Laportugala lingvo (portugale português) estaslatinida lingvo, nun parolata de preskaŭ 200 milionoj da homoj. Ĝi estas la sesa plej parolata mondlingvo, parolata enEŭropo,Ameriko,Afriko, kajAzio. Nur lamandarena, lahispana, laangla, lahindia, labengala havas pli da parolantoj. Ĝi estas en la sama rango kiel laaraba lingvo aŭ larusa laŭ la nombro de parolantoj.
LaInstituto Camões estas institucio kreita por proponi kaj plenumi politikon de portugala kunlaborado, same kiel la promocio de la portugala lingvo kaj de ĝia kulturo tra la tuta mondo. La Instituto Camões tiel nomiĝis honore alLuís de Camões, nome la plej konata kaj prestiĝa verkisto dePortugalio.
La lingvo estiĝis enPortugalio (en la frua12-a jarcento), devene de la regionavulgara latino, kiu estis parolata enIberio de la1-a jarcento a.K. ĝis la9-a jarcento, kaj poste labarbara latino, ĝis la12-a jarcento. La lingvo disvolviĝis laŭ du branĉoj : la originala branĉo norde, kiu estis parolita en la du flankoj de la rivero Minjo (Minho, portugallingve)- do ankaŭ en la teritorio kiu estasGalegio), kaj alia pli poste sude, nomita islam-araba latinida lingvo, kun kelkaj malsamoj, ĉefe fonetikaj pro araba influo. De la interinfluo de ĉi tiu kun la unua (la galeg-portugala dialekto) elirus la portugala lingvo. La lingvo havis ĝis nun du periodojn: laarĥaikan portugallingvon (12-a jarcento ĝis15-a jarcento) kaj lamodernan portugallingvon (15-a jarcento ĝis nun).
Lahistorio de la portugala lingvo estas historio de la evoluo de la portugala lingvo ekde ĝia origino en la nordokcidento de laIbera duoninsulo ĝis hodiaŭ, kiel oficiala lingvo parolata enPortugalio kaj en kelkajlandoj de portugallingva esprimo. En ĉiaj aspektoj (fonetiko, morfologio, vortaro kaj sintakso), la portugala lingvo estas esence la rezulto de organika evoluo ekde lavulgara latino alportata de la romiaj kolonoj en la 3a jarcento a.K., kun malgrandaj influoj de aliaj lingvoj kaj kun markitakeltasubstrato. La arkaika portugala disvolviĝis en la 5a jarcento p.K., post la falo de laRomia Imperio kaj la ĝermanaj invadoj, kiel latinida dialekto, nomita galega-portugala, kiu malsimiliĝis de aliaj iberaj latinidaj lingvoj. Uzita en dokumentoj skribitaj ekde la 9a jarcento, la galega-portugala fariĝis matura lingvo en la 13a jarcento, kun riĉa literaturo. En 1290 ĝi dekretiĝis kieloficiala lingvo de la regnoPortugalio de la reĝoDinis la 1-a. La salto al la moderna portugala alvenis en laRenesanco, kun laCancioneiro Geral de Garcia de Resende (1516) konsiderita kiel la normo. La normigado de la lingvo komencis en 1536, kun la kreado de la unuaj gramatikoj, deFernão de Oliveira kajJoão de Barros. Ekde la 16a jarcento, kun la ekspansio dum laepoko de la malkovroj, la historio de la portugala lingvo ĉesis okazi ekskluzive en Portugalio, ampleksante la eŭropajn portugalajn kaj la internaciajn portugalajn.
o =u kiam ĝi ne akcentas post forta silabo, regione ankaŭ antaŭ forta silabo;o kiam ĝi akcentas
ou =oŭ;o aŭoi regione
nh ≅nj
lh ≅lj
s =s vortdebute aŭ postkonsone;z inter du vokaloj;ŝ aŭz, laŭ regiono, vortfine aŭ antaŭc,f,p,t,q (ekzemplo: os Portugueses (uŝ Purtugezeŝ) = la portugaloj)
j =ĵ
ã = francaun
ão = naza francaan, sed la o ankaŭ estas naza
x =ŝ,s,ks aŭz. Kune kunc havas nenian sonon (ekzemplo: exceto (esetu) = escepte de)
Pai nosso que estais no céu Santificado seja o vosso nome Venha a nós o vosso reino Seja feita a vossa vontade Assim na terra como no céu O pão nosso de cada dia nos dai hoje Perdoai-nos as nossas ofensas Assim como nós perdoamos a quem nos tem ofendido E não nos deixeis cair em tentação Mas livrai-nos do mal
a [a], b [be], c [se], d [de], e [e], f [ef], g [ĵe], h [a-ga], i [i], j [ĵota], l [el(j)], m [em(j)], n [en(j)], o [o], p [pe], q [ke], r [erh(j)/eĥ(j)]*, s [es(j)], t [te], u [u], v [ve], x [ŝiŝ]**, z [ze] — krom tiuj literoj ekzistas ankaŭ: k [ka aŭ kapa], w [dablju aŭduplu ve], y [ipsilon, aŭi-gregu).
La /R/ estas elparolata multmaniere de portugallingvanoj. La prononcoĥ estas komuna nur enRio-de-Ĵanejro kajLisbono, kie eblas ankaŭ prononcih, kiel en brazila nordo kaj nordoriento, aŭrr kiel en sudo de brazilo kaj proksime al limoj de Hispanio, kaj ankaŭ retroflekse en areo de indiĝena influo.
La litero x, male al aliaj lingvoj, estas tre grava al portugala elparolado. Ĝi havas 4 valorojn : /z/ : exército /i'zεr-sitŭ/; /ŝ/: xeque /'ŝεkj/; /ks/: taxi /'ta-ksj/; /s/: sintaxe /sin'ta-sj/
Krom la literoj, oni ankaŭ povas havi la jenajn grafiajn kombinaĵojn : á, à, â, ã, é, ê, í, ó, ô, õ, ú. Ankaŭ estas la cedilja c "ç" /s/, kaj la duliterojch (kiel esperantaŝ), "lh" /ʎ/ proksime [lj] kiel la itala "gl") kaj "nh" /ɲ/ proksime al [nj] kiel la itala kaj franca "gn"). En la Portugala estas la "gu" kaj "qu" kiuj estas la dulipajg kajk', tiu estas, la gŭ kaj kŭ kun la konsonantoj prononcaj samtempe al ŭ. Tio estas pra-hindeŭropa heredaĵo de la portugala kiu malaperis en la plejparto de modernaj lingvoj.
Estas fenomeno nomita "antecipo de sonoreco": la sonora fonemo malmoligas la antaŭan fonemon.
La plej grava en la portugala lingvo estas daŭro devokaloj. En la portugala, silabo povas estiforta,duonforta aŭmalforta. La vokaloj de fortaj silaboj estas ĉiam longaj, la silaboj de malfortajsilaboj, se estas post la forta, estas mallongaj kaj la vokaloj de malfortaj silaboj antaŭ la forta povas esti longaj aŭ mallongaj. EnPortugalio kajAfriko, nur la duonfortaj kaj fortaj silaboj povas havi longajn vokalojn, kaj ĉiuj malfortaj silaboj havas mallongajn silabon (antecipo de silabforto). Sed enBrazilo, la tute nefortaj silaboj ankaŭ povas esti longaj aŭ mallongaj. Sekve al tiu regulo, oni ĝenerale la malfortajn finajn silabojn apenaŭ prononcas, ili estas mallongaj kaj preskaŭ nepercepteblaj al kiu ne parolas lingvon kun opozicio longa/mallonga. Kiam la lasta silabo estas la forta silabo, kompreneble, ĝi estas longe prononcata, sed la unua estas tre mallonga kiel en "está" /jŝ'ta/ (li/ŝi/ĝi estas).
La vokaloj estas aŭ fermaj aŭ malfermaj. En Portugalio kaj Afriko, nur la tonikaj longaj estas fermaj, sed ne en Brazilo, kie la fermo aŭ malfermo dependas de la daŭro de la vokalo enlatina lingvo.
Estas tutnecese fari la "sandion" aŭ ligon de vortoj en la prononcado.
En la Portugala estas multaj diftongoj, inkluzive lanazaj diftongoj : ão kaj õe, preskaŭ neprononceblaj al fremdlingvanoj. Do vorto "quão" (kiom + adjektivo aŭ adverbo) estas prononcata /kŭãŭn/(unusilaba). Estas fenomeno nomita "antecipo de nazeco" kiam vokalo ne naza venas antaŭ de naza konsonanto, ekz cama /'kâmə/, ne /'kama/, escepte en pli malnovaj prononcoj, ekz-e tiuj de nordportugalio, kiuj estas malpli nazecaj.
P.S. 1: En la portugala lingvo, la kresĉendaj diftongoj okazas ĉefe en rapida parolado. En malrapida elparolo, ili fariĝas hiatoj.
P.S. 2: La referenca prononco de la ekzemploj estas la brazila, laŭ la akĉento deRio-de-Ĵanejro. Tamen ili egalas ĉe la plejparto de la aliaj akĉentoj.
Forta silabo povas esti la lasta kiel en "sabiá" /səbi'a/ (turdo), la antaŭlasta kiel en "sabia" /sə'biə/ (oni sciis) kaj la antaŭlasta kiel "sábia" /'sabiə aŭ 'sabjə/ (saĝulino) tio dependas de la senco kaj, ĉefe, de origino de la vorto.
La meto de forta silabo en vorto dependas nur deetimologio. Sekve, oni devas koni la prononcon en lalatina lingvo por scii la fortan silabon en la portugala.
Artikoloj : povas esti aŭ difinaj aŭ nedifinaj. La difina povas esti vira unu-nombra (o), vira multe-nombra (os), ina unu-nombra (a) kaj ina multe-nombra (as). La nedifina povas esti vira unu-nombra (um), vira multe-nombra (uns), ina unu-nombra (uma) kaj ina multe-nombra (umas).
Personaj pronomoj : eu (mi), tu (ci, vi unu-nombra), ele (li), ela (ŝi), nós (ni), vós (vi multe-nombra), eles (vira ili, aŭ neŭtra multe-nombro), elas (ina ili).
Ne estas io kielĝi,oni, sed krom la simplani estas specialaj pronomoj "a gente" kaj "nós" por traduki la esperanta ni. "A gente" laŭlitere signifasla genton, iu ajn homaro kiu inkluzivas "min", kaj "Nós" signifas rekte "ni". Por alparoli aliajn homojn, oni ne uzas normale "vós" (vi multe-nombra, reĝa vi), sed "vocês. La parola uzado de "vós" nuntempe iĝas arĥaisma kaj estas tre malofta, kaj apenaŭ uzeblas de maljunaj generacioj en kamparaj lokoj en Portugalio, aŭ en religiaj kuntekstoj; "tu" estas la familiara "vi" (unu-nombra) en Portugalio. En la plejmulto de regionoj de Brazilo, la familiara "vi" estas "você".
Nombro
Persono
Kazoj
Nominativo
Akuzativo
Dativo
En la portugala
En Esperanto
En la portugala
En Esperanto
En la portugala
En Esperanto
Singularo
1-a
eu
Eu sou esperantista
mi
Mi estas esperantisto
me
Ele me viu
min
Li min vidis
me,
a mim
p(a)ra mimBrazilo
Ele me deu a flor
Ele deu a mim a flor
Ele deu pra mim a florBrazilo
al mi
Li donis al mi la floron
2-a
tu, vocêBrazilo
Tu és esperantista
Você é esperantista
vi
Vi estas esperantisto
te
Ele te viu
vin
Li vin vidis
te
a ti
p(a)ra ti
p(a)ra vocêBrazilo
Ele te deu a flor
Ele deu a ti a flor
Ele deu pra ti a flor
Ele deu a flor pra vocêBrazilo
al vi
Li doni al vi la floron
3-a
ele, ela
Ele/Ela é esperantista
Ele é o esperantista
Ela é a esperantista
Ele é um cachorro.
Ela é uma vaca.
li, ŝi, ĝi
Li/Ŝi estas esperantisto
Li estas la esperantisto
Ŝi estas la esperantistino
Ĝi estas hundo
Ĝi estas bovino
ovira ,aina
lo, la,
na, no,
elekontraŭgramatika en Brazilo,
elakontraŭgramatika en Brazilo
(ekz. 1) Ele viu o homem → Ele o viu
(ekz. 2) Ele viu a mulher → Ele a viu
(ekz. 3) Ele tem o livro → Ele o tem
(ekz. 4) Ele tem a caneta → Ele a tem
(ekz. 5) Ele conseguiu vê-lo
(ekz. 6) Ele conseguiu vê-la
(ekz. 7) Eles viram-no
(ekz. 8) Eles viram-na
(ekz. 9) Ele viu ele
(ekz. 10) Ele viu ela
lin, ŝin, ĝin
(ekz. 1)Li vidis la viron → Li lin vidis
(ekz. 2)Li vidis la virinon → Li ŝin vidis
(ekz. 3)Li havas la libron → li havas ĝin
(ekz. 4)Li havas la plumon → li havas ĝin
(ekz. 5)Li sukcesis vidi lin
(ekz. 6)Li sukcesis vidi ŝin
(ekz. 7)Ili vidis lin
(ekz. 8)Ili vidisŝin
(ekz. 9) Li vidis lin
(ekz. 10) Li vidis ŝin
lhe,
a ele, a ela,
p(a)ra eleBrazilo,
p(a)ra elaBrazilo
Ele lhe deu a flor
Ele deu a ele a flor
Ele deu a ela a flor
Ele deu pra ele a florBrazilo
Ele deu pra ela a florBrazilo
Ele deu a flor ao cachorro = Ele deu a flor pra ele
al li, ŝi, ĝi
Li donis al li floron
Li donis al ŝi floron
Li donis floron al la hundo
Pluralo
1-a
nós
Nós somos esperantistas
ni
Ni estas epserantistoj
nos
Ele nos viu
nin
Li vidis nin
nos
Ele nos deu a flor
al ni
Li donis al ni la floron
2-a
vós, vocêsBrazilo
Vós sois esperantistas.
Vocês são esperantistas.
vi
Vi estas esperantistoj
vos,
vocêskontraŭgramatika en Brazilo
Ele vos viu
Ele viu vocês
vin
Li vin vidis
vos,
a vocêsBrazilo
p(a)ra vocêsBraziloEle vos deu a flor.
Ele deu a flor a vocês
Ele deu a flor pra vocês
al vi
Li donis la floron al vi
3-a
eles, elas
Eles são esperantistas
Elas são esperantistas
Eles são cachorros
Elas são vacas
ili
Ili estas esperantistoj
Ili estas esperantistinoj
Ili estas hundoj
Ili estas bovinoj
os,as
los,las
nos,nas
eleskontraŭgramatika en Brazilo,
elaskontraŭgramatika en Brazilo
Ele viu os homens → Ele os viu
Ele viu as mulheres → Ele as viu
Ele viu os livros → Ele os viu
Ele viu as canetas → Ele as viu
Ele conseguiu vê-las
Ele conseguiu vê-los
Eles viram-nos
Eles viram-nas
Ele viu eles
Ele viu elas
ilin
Li vidis la virojn → Li ilin vidis
Li vidis la virinojn → Li ilin vidis
Li vidis la librojn → Li ilin vidis
Li vidis la plumojn → Li ilin vidis
Ili vidis ilin
Ili vidis ilin
lhes,
a eles, a elas,
p(a)ra elesBrazilo
p(a)ra elasBrazilo
Ele lhes deu flores
Ele deu flores para eles
Ele deu flores para elas
Ele deu flores pra eles
Ele deu flores pra elas
al ili
Li donis al ili florojn
Kiam la verbo kiu antaŭas la objektan pronomon finiĝas per-z,-s aŭ-r, la pronomoj 'o, os, a, as' fariĝas 'lo, la, los, las.'
Ekz.: ver + o = vê-lo
Kiam la verbo kiu antaŭas la objektan pronomon finiĝas per naza sono, la pronomoj 'a, o, as, os' fariĝas 'no, na, nos, nas'.
Grundopentraĵo en Lisbono pri la riveroTaĵo: laŭ la rivero Taĵo oni iras...
Estas du tipoj de "nomoj" en portugala lingvo :substantivoj kajadjektivoj, kvankam ili estas semantike kaj sintakse malsamaj, morfologie ili havas la saman formon =radiko +tema vokalo (o, a, e, aŭ nulo). Por fari multe-nombron oni plejofte metas -s post la tema vokalo; se la tema vokalo estas nula, oni metas -es, escepte se la lastafonemo (ne litero!) de la radiko jam estas /s/ (en ĉi tiu kazo la regulo ne estas klara): casa/casas (domo/domoj), menino/meninos (knabo/knaboj), lebre/lebres (leporo/leporoj), lápis/lápis (krajono/krajonoj), sed ás/ases (aso/asoj). La nomoj ne havas kazojn.
La adjektivo sekvas la substantivon laŭ nombro kajgenro.
Nombro
Genro
En la portugala
Traduko
Singularo
vira
homem bonito
bela viro
ina
mulher bonita
bela virino
Pluralo
vira
homens bonitos
belaj viroj
ina
mulheres bonitas
belaj virinoj
Verboj en la portugala, kiel en ĉiujlatinidaj lingvoj estas tre kompleksaj. Estas tri tempoj (estonta, estinta, estanta), tri modoj (subjunktivo,indikativo kajimperativo), triaspektoj (perfekta, pluolperfekta kaj daŭra) kaj ses personoj. Verboj povas havi simplajn tempojn aŭ komponitajn tempojn.
Estas du tipoj deadverboj (kiel enEsperanto): primitivaj kaj derivitaj. Primitivaj adverboj (e-vortecaj vortetoj) ne havas especialan karakteron: hoje (hodiaŭ), agora (nun), depois (poste), longe (malproksime). Derivitaj adverboj (e-vortoj) kutime finas per -mente: alegremente (ĝoje), claramente (klare), definitivamente (definitive).
Konjunkcioj,prepozicioj kajinterjekcioj kiel en la Esperanto, ne havas "logikan", unusencan uzon. Portugaloj tro uzas prepoziciona (al, je) por preskaŭ ĉiuj sintaksaj rilatoj, la prepoziciode (de, ekde, el) havas tre ampleksan utilon, ktp.
La kutima vortordo estas Subjekto-Verbo-Objekto, unue la rekta objekto kaj due la malrekta. Sed estas granda libero, inkluzive oni povas fari Objekto-Verbo-Subjekto, kiel la senco permesas aŭ metante antaŭ la rekta objekto la prepozicion 'a' (je):
Bruto matou César (Bruto mortigis Cezaron), Bruto a César matou (Bruto je Cezaro mortigis), a César Bruto matou (je Cezaro Bruto mortigis), a César matou Bruto (je Cezaro mortigis Bruto).
En la brazila variaĵo la metado de adverbo estas tutlibera, inkluzive "não" (ne). Tiu rilate, la portugalia varianto estas pli ortodoksa kaj nefleksema:
Não faça isso (PT/BR = (Vi) ne faru tion) / Faz isso não (BR = (Vi) faru tion ne). Hoje eu não vou lá (PT/BR = Hodiaŭ mi ne iras/iros tien) Hoje não vou eu lá(PT/ BR = hodiaŭ mi ne estas tiu, kiu iras/iros — duminversio, tio estas, antaŭ dependa frazo, aŭ kun forta enfazo)(ne iros mi) aŭ Eu vou lá hoje não (BR = mi iras/iros tien hodiaŭ ne) samsignifas, nur havas stilan ŝanĝon. Hodiaŭ, brazilaj junuloj emas meti "não" (ne) post la verbo. Laŝemida adverbo "lá" uzata nur kun verbo "saber" (scii) devige venas post verbo: "sei lá",mi ne scias (laŭliteremi scias ne).
Aliaj landoj, kie kelkaj homoj ankoraŭ parolas la portugalan:Barato (Dio, Damao,Goa,Mumbajo, Mangalore, Mahé, Cananore, Koĉin, portugalaj kolonioj ĝis 1961);Makao enĈinio.
Eŭropa portugala (en portugala:português europeu, prononce [puɾtuˈɣez ewɾuˈpew]), konata ankaŭ kiel Luzitana portugala (português lusitano), Iberia portugala (português ibérico) kaj Portugala de Portugalio (português de Portugal) aŭ eĉ “norma portugala”, “normiga portugala” aŭ “malnovmonda portugala” referencas al la portugala lingvo parolata en Portugalio. La norma portugala prononcmaniero, la prestiĝa normo bazita sur la Eŭropa portugala, estas la referenco por Portugalio, la portugal-parolantaj landoj de Afriko, Orienta Timoro kajMakao. La vorto “Eŭropa” estis elektita por eviti la ripeton “Portugala portugala” (“português português”) kontrasta al la Brazila portugala.
LaBrazila portugala (en portugalabrasileiro, aŭportuguês do Brasil) estas serio dedialektoj de la portugala lingvo uzita ĉefe en Brazilo. Ĝi estas parolata de proksimume la 200 milionoj da loĝantoj el Brazilo kaj de kelkaj milionoj da brazilaj elmigrintoj, ĉefe enUsono,Paragvajo,Japanio, Portugalio, kajArgentino. La Brazila portugala havis sian propran disvolviĝon.
Lingua geral (portugala kiu laŭvorte signifas "ĝeneraligita lingvo") estas la komuna nomo por du kontaktlingvaĵoj, kiuj funkciis kiellingvafrankao en la sudamerikaj kolonioj de Hispanio kaj Portugalio, ĉefe enkolonia Brazilo de 1500 ĝis 1758.
Ekdejanuaro de 2008, la landaro de la Komunumo de landoj de la portugala lingvo, nome: Angolo, Brazilo, Kabo-Verdo, Gvine-Bissaŭo, Mozambiko, Portugalio, Santomeo kaj Principeo, kaj Orienta Timoro — uzan la unuiĝintan ortografion.
La paroksitonoj kun duobla ”o”-termino ne plu portos cirkumflekson. Anstataŭ “abençôo”, “enjôo” aŭ vôo, ĉiuj skribiĝos kiel “abençoo” kaj “voo”.[1]
Estis ŝanĝitaj la reguloj pri la uzado de dividostreko en la mezo de la vortoj. La dividostreko malaperos en la mezo de la vortoj, krom tiuj en kiuj la prefikso havas la finaĵo ‘r’, kaze de “hiper”, “inter-“ kaj “super”. Pro tio oni skribos “extraescolar”, aeroespacial” kaj “autostrada”.[2]
Oni ne plu uzos la cirkumflekson ĉe la triaj personoj de la pluralo de la prezenco de la indikativo, nek ĉe la substantivo de la verboj “crer”, “dar”, “ler”, “ver” kaj ĝiaj derivaĵoj. Estos korektaj la formoj “creem”, “deem”, “leem” kaj “veem”.[1]
Oni kreis kelkajn kazojn de duopa formo por fari distingon, kiel, ekzemple, la uzado de dekstrakorna akcento ĉe la unua persono de la pluralo de la perfekta preterito de verboj de la unua konjugacio, kiel ekzemple, “louvámos” en kontrasto kun “louvamos”, kaj “amámos” en kontrasto kun “amamos”. Tiaj formoj, tamen, ne estas tre konsekvencaj ĉar oni ne povas uzi ĝin por la dua aŭ tria konjugacio. Ekzemple, comemos (estinto aŭ estanto, neniam "comêmos" por estinteco), partimos (estinteco aŭ estanteco, neniam "partímos" por la estinteco)
La tremao (brazila) entute malaperas. Estos korekte en Brazilo skribi “linguiça”, “sequência”, “frequência” kaj “quinquênio”, anstataŭ lingüiça, seqüência, fregüência kaj qüinqüenio.[3]
La alfabeto havos 26 literojn anstataŭ nur 23, inkludante la literojn “k”, “w” kaj “y”.[4]
Ne plu uziĝos la akcento por distingi inter “pára” (verbo) kaj “para” (prepozicio).
En Brazilo la dekstrakorna akcento foriĝos de la malfermitaj diftongoj “ei” kaj “oi” de la paroksitonaj vortoj kiel “assembléia”, “idéia”, “heróica” e “jibóia”. Korektaj formoj estos assembleia, ideia, heroica e jiboia;[5]
En Portugalio malaperos ĉe la skribita lingvo la “c” kaj “p” en vortoj, kie ili ne prononciĝas, kiel en “acção”, “acto”, “adopção” e “baptismo”. Ĝustaj estos: ação, ato, adoção e batismo.
Portugalio konservos la dekstrakornan akcenton super la “e” kaj la “o” antaŭ “m” aŭ “n”, dum Brazilo daŭre uzos circumflekson ĉe ĉi tiuj vortoj, tiele: académico/acadêmico, génio/gênio, fenómeno/fenômeno, bónus/bônus.[1] Portugalio konservos duobligitajn konsonantojn "nn" kaj "mm" kiam ili estas legitaj malkunigite, ekz-e comummente (legita en Portugalio kiel comum-mente), kaj connosco (legita com-nosco). Braxilo tamen ne uzos ilin, ĉar tradicie ili ne ekzistas en Brazilo kaj estas legitaj kiel "comumente" kaj "conosco". Aliaj malsamoj estas ekzemple "amnistia" en Portugalujo kaj "anistia" en Brazilo, kvankam ambaŭ skribas "amnésia", "amniótico" ktp.