txisteak kontatzen zituela. Bennettek argudiatu zuen Lincolnek berdintasun sozialaren aurka zegoela, eta askatutako esklaboak, borondatez, beste herrialde batera joatea proposatu zuen. Garrantzia aldendu zen Lincoln emantzipatzailetik beltzak askatu zirela esklabotzatik argudiatzera, edo, gutxienez, haiek emantzipatzeko gobernua presionatzeaz arduratu zirela[389]. Lincolnen defendatzaileek, hala nola Dirck eta Cashin egileek, erantzun zuten ez zela bere garaiko politikari gehienek bezain txarra[390] etaameslari morala zela, abolizionismoaren kausa trebeki eta politikoki ahalik eta azkarren aurreratu zuena[391]. Dirckek adierazi zuenGerra Zibileko aztertzaile gutxik hartzen dutela Bennett serios, bere »agenda politiko estua eta ikerketa akastuna« adieraziz[392].
1970eko hamarkadan, Lincoln kontserbadore politikoen heroi bat bihurtu zen[393] —Me Bradford neokonfederatuz kanpo, zeinak Hego zuriari ematen zion tratua salatu zuen— bere nazionalismo biziagatik, enpresei emandako laguntzagatik eta esklabotzaren hedapena geldiarazteko gogoarengatik, askatasunaren eta tradizioaren aldelockear etaburkear printzipioen arabera jokatzegatik etaGuraso Fundatzaileen printzipioekiko debozioarengatik[394] Lincoln mundu osoko intelektual liberalen gogokoena bihurtu zen[395].
2009an, Barry Schwartzek idatzi zuen Lincolnen irudiak «higadura, prestigio galtzea eta iseka onbera» jasan zuela XX. mendearen amaieran[396]. Bestalde, Donaldek 1996ko haren biografian zeritzon Lincoln gaitasun negatiboaren nortasun-ezaugarriz hornituta zegoela,John Keats poetak definitua eta aparteko buruzagiei egotzita, zeinak «pozik baitzeuden ziurgabetasun eta zalantzen erdian eta ez behartuta egitatearengatik edo arrazoiengatik»[397].
XXI. mendean,Barack Obama presidenteak bere presidente gogokoena izendatu zuen Lincoln, eta, bere kargu-hartze ekitaldietarako, Lincolnen Biblia erabiltzen tematu zen[398][399][400].
Hollywoodek maiz irudikatu izan du Lincoln, ia beti argi lausengarri batez[401][402].
Lincolnen erretratuaEstatu Batuetako diruaren bi izendapenetan agertzen da: zentimoan eta 5 dolarreko billetean. Posta-zigilu askotan ere agertzen da haren irudia[407]. Normalean, bizardun erretratatu ohi den arren, 1860ra arte ez zuen bizarra hazten utzi, Grace Bedell 11 urteko haurrak proposatuta. Hori egin zuten bost presidenteetatik lehena izan zen[408].
2019an, Kongresuak Estatu Batuetako Kapitolioko H-226 gela ofizialki eskaini zion Abraham Lincolni[418]. Gela National Statuary Hall-en aurrean dago, eta Ganberako posta bulego gisa erabili zen Abraham Lincolnek, garaian Kongresuko ordezkariak, zerbitzatzen zuen bitartean, 1847tik 1849ra[419][420].
Horrela, heroi baten eran, ikusi izan du Hollywoodek, adibidez[421][422]. Forma ugaritan agertu da zinean, tartean ukronia alternatiboetan, animazio, dokumental etakameotan barne, baita fikziozko interpretazio igari ere. Lanik entzutetsuena 21. mendean2012anSteven Spielberg zinema zuzendariak presidente honen bizitzako azken hilabeteei buruzkoLincoln izeneko filma izan daiteke.
↑Weik, Jesse William. "Abraham Lincoln and Internal Improvements".Abraham Lincoln's Classroom. Archived from the original on February 12, 2015. Retrieved February 12, 2015.
↑"Abraham Lincoln".Attorney Registration and Disciplinary Commission (ARDC), the Supreme Court of Illinois. Archived from the original on July 2, 2023. Retrieved July 2, 2023
↑Gill, Zann (2023).ALTON – campaign to end free speech: Two murders that provoked Lincoln to run for President. Berkeley, CA: MetaVu Books.ISBN 979-8-9852417-0-9
↑Lincoln, Abraham (December 20, 1859). "Herewith is a little sketch, as you requested". Letter to Jesse W. Fell. Archived from the original on November 7, 2017. Retrieved November 6, 2017
↑"One significant point of disagreement among historians and political scientists is whether Roger Taney heardEx parte Merryman as a U.S. circuit judge or as a Supreme Court justice in chambers." White, Jonathan W.,Abraham Lincoln and Treason in the Civil War: The Trials of John Merryman, Baton Rouge: Louisiana State University Press, 2011, pp. 38–39
↑"The President at West Point".The New York Times. New York. June 26, 1862. p. 8. Archived from the original on May 23, 2022. Retrieved May 23, 2022 – via Newspapers.com.Presidenteak eta Scott jeneralak hainbat ordu eman zituzten gai militarren egoeraz eztabaidatzen, zenbait jeneralen eginkizunak eta okerrak, lehendik zeuden Departamentuetako dibisioak jarraitzeko komenigarritasunaz, enrolamendu gehiagoren beharraz, Potomac-en armaden aurreikuspenaz. Virginiako haranak...
↑"The President at West Point".Brooklyn Evening Star. New York. Copy from N.Y. Express. June 25, 1862. p. 3. Archived from the original on May 23, 2022. Retrieved May 23, 2022 – via Newspapers.com.bost orduz egon ziren elkarrizketa serioan
↑Mackubin, Thomas Owens (March 25, 2004). "The Liberator".National Review. Archived from the original on February 16, 2012. Retrieved December 12, 2008
↑Louis P. Masur (2012).Lincoln's Hundred Days: The Emancipation Proclamation and the War for the Union. Harvard University Press.
↑Freehling, William W. (2001).The South vs. The South: How Anti-Confederate Southerners Shaped the Course of the Civil War, New York: Oxford University Press, p. 111.
↑Abraham Lincoln Sr.(1744–1786), Kentucky's Abraham Lincoln, Kentucky Historical Society, 100 West Broadway, Frankfort, Kentucky [1]
↑Captain Abraham Lincoln of the Illinois militia, Renee Hylton, National Guard Bureau, 111 S. George Mason Dr. Arlington, VA 22204, February 12, 2009 [2]
↑Mille Lacs Band offer to fight Sioux, Goodhue Republican Vol. 6 No. 3, September 12, 1863, [4]
↑Carley, Kenneth (2001).The Dakota War of 1862. Minnesota Historical Society Press. p. 209.
↑Carley, Kenneth (1976).The Sioux Uprising of 1862. Minnesota Historical Society Press. p. 175.
↑Perman, Michael; Taylor, Amy Murrell, eds. (2013).The Civil War and Reconstruction: A Documentary Reader. Wiley-Blackwell. p. 105.
↑Nichols, David A. (1978).Lincoln and the Indians: Civil War Policy and Politics. University of Missouri Press. p. 121
↑Armstrong and a delegation of Chippewa chiefs meet with Lincoln, Travis Armstrong, Leech Lake (Pillager) Reservation Band of Ojibwe Indians of the Minnesota Chippewa Tribe [5]
↑Chippewa Chiefs held a war council with Gov. Ramsey to fight the Sioux on September 26, 1862 [6]
↑Difference Between Court-Martial and Military Tribunal, Ernesto Gapasin, Military Trial Lawyers, Gapasin Law Group, LLC Blog, 1736 E Sunshine St Suite 713, Springfield, MO., October 26, 2015, [7]
↑Carley, Kenneth (2001).The Dakota War of 1862. Minnesota Historical Society Press
↑Burlingame, Michael,Abraham Lincoln: A Life, Baltimore, Maryland: The Johns Hopkins University Press, vol. 2, p. 483.
↑Schaffer, Jeffrey P. (1999).Yosemite National Park: A Natural History Guide to Yosemite and Its Trails. Berkeley: Wilderness Press. p. 48.ISBN 978-0-89997-244-2
↑Fox, Richard (2015).Lincoln's Body: A Cultural History. W. W. Norton & Company.ISBN 978-0-393-24724-4
↑Abel, E. Lawrence (2015).A Finger in Lincoln's Brain: What Modern Science Reveals about Lincoln, His Assassination, and Its Aftermath. ABC-CLIO. Chapter 14.ISBN 978-1-4408-3118-8
↑Peck, Garrett (2015).Walt Whitman in Washington, D.C.: The Civil War and America's Great Poet. Charleston, SC: The History Press. pp. 118–23.ISBN978-1-62619-973-6.
↑Hornick, Ed (January 18, 2009). "For Obama, Lincoln was model president".CNN. Atlanta, Georgia. Archived from the original on July 18, 2018. Retrieved August 5, 2018
↑Spielberg, Steven; Kushner, Tony; Kearns Goodwin, Doris (2012). "Mr. Lincoln Goes to Hollywood".Smithsonian. Vol. 43, no. 7. Washington, D.C.: Smithsonian Institution. pp. 46–53.
↑Hélène, Charlery. (2018). «Thematic and Visual Treatment of Race Relations in Spielberg’s The Color Purple and Lincoln» Steven Spielberg.ISBN978-2-36781-264-9..
↑Bathsheba Herring Lincoln-en amonaren identitatea ziurtatu gabe egon arren, Lincolnen hainbat biografo ados daude Alexander eta Abigail Herring-en alaba zela (sortzez Harrison)
↑Thomas, 1778ko urtarrilean jaioa, 8 urte izango zituen erasoan, 1786ko maiatzean. Iturri zaharrenek, ordea, sei erabiltzen dituzte[5]
↑Haien lurrak Space-ren parte bihurtu ziren azkenean, 1818an konderria ezarri zenean[13]
↑Historialariak ez daude ados mugimendua nork hasi zuen; Thomas Lincolnek ez zuen horretarako arrazoi argirik. Aukera bat da familiako beste kide batzuek, Dennis Hanks barne, Thomasen egonkortasunarekin eta diru-sarrera egonkorrek ez izatea[35]
↑Lincoln Harrisonen ondorengoa zen bere amona Bathsheba Herringen bidez[103]
↑Eric Fornerrek ipar-ekialdeko abolizionistak eta esklabotza-kontrako errepublikano erradikalak, esklabotza bekatutzat ikusten zutenak, kontrajartzen ditu errepublikano kontserbadoreekin,zuriak kaltetu eta aurrerapena blokeatzen zuelako txarra zena. Fonerrek dio Lincoln erdian zegoela, esklabotzaren aurka, batez ere, Estatu Batuetako aita fundatzaileenerrepublikanismoaren printzipioak urratzen zituelako, batez ere gizon guztien berdintasuna. eta autogobernu demokratikoa Independentzia Adierazpenean agertzen den gisa[121]
↑Auzitegi Gorenaren auziaren izenaDred Scott vs. Sandford bada ere, salatuarenabizena, benetan,Sanford zen.idazkariak gaizki idatzi zuen izena, eta epaileak ez zuen inoiz akatsa zuzendu.[122]
↑Iparraldeko egunkari nagusiek, ordea, gehiago eskatzen zuten —90 eguneko epean espero zuten garaipena[205]
↑Begirale batzuek esan zuten hil zen unean aurpegia irribarre batean erlaxatu zela[325][326][327][328]
↑Aipamenaren beste bertsio batzuk ere eskaini izan dira, besteak beste, «Orain mendeetakoa da»; «Mendeko gizona da», eta «Orain aingeruena da». Gopnik, Adam,Angels and Ages: Lincoln's language and its legacy, [https://www.newyorker.com/magazine/2007/05/28/angels-and-agesThe New Yorker, maiatzaren 21ean , 2007
↑Lincoln Alexander Campbell-en kide batek bataiatu zuela esanez, ikus Martin, Jim (1996). "Abraham Lincolnen bataio sekretua". Zaharberritze Hiruhilekoa. 38 (2). Jatorrizkotik 2012ko urriaren 19an artxibatuta. 2012ko maiatzaren 27an berreskuratua.
↑Lincolnek, 1865eko martxoaren 4an, Thurlow Weed-i idatzi zion: «Azken Inaugeral [sic] Address-ari buruz. Espero dut azken honek ekoiztu dudan gauza bezain ondo janztea, agian hobeto...».
↑Rating The Presidents: A Ranking of U.S. Leaders, From the Great and Honorable to the Dishonest and Incompetent liburuak aitortzen duen arren inkestek Lincoln presidente nagusien artean baloratu dutela 1948z geroztik, egileek bi presidente onenen artean dagoela uste dute, Franklin Delano Rooseveltekin batera.
Ellenberg, Jordan. (May 23, 2021). What Honest Abe Learned from Geometry. 278 (119. argitaraldia), C3 or.. Ellenberg's essay is adapted from his 2021 book,Shape: The Hidden Geometry of Information, Biology, Strategy, Democracy, and Everything Else, Penguin Press.ISBN 9781984879059
Graebner, Norman. (1959). Basler, Roy Prentice ed. The enduring Lincoln: Lincoln sesquicentennial lectures at the University of Illinois. Champaign, Illinois: University of Illinois Press OCLC.428674.
Oates, Stephen B.. (1974). Woodward, Comer Vann ed. Responses of the Presidents to Charges of Misconduct. New York, New York: Dell Publishing ISBN978-0-440-05923-3..
Tegeder, Vincent G.. (1948). «Lincoln and the Territorial Patronage: The Ascendancy of the Radicals in the West» The Mississippi Valley Historical Review 35: 77–90. doi:10.2307/1895140..
.svg)
.png)
.jpg)
.jpg)
