Malneta versio
| Transskribado Hepburn | ||
|---|---|---|
Tipo | alfabeto | |
 | ||
| Japana lingvo per latinaj literoj | ||
| Dum | nekonata - nuntempe | |
Latransliteriga aŭtransskriba sistemo Hepburn - angla prononco [hˈɛpbɜːn] - (ヘボン式,Hebon-shiki, esperanta prononco [hebonŝiki], plennome: ヘボン式ローマ字Hebon-shiki Rōmaji, esperanta prononco [hebonŝiki rōmaĵi] kun longa "o") nuntempe estas la internacie plej uzata sistemo por lalatinigo de la japana, pli precize por la transskribo de la kutimajjapanaj skribsistemojHiragana,Katakana kajKanji al lalatina alfabeto. Ĝi parte skribas sonojn per literoj kutimaj por la angla lingvo, ekzemple la esperanta sono j skribiĝas "y", ŭ estas "w", kaj la du sonoj ĝ kaj ĵ ambaŭ estas "j" - kio aparte fremdas en esperanta teksto, sed ĉar la sistemo estas la internacie plej uzata, utilas almenaŭ noti tiun formon de japana vorto same kiel la formo(j)n en la kutimajjapanaj skribsistemoj, por entute rekoni la formojn en teksto ankaŭ ne-esperanta.
Kanji(Ĉina skribo)
Kana(Kanao)
baziĝas sur
Rōmaji(Latinigo)
La sistemoHebon estas nomita laŭ la usona misiisto kaj lingvoesploristoJames CurtisHepburn, angla prononco [d͡ʒˈe͡ɪmz kˈɜːtɪs hˈɛpbɜːn], kiu en1867 eldonis la unuan japanan-anglan vortaron 和英語林集成Waei-Gorinshūsei (la unua vortaro kunrōmaji estis la japana-portugala vortaro 日葡辞書Nippo Jisho eldonita en 1603). En la unua eldono de la "Waei-Gorinshūsei" Hepburn ankoraŭ uzisdzu anstataŭzu,uye anstataŭue,kio anstataŭkyo ktp. - la originalarōmaji de Hepburn ankoraŭ ne estisHebon-shiki Rōmaji.
En1885 lajapana registaro komisiis la latinigon de la japana al grupo de japanaj kaj fremdlandaj sciencistoj, kaj Hepburn estis unu el tiuj. En1886 Hepburn uzis la sistemon proponitan de la komisiono en la 3-a eldono de laWaei-Gorinshūsei (改正増補和英英和語林集成Kaisei Zōho Waei-Eiwa Gorin Shūsei - "reviziita kaj pliampleksigita japana-angla kaj angla-japana grandvortaro"), kaj la komisiona sistemo poste ricevis sian nunan nomon kiel "sistemo de la vortaro eldonita de Hepburn": la Hepburn-Sistemo. La nomo de la komisiono estis 羅馬字会 Rōmajikai aŭ Rômazikwai - "Societo por la Latinigo de la Japana alfabeto"[1] kaj ĝia propono de 1885 nomiĝis: 羅馬字にて日本語の書き方Rōmaji nite nihongo no kakikata ("maniero skribi la japanan latinskribe").
La sistemon Hepburn oni poste kelkfoje iomete ŝanĝis, sed la ŝanĝoj koncernas nur kelkajn esceptojn: en la originala sistemo la partikuloj へhe kaj をwo estis skribatajye kajwo (nune:e kajo), kaj en certaj vortoj la silabojka kajga skribiĝis ankoraŭ kielkwa kajgwa, ekz. 火事kwaji. Tiu sistemo nomiĝas 標準ヘボン式ローマ字Hyōjun-Hebon-shiki Rōmaji "Norma Hepburn-sistemo".
En1954 aperis la 3-a eldono de la "Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary" uzanta novan version de la Hepburn-sistemo, en kiu la silabfina んn estas ĉiam skribita kieln, neniam kielm (ekz.kanpai). Tiu nova sistemo nomiĝas 修正ヘボン式ローマ字Shūsei Hebon-shiki Rōmaji "Reviziita Hepburn-sistemo", kaj estas nun la plej uzata sistemo en modernaj vortaroj.
Malgraŭ la intenco de la japana registaro, kiu preferas la japananKunrei-sistemon, post 1960 la uzo de la angla-orientiĝaHepburn-sistemo disvastiĝis en Japanio; ankaŭ eksterlande la uzo de la portugala, nederlanda, germana, kaj franca transskribsistemoj anstataŭiĝis per la "angleca" Hepburn-sistemo, kiu mondvaste estas nun la plej uzata sistemo por la transskribado de la japana.
Hepburn baziĝas sur la angla fonologio, ne la japana, kaj longe alfrontis kontraŭon en Japanio. Interalie, la21-an de septembro1937, la 3-a kabineta ordono deklaris anstataŭan sistemon nune ĝenerale konatan kielKunrei - la japana oficiala latiniga sistemo. Tamen tio estis renversita de laPlejsupra komandanto de aliancaj potencoj dumOkupado de Japanio. La 1-a kabineta anonco redeklaris sistemon Kunrei en 1954 kun rimarkigoj.
En 1972, reviziita versio de Hepburn iĝis kodigita kielANSI-normo Z39.11-1972. Ĝi estis proponita en 1989 kielISO 3602, tamen estis rifuzita favore alKunrei. La Z39. La normo de 11-1972 estis aboliciita la6-an de oktobro1994.
Malgraŭ ke Hepburn estas ne registara normo, iuj registaraj organizoj provizas normojn.Ekzemple, laMinistrejo de eksterlandaj aferoj postulas la uzon de Hepburn porpasportoj, kaj laMinistrejo de lando, substrukturo kaj transporto postulas la uzon de Hepburn por transportaj indikoj, inklude vojosignojn kaj signojn de fervojaj stacioj.
En multaj aliaj kampoj en kiuj mankas jura normo, Hepburn restas kiel la fakta normo. Indikoj kaj anoncoj en urbaj oficejoj kaj policostacioj, ĉe sanktejoj, temploj kaj turistaj allogaĵoj ankaŭ uzas ĝin.Angla-lingvajgazetoj kajamaskomunikiloj uzas la simpligitan formon de Hepburn. Urboj kajprefektujoj uzas ĝin en informiloj por anglalingvaj parolantoj kaj vizitantoj, kaj anglalingvaj eldonaĵoj de la japana Ministrejo pri eksterlandaj aferoj uzas simpligitan Hepburn.Oficiala turisma informo eldonata de la registaro uzas ĝin en gvidlibro pri Japanio.
Multaj studentoj lernantaj la japanan kiel fremdan lingvon uzas la Hepburn-sistemon.
Tri normaj variantoj de Hepburn ekzistas.
En Japanio, tri normoj efikas.
La ĉefa trajto de Hepburn estas tio ke ĝialiterumo baziĝas sur anglafonologio. Pli teknike, kiam japana silabaro enhavas "malstabilan" konsonanton por la moderna parolata lingvo, la ortografio ŝanĝiĝas je io, kio laŭ la angla prononcmaniero pli ĝuste trafas la veran japanan sonon: ekzemple し estas skribata kielshi sed ne *si.
Iuj lingvistoj kontraŭas al Hepburn, ĉar ĝia prononco-bazita literumado povas malklarigi la sisteman originon de japana fonetika strukturo,fleksioj kajkonjugacioj. Subtenantoj argumentas ke Hepburn ne celas esti lingvistika ilo.
EnTradicia kajreviziita Hepburn
Enmodifita Hepburn:
Entradicia Hepburn:
EnReviziita Hepburn:
EnModifita Hepburn:
Jen estas variaĵoj de la Hepburn-sistemo en la indikado de la longaj vokaloj ō kaj ū.
| あa | いi | うu | えe | おo | (ya) | (yu) | (yo) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| かka | きki | くku | けke | こko | きゃkya | きゅkyu | きょkyo |
| さsa | しshi | すsu | せse | そso | しゃsha | しゅshu | しょsho |
| たta | ちchi | つtsu | てte | とto | ちゃcha | ちゅchu | ちょcho |
| なna | にni | ぬnu | ねne | のno | にゃnya | にゅnyu | にょnyo |
| はha | ひhi | ふfu | へhe | ほho | ひゃhya | ひゅhyu | ひょhyo |
| まma | みmi | むmu | めme | もmo | みゃmya | みゅmyu | みょmyo |
| やya | ゆyu | よyo | |||||
| らra | りri | るru | れre | ろro | りゃrya | りゅryu | りょryo |
| わ wa | ゐ wi | ゑ we | を wo | ||||
| んn | |||||||
| がga | ぎgi | ぐgu | げge | ごgo | ぎゃgya | ぎゅgyu | ぎょgyo |
| ざza | じji | ずzu | ぜze | ぞzo | じゃja | じゅju | じょjo |
| だda | ぢji | づzu | でde | どdo | ぢゃja | ぢゅju | ぢょjo |
| ばba | びbi | ぶbu | べbe | ぼbo | びゃbya | びゅbyu | びょbyo |
| ぱpa | ぴpi | ぷpu | ぺpe | ぽpo | ぴゃpya | ぴゅpyu | ぴょpyo |
literoj estas arkaiĝintaj en moderna Japana lingvo.
| ア a | イ i | ウ u | エ e | オ o | ヤ ya | ユ yu | ヨ yo |
| カ ka | キ ki | ク ku | ケ ke | コ ko | キャ kya | キュ kyu | キョ kyo |
| サ sa | シ shi | ス su | セ se | ソ so | シャ sha | シュ shu | ショ sho |
| タ ta | チ chi | ツ tsu | テ te | ト to | チャ cha | チュ chu | チョ cho |
| ナ na | ニ ni | ヌ nu | ネ ne | ノ no | ニャ nya | ニュ nyu | ニョ nyo |
| ハ ha | ヒ hi | フ fu | ヘ he | ホ ho | ヒャ hya | ヒュ hyu | ヒョ hyo |
| マ ma | ミ mi | ム mu | メ me | モ mo | ミャ mya | ミュ myu | ミョ myo |
| ラ ra | リ ri | ル ru | レ re | ロ ro | リャ rya | リュ ryu | リョ ryo |
| ワ wa | ヰ wi | ヱ we | ヲ wo | ||||
| ン n | |||||||
| ガ ga | ギ gi | グ gu | ゲ ge | ゴ go | ギャ gya | ギュ gyu | ギョ gyo |
| ザ za | ジ ji | ズ zu | ゼ ze | ゾ zo | ジャ ja | ジュ ju | ジョ jo |
| ダ da | ヂ ji | ヅ zu | デ de | ド do | ヂャ ja | ヂュ ju | ヂョ jo |
| バ ba | ビ bi | ブ bu | ベ be | ボ bo | ビャ bya | ビュ byu | ビョ byo |
| パ pa | ピ pi | プ pu | ペ pe | ポ po | ピャ pya | ピュ pyu | ピョ pyo |
literoj estas arkaiĝintaj en la moderna Japana lingvo.
Tiuj estas ĉefe uzataj por prezenti la sonojn en vortoj de aliaj lingvoj. La plejparto el tiuj estas ne formale normigitaj kaj iuj estas tre malofte uzataj.
| ア a | イ i | ウ u | エ e | オ o |
| イィ yi | イェ ye | |||
| ウァ wa | ウィ wi | ウゥ wu | ウェ we | ウォ wo |
| ウャ wya | ウュ wyu | ウィェ wye | ウョ wyo | |
| ヴァ va | ヴィ vi | ヴ vu | ヴェ ve | ヴォ vo |
| ヴャ vya | ヴュ vyu | ヴィェ vye | ヴョ vyo | |
| ウ゚ n | ||||
| キェ kye | ||||
| ギェ gye | ||||
| クァ kwa | クィ kwi | クェ kwe | クォ kwo | |
| クヮ kwa | ||||
| グァ gwa | グィ gwi | グェ gwe | グォ gwo | |
| グヮ gwa | ||||
| カ゚ nga | キ゚ ngi | ク゚ ngu | ケ゚ nge | コ゚ ngo |
| シェ she | ||||
| ジェ je | ||||
| スィ si | ||||
| ズィ zi | ||||
| チェ che | ||||
| ヂェ je | ||||
| ツァ tsa | ツィ tsi | ツェ tse | ツォ tso | |
| ツャ tsya | ツォィ tswi | ツュ tsyu | ツィェ tsye | ツョ tsyo |
| ヅァ za | ヅィ zi | ヅェ ze | ヅォ zo | |
| ヅャ zya | ヅォィ zwi | ヅュ zyu | ヅィェ zye | ヅョ zyo |
| ティ ti | トゥ tu | |||
| トィ twi | テュ tyu | |||
| ディ di | ドゥ du | |||
| ドィ dwi | デュ dyu | |||
| ヌィ nwi | ニェ nye | |||
| ヒェ hye | ||||
| ブィ bwi | ビェ bye | |||
| プィ pwi | ピェ pye | |||
| ファ fa | フィ fi | フェ fe | フォ fo | |
| フャ fya | フュ fyu | フィェ fye | フョ fyo | |
| ホゥ hu | ||||
| ムィ mwi | ミェ mye | |||
| ユィ ywi | ユェ ye | |||
| ルィ rwi | リェ rye | |||
| ラ゚ la | リ゚ li | ル゚ lu | レ゚ le | ロ゚ lo |
| リ゚ャ lya | リ゚ュ lyu | リ゚ェ lye | リ゚ョ lyo | |
 | Ĉi tiu artikolo estis je lanekonata dato akceptita en la liston delegindaj artikoloj. |
