Movatterモバイル変換

1990eko hamarkada

Wikipedia, Entziklopedia askea

1990eko hamarkadak1990etik 1999. urtera bitarteko iraupena du, biak barne.

Hamarkadak:	1980koa -1990koa -2000koa
Urteak:	1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999

Gertaerak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Zientzia eta teknologia

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

1990eko apirilaren 24an jaurti zutenHubble espazio teleskopioa, oraindik han kanpoan lanean dagoena.

1995eko azaroaren 11an Bilboko metroa inauguratu zuten,Plentziatik [Zazpikaleak|Zazpikaleetara]] doan tartea zehazki.

1996komartxoanEuropar BatasunakErresuma Batuko behien esportazioa debekatu zuen,behi eroen gaitza zela eta.
- Uztailaren 5ean Dolly ardia jaio zenEdinburghen (Eskozia), lehenengo ugaztun klonatua izan zena.
- Abenduaren 4an Martitzera iritsi zen lehenbiziko misioa,Mars Pathfinder espazio-ontzian.
- Urte hartan bertanHIESaren aurkako tratamendu iraultzaileak ("HAART") sindrome horren pronostikoa erabat hobetu zuen.

1998an lehenengo aldizama zelulak haztea lortu zuten, etorkizuneko tratamenduak iradokituz.

1999an giza genomaren mapa osatu zuten.

Politika

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

1990eko abuztuaren 2an hasi zenGolkoko Gerra, nagusikiGeorge H. W. Bush presidente estatubatuarrak gidatutaSaddam Husseinen erregimenirakiarraren aurka.1991ko otsailaren 28an amaitu zen.

1991ko abuztuaren 19tik 21eraMoskun estatu-kolpea eman zuten,SESBeko desagerpena aragin zuena.

1993ko irailaren 13an Osloko lehenengo ituna sinatu zutenJassir Arafat palestinarrak etaIsaak Rabin israeldarrakBill Clinton estatubatuarraren aurrean.

1994ko apirilaren 7tik uztailaren 15era Ruandako genozidioa gertatu zenhutu etatutsi etniakoen artean.

1995eko abenduan Bosniako gerra amaitu zen.

1997ko uztailaren 12an ETA-kMiguel Angel Blanco politikaria erail zuen, egun bi bahituta eduki ondoren. Gertaera honek astindu erraldoia eragin zuen gizartea hala Euskal Herrian nola hemendik kanpo.

1998ko apirilaren 10ean Ostiral Santuko Hitzarmena sinatu zutenIpar Irlandan, bakea ekarriz eta gatazka politikoa konponketarantz eramanez.

Kultura

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

1991koirailaren 24anNirvana grunge talde estatubatuarrak"Nevermind" diskoa kaleratu zuten.
- Urte hartan ere "Behi euskaldun baten memoriak" liburuaBernardo Atxagak argitaratu zuen.

1992kourriaren 6anR.E.M. musika taldeak"Automatic for the People" albuma kaleratu zuen, aurreko urtean ateratako"Out of Time"-k lortutako arrakastaren ildo beretik.
- Urte hartatik bertatik hurrengo urtea arte"Zoo TV Tour" bira ikusgarria burutu zutenU2 musikari irlandarrek, mota horretako euren lehenengoa.
- "The Silence of the Lambs" filmak eskuratu zituen 5 Oscar Sari, tartean pelikula onenarena.
- Pablo Picassok egindako"Gernika" margolana Reina Sofía Museora (Madril) eraman zuten.

1993ko hasieranPixies talde bostondarra banandu egin zen, hamarkada honetan "Bossanova" eta "Trompe le Monde" oihartzun handiko diskoak argitaratu ostean.

1994anSteven Spielbergek pelikula onenaren Oscar Saria lortu zuen"Schindler's List" filmarekin.
- Berri Txarrak taldea sortu zutenLekunberrin (Nafarroan).
- "Otto Pette" eleberriaAnjel Lertxundik eta "Kutsidazu bidea, Ixabel"Joxean Sagastizabalek argitaratu zituzten.

1995eanBilboko Kafe Antzokia zabaldu zuten, hiriko eta Euskal Herri osoko euskalgintza eta kulturaren erreferentziazko topalekua, antzeko beste ekimenen pizgarria beste leku batzuetan.
- Urte hartan ere "Hamaika pauso" eleberriaRamon Saizarbitoriak eta "Hnuy illa nyha majah yahoo (poemak 1985-1995)"Joseba Sarrionandiak argitaratu zituzten.

1996anSpice Girls pop taldeak "Spice" diskoa kaleratu zuen, eta hurrengo urtean "Spiceworld" deiturikoa. Arrakasta itzela lortu zuten mundu osoan zehar lan hauei eta zuzeneko emanaldiei esker.
- Urte hartan bertanWislawa Szymborska idazle poloniarrakLiteraturako Nobel Saria eskuratu zuen.
- Halaber,Ken Zazpi taldea sortu zutenGernikan, etaOskorri taldeak 25. urteurrena ospatu zuenGetxon.

1997kourriaren 18anGuggenheim Bilbao Museoa zabaldu zuten.
- Azaroaren 1ean "Titanic" film arrakastatsua estreinatu zuten Tokion. "The Lost World: Jurassic Park" pelikula ospetsua urte hartan ere aurkeztu zuten.
- Urte hartan bertanZea Mays musika taldea sortu zutenBilbon.

1998an José Saramago idazle portugaldarrakLiteraturako Nobel Saria lortu zuen.

Kirolak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

1990eko Munduko Futbol Txapelketan, Italian antolatua, Alemaniak Argentinari irabazi zion finalean. Hirugarrena Italia bera izan zen.
- Urte hartan bertanMartina Navratilovak bere bederatzigarren eta azkenWimbledongo txapelketa lortu zuen.

1991anMiguel Indurain txirrindulari nafarrakFrantziako Tourra lehenengo aldiz irabazi zuen, eta hurrengo 4 urteetan marka bera lortu zuen.
- Urte hartan bertanChicago Bullsek irabazi zuten lehenengo aldizNBA saskibaloi txapelketa, hamarkada horretan beste 5 aldiz lortu zutena.

1992ko Udako Olinpiar Jokoak antolatu zituztenBartzelonan (Katalunia). Sobietar ohiak ("Talde batua") garaileak izan ziren dominei dagokienez. Bigarrenak, gertutik,AEBak izan ziren, eta hirugarrenakAlemania. Atleta nabarmenen artean Evelyn Ashford, Jennifer Capriati, Michael Jordan, Magic Johnson, Larry Bird, Krisztina Egerszegi eta Vitaly Scherbo izan ziren.
- Urte hartan bertanOrio Arraunketa Elkarteak irabazi zuenKontxako Bandera, eta hamarkada guztian beste 3 aldiz garailea izan zen, urte haietan garaipen gehien lortu zuena izan zelarik.

1993anJulian Retegik irabazi zuen hamaikagarren eta azken txapelaBuruz buruko lehiaketan, txapelketa honetan inoizko garailerik handiena izanda.
- Urte hartan bertanPete Sampras tenislari estatubatuarrak irabazi zuen bere lehenengoWimbledongo txapelketa, hamarkadan zehar beste 5 aldiz garaipena errepikatuz.

1994ko Munduko Futbol Txapelketan, AEBetan antolatua, Brasilek Italiari irabazi zion finalean. Hirugarrena Suedia izan zen.

1996ko Udako Olinpiar Jokoak antolatu zituztenAtlantan (AEB). Herrialde antolatzailea garailea izan zen dominei dagokienez. BigarrenaErrusiaak eta hirugarrenaAlemania izan ziren. Atleta nabarmenen artean Amy Van Dyken, Andre Agassi, Lilia Podkopayeva, Marie-José Pérec, Michael Johnson eta Michelle Smith izan ziren.
- Urte hartan bertanSteffi Graf alemaniarrak bere zazpigarren eta azkenWimbledongo txapelketa eskuratu zuen.

1998ko Munduko Futbol Txapelketan, Frantzian antolatua, herrialde hark berak Brasili irabazi zion finalean. Hirugarrena Kroazia izan zen.

Pertsona nabarmenak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Diana Galeskoa. "Herriaren printzesa" Ingalaterrako erreginagaia izan zen,1996an Karlos Galeskoarengandik dibortziatu zen arte.1997ko abuztuaren 31n hil zen auto istripuz Parisen.

John Hume etaDavid Trimble Ipar Irlandako poltikariei1998an eman ziotenBakearen Nobel Saria haien herrialdean indarkeriaren amaiera eta gatazka politikoa konpontzeko egindako lanagatik.

Nelson Mandela etaFrederik Willem de Klerk hegoafrikarrek 1993an Bakearen Nobel Saria eskuratu zuten, euren herrialdeanapartheid erregimen arrazista luzeari behin betiko amaiera eman ostean.

Rigoberta Menchú Tum guatemalarrak 1992an jaso zuenBakearen Nobel Saria giza eskubideen eta bertako komunitateamerindiarren aldeko bere borrokagatik.

Saddam Hussein presidenteirakiarra (1979-2003).Golkoko Gerran bete-betean parte hartu zuen hamarkada honetan,Kuwait inbaditu ostean.

Yasser Arafat agintaripalestinarrak etaShimon Peres etaYitzhak Rabin israeldarrek 1994an jaso zutenBakearen Nobel Saria haien herrialdeen arteko gatazka konpontzen saiatu izanagatik.

Kanpo estekak

[aldatu |aldatu iturburu kodea]

Datuak:Q34653
Multimedia:1990s /Q34653

"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=1990eko_hamarkada&oldid=9075515"(e)tik eskuratuta

Ezkutuko kategoria:

Wikipedia:LCCN identifikatzailea duten artikuluak

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp