Tokio estas malkutima pro tio ke ĝi entenas multe malpliĉielskrapantojn ol aliaj urboj kun sia grandeco, plejparte pro kontraŭtertremaj konstruaj postuloj; anstataŭe, ĝi plejparte konsistas el domturetajapartamentoj kun ses ĝis dek niveloj kaj dense pakitaj familiaj hejmoj. Tokio ankaŭ estas la hejmo de plej kompleksaamasvetursistemo de la mondo, kiu estas fama pro siaj troplenajpinthoroj.
Originale nomitaEdo (japane江戸), la urbo renomiĝis en1868 alTōkyō (Tokyo), kiu signifas simple "orienta ĉefurbo". Ĝis tiam, la oficiala ĉefurbo de Japanio estisKioto (京都), sed ekde1603 la administracio de laŝogunoj regadis efektive el Edo. Kioto nomiĝis "Saikjo" dum mallonga tempo.
15 kvartaloj kiuj situas en centro de Tokia Metropolo, oficis de kiam Tokia Urbo fondiĝis
Ekster-Japane, oni uzas ĝin por 1. aŭ 2., en Japanio oni uzas ĝin por 3. 4. aŭ malofte 5. .
Administrado
Tokio havas administran strukturon unikan inter lagubernioj de Japanio. Oficiale nomumita "metropolo" (japane都,to). Kvankam ĝi ĝenerale aspektas kiel gubernio, laTokia Metropola Registaro (japane東京都,Tōkyōto [tō-kjō-to]) ankaŭ ofertas partajn urbajn funkciojn al la 23 specialaj kvartaloj ene de la koro de Tokio, kun kombinita loĝantaro de 8 134 699 kaj areo de 621,3 km². Aldone al la specialaj kvartaloj, Tokio administras 26 suburbajn urbojn okcidenten kaj nombron da insuloj en laPacifika Oceano. La ĉefaj oficejoj de la Metropola Registaro lokiĝas en la kvartalo ¡Ŝinĝuku.
Laŭ la Loĝantara Censo de 2000, Tokio havas loĝantaron de 12 064 101 kaj areon de 2186,9 km². Tokio estas parto de laGranda Tokia Areo, kiu konsistas el Tokio mem, kaj la ĉirkaŭaj gubernioj deKanagaŭa,Saitama, kajĈiba. La Granda Tokia Areo estas la plej grandametropolo en la mondo kun loĝantaro de 33 418 366.
Historio
Tokio unue konstruiĝis dum1457; la urbo nomiĝisEdo (japane江戸). Laŝoguna reĝimo de Tokugawa establiĝis en1603 kaj Edo iĝis la registara loko (efektiva ĉefurbo). La loĝejo de la imperiestro kaj la formala ĉefurbo restis enKioto; tiu urbo estis la vera ĉefurbo de Japanio ĝis tiam. En Septembro de1868, kiam la ŝogunaro finiĝis,Imperiestro Meiji ordonis ke Edo estu renomita "Tokio", signifanta "Orienta Ĉefurbo". La nova nomo estis intencita emfazi la statuson de Tokio kiel nova ĉefurbo de Japanio, kaj tempe kaj spirite.
Tokio estas ĝenerale akceptita kiel la sola ĉefurbo de Japanio de1869, de kiam la Imperiestro daŭre loĝis tie. Tamen ĉefurbeco neniam laŭleĝe estis transigita al Tokio, konduke al ia demando ĉu Kioto ankoraŭ eble estas la ĉefurbo aŭ la kun-ĉefurbo.
LaGranda Tertremo de Kantō frapis Tokion dum1923, mortigante proksimume 70 000 homojn; amasa rekonstrua plano verkiĝis, sed estis tro multekosta por fari alie ol parte. Malgraŭ tio, la urbo kreskis ĝis la komenco de laDua mondmilito. Dum la milito, Tokio estis fortebombita kaj multo de la urbo ĝis-tere bruliĝis kaj ĝia loĝantaro en1945 estis nur duono de tiu kiu estis en1940.
Dum la1950-aj kaj la mez-1960-aj jaroj, Japanio spertis tion kiu larĝe priskribiĝis kiel "ekonomia miraklo", kiu transformis la nacion de milita detruado al la dua ekonomio en la mondo. Dum tiu periodo, laJapana registaro prioritatigis la plibonigon deinfrastrukturo kajfabrikado super sociabonfarto. Rezulte, Japanio ekdominis amplekson de industrioj inklude deŝtalo,ŝipkonstruado,aŭtomobiloj,duonkonduktantoj, kajelektroniko por konsumvaroj. La re-elveno de Tokio de milita traŭmato kompletiĝis ĉe la1964-a Somera Olimpiko, kiu publikigis la urbon sur internacia scenejo kaj monde atentigis pri la "ekonomia miraklo".
Komence de la1970-aj jaroj, Japanaj urboj spertis amasan ondon da etendiĝo dum laborantoj komencis migri dekamparaj regionoj, kaj Tokio estis unu el la plej gravaj ekzemploj. Dum ĝi kreskis en laekonomian bobelon de la malfruaj1980-aj jaroj, Tokio fariĝis unu el la plej dinamikaj urboj surteraj, kun ega amplekso de sociaj kaj ekonomiaj agadoj, nombregajrestoracioj kajkluboj, grava financa distrikto, enorma industria forto, abundo da butikoj kaj mond-klasaj distrejoj. La konstrua prospero de la bobelaj jaroj estis unu el la plej grandaj de monda historio (juĝe de la nivelo de konstruaj elspezoj rilate al la grandeco de la ekonomio), konduke al tio ke Tokio havas nun enorme pli modernan kapitalan provizion de konstruaĵoj ol similaj metropoloj tiel kielLondono kajNovjorko. Kvankam larecesio sekva de krevo de labobela ekonomio dum la fruaj1990-aj jaroj vundis la urbon, Tokio restas la precipa ekonomia centro deOrienta Azio, rivalite nur deHongkongo kajSingapuro.
Je la20-a de marto1995, Tokio fariĝis la fokuso de atento de internaciaj komunikiloj post atako de laAum Shinrikyo kulta terorisma organizaĵo persarina nerva gaso en la Tokiametroo (en la tuneloj sub la politika distrikto de centra Tokio) en kiu 12 homoj estis mortigitaj kaj miloj da homoj efikiĝis (viduSarinan atakon en Tokio).
Geografio
Operurbo de Tokio
Tokia Metropola Registaro apartiĝas en ĉefteraj kaj insulaj regionoj. La ĉeftero lokiĝas nordoriente deTokia Golfo, etendante proksimume 90 km de oriento al okcidento kaj 25 km de nordo al sudo. Ĝi limiĝas jela gubernio Ĉiba oriente kajla gubernio Jamanaŝi okcidente,la gubernio Kanagaŭa sude kajla gubernio Saitama norde. La insuloj komponiĝas al insularojIzuoj kajOgasavaroj, etendante 1 000 km en la Pacifikan Oceanon.
Kvartaloj
Tokia Metropolo havas 23specialajn kvartalojn en areo de 621 kvadrataj kilometroj. Ĉiu kvartalo estas lokamunicipo kun siaj propraj elektitaj urbestro kaj asembleo sed diferencas de ordinara urbo en tio ke la centraj regadaj funkcioj traktiĝas de la Tokia Metropola Registaro. Je la 1-a de Septembro, 2002 la tuta loĝantaro de la 23 kvartaloj estis 8,28 milionoj, kun loĝantara denseco de po 13 333 homoj por kvadrata kilometro.
Aldone al kvartaloj, la gubernio entenas ordinarajn urbojn kiel tiuj en aliaj gubernioj.Atentu ke la nomoj de la guberniaj urboj ankoraŭ devos esti ŝanĝataj altransskribado Hepburn, se mankas ekstera referenco por esperantlitera latinigo.
Tokio havas la plej grandan metropolan ekonomion en la mondo. Laŭ studo farita de PricewaterhouseCoopers, laGrandtokia Areo (Tokio–Jokohamo, TJ) de 38 milionoj da personoj havis totalan MEP de 2 bilionoj da usonaj dolaroj en 2012 (laŭAĉetpova egaleco), en la pinto de la listo.
Tokio estas grava internacia financa centro;[2] ĝi estas hejmo de la sidejoj de kelkaj el la plej grandaj investo-bankoj kaj asekurkompanioj de la mondo, kaj estas ankaŭ kerno por transportoj, publikigoj,elektroniko kaj amaskomunikiloj de Japanio. Dum la centrigita kresko de la ekonomio de Japanio post laDua Mondmilito, multaj grandaj firmaoj translokis siajn sidejojn el urboj kielOsako (la historia komerca ĉefurbo) al Tokio, en klopodo por havi avantaĝon de plej bona aliro al la registaro. Tiu tendenco ekmalrapidiĝis pro la pliiĝanta populacikresko en Tokio kaj sekva alta kosto de la loĝado tie.
Tokio estis rangigita de la esplora servoEconomist Intelligence Unit kiel la plej multekosta (plej alta vivokosta indico) urbo en la mondo dum 14 jaroj en epoko kiu finis en 2006, kiam ĝi estis anstataŭita deOslo, kaj poste deParizo.[3][4]
Tokio aperis kiel grava ĉefa internaciafinanca centro (IFC) en la1960-aj jaroj kaj estis priskribita kiel unu el la tri "hegemoniaj centroj" por latutmonda ekonomio, kun Novjorko kaj Londono.[5] En la informo de 2020 de la Indico de Tutmondaj Financaj Centroj, Tokio estis rangigita kiel la kvara plej kompetenta financa centro en la mondo (kun urboj kielNovjorko,Londono,Ŝanghajo,Hongkongo,Singapuro,Pekino,San-Francisko,Ŝenĵeno kajZuriko inter la 10 pintaj), kaj la dua plej kompetenta en Azio (post Ŝanghajo).[6] La japana financa merkato malfermiĝis malrapide en 1984 kaj akcelis sian internaciigon pere de la nomita "Japana Praeksplodo" en 1998.[7] Spite la aperon de Singapuro kaj Hongkongo kiel konkurencaj financaj centroj, la Tokia IFC sukcesis reteni elstaran pozicion en Azio.
La Tokia Borso estas la plej grandaborso en la mondo, kaj la tria plej granda en la mondo laŭmerkata kapitaligo kaj kvara plej granda laŭ interŝanĝo de akcioj. En 1990 je la fino de laJapana prezbobelo, ĝi enhavis pli ol 60% el la tutmonda borsomerkata valoro.[8] Tokio havis 8 460 ha deplugtero en 2003,[9] laŭ la Ministerio de Agrikulturo, Forstado kaj Fiŝkaptejoj, kio metas ĝin la lasta inter la landaj prefektejoj. La agrikultura tero estas koncentrata en Okcidenta Tokio. Pereeblaj varoj kiel legomoj, fruktoj, kaj floroj povas esti taŭge enŝipigitaj kaj senditaj al bazaroj en la orienta parto de la prefektejo.Komacuno kajspinaco estas la plej gravaj legomoj; en 2000, Tokio liveris 32.5% el lakomacuno vendita en ties centra varbazaro.
Kun 36% de sia areo kovrita perarbaro, Tokio havas etendajn zonojn dekriptomerio kaj deJapana cipreso, speciale en la montaraj orientaj komunumoj Akiruno, Ōme, Okutama, Hachiōji, Hinode, kaj Hinohara. Malaltigo en la prezo deligno, pliigo de la produktokostoj, kaj troa malnoviĝo en la arbara populacio rezultis en malpliigo de tiu produktado en Tokio. Krome,poleno, speciale el kriptomerio, estas gravaalergeno por la loĝantaro de najbaraj centroj. LaGolfo de Tokio estis iam grava fonto de fiŝoj. Plej granda parto el la tokia fiŝproduktado venas el eksteraj insuloj, kiel Izu Ōŝima kaj Haĉijō-Jima.Vera bonito, algojnori, kajaji estas inter gravaj oceanproduktoj.[10]
Ankaŭturismo en Tokio estas grava kontribuanto al ĝia ekonomio. En 2006, 4.81 milionoj da eksterlandanoj kaj 420 milionoj da japanoj vizitis Tokion; la ekonomia valoro de tiuj vizitoj totalis 9.4 bilionoj da jenoj laŭ la Tokia Metropola Registaro. Multaj turistoj vizitas la variajn urbocentrojn, vendejajn, kaj distrejajn distriktojn tra la urbaj areoj de laTokiaj specialaj kvartaloj. Kulturaj proponoj inkludas ĉiean japanan pop-kulturon kaj asociajn distriktojn kielŜibuja kajHarajuku, subkulturajn altiraĵojn kiel la animea centroStudio Ghibli, kaj muzeojn kiel laTokio Nacia Muzeo, kiu estas hejmo de 37% el lanaciaj artotrezoroj de Japanio (87/233).
La Bazaro Tojosu en Tokio estas la plej granda pogranda bazaro por fiŝoj kaj marmanĝo en la mondo ekde ĝi malfermiĝis la 11an de Oktobro, 2018.[11] Ĝi estas ankaŭ unu el la plej grandaj pograndaj bazaroj por nutraĵoj ajnatipaj. Ĝi estas en la areo Tojosu de la kvartaloKōtō. La Bazaro Tojosu ege sekvas la tradiciojn de sia antaŭaĵo, laFiŝbazarego de Tsukiji kaj la Fiŝbazarego de Nihonbaŝi, kaj servas al ĉirkaŭ 50 000 aĉetantoj kaj vendistoj ĉiutage. Ĉeestas la bazaron pograndaj, pomalgrandaj vendistojn, aŭkciistoj, kaj publikaj civitanoj, kreante unikan mikrokosmon de organizita ŝajnĥaoso kiu plue energias la urbon kaj estas ĝia manĝoliverejo dum ĉirkaŭ kvar jarcentoj.[12]
Demografio
Laŭ aĝo (2002):
Junuloj (0-14): 1,43 millionoj (12%)
Laboranta loĝantaro (15-64): 8,5 millionoj (71,4%)
Pli aĝa loĝantaro (65+): 1,98 millionoj (16,6%)
Fremda rezida loĝantaro: 327 000 (2001)
Neta loĝantara kreskado: +68 000 (2000 al 2001)
Evoluo de nombro de loĝantoj
La datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj
Jaro
Loĝantoj
2005
12 576 611
2010
13 159 388
2015
13 513 734
2016
38 140 000
2020
14 047 594
2022
14 264 798
Monumentoj kaj vidindaĵoj
Mikada palaco kaj restaĵoj de la 17-a jarcenta kastelo
Domego de parlamento
multe da temploj (i.a. la plej malnova budhisma templo enJapanio, 628 j.)
Tokio estis la unua azia gastiginto de la olimpiaj ludoj, kiam laludoj de 1964 okazis tie. En laludoj de 2020 ĝi ree estos hejmo de la Olimpia vilaĝo. Alia grava konkurso, kiu okazis en Tokio estis la 3-aatletika monda ĉampionumo en 1991. La loka futbalkluboFC Tokio en la jaro 2019 jam 19 jarojn ludas en launua japana ligo.
Kiel la plej granda loĝantarcentro en Japanio kaj la loko de la plej grandaj dissendantoj kaj studioj de la lando, Tokio estas ofte la scenaro por multajjapanaj filmoj, televidspektakloj, animaciaj serioj (animeo),retkomiksoj,lumromanoj,videoludoj, kaj komiksoj (mangao). En lakaiĝu (monstra filmo) ĝenro, famaĵoj de Tokio estas kutime detruitaj de gigantajmonstroj kiel ekzempleGodzilo kajGamera.
LaJapana Esperanto-Instituto (JEI; 日本エスペラント協会 [nihon esuperanto kjokai]) estas la plej granda centro de la Esperanto-movado en Japanio. Ĝia centra oficejo estas en Tokio, enkvartalo Ŝinĝuku.
SOJO (japane そーよ！) estas vegana, Esperanto-parolanta kafejo kaj situas en lakvartalo Ŝinĝuku, kvin minutojn for de la Japana Esperanto-Instituto.
Referencoj
↑1,01,11,21,31,4La ĝis nun sola esperantlingvaatlaso,Poŝatlaso de la mondo de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon de la tri insulonomoj "Oŝimo", "Niiŝimo" kaj "Mijakeŝimo" en la du-paĝa mapo 24. Ne estas eraro ke la finaĵoj-shima kaj-jima en laHepburn-transliterigo ambaŭ reprezentiĝas en la esperantigo per sama vortero "-ŝimo", sed tiel simple estas la dokumentitaj esperantlingvaj nomoj. Lainsulo Toriŝima en la "poŝatlaso" de 1971 ne ricevis apartan nometikedon en la mapo kaj tial en Vikipedio ne aperas per o-finaĵo, krom se oni ankoraŭ trovos kaj ĉi tie notos fidindan ekstervikipedian referencon pri efektiva uzo de la teorie imagebla nomo "Toroŝimo".
↑((Horticulture Statistics Team, Production Statistics Division, Statistics and Information Department, Ministry of Agriculture, Forestry and Fisheries)) (15a de Julio, 2003) Statistics on Cultivated Land Area. Arkivita ella originalo je 24a de Junio, 2008. Alirita 18a de Oktobro, 2008 .Arkivigite je 2008-06-24 per la retarkivoWayback Machine
.JPG)
