Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Saltu al enhavo
Vikipedio
Serĉi

Platgermana lingvo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
(Alidirektita elPlatgermane)
Platgermana lingvo
Plattdüütsch, Plattdütsch, Plattdüütsk, Plattdütsk, Plattdietsch, Plauttdietsch
Areo de Germanio kaj Nederlando kie la platdiĉa nun parolatas[1]
Areo de Germanio kaj Nederlando kie la platdiĉa nun parolatas[1]
dialektogrupo • natura lingvomoderna lingvo
nordmara ĝermana lingvaro
Parolata en Germanio (norde)
 Nederlando
 Danio
Parolantoj5 000 000
Denaskaj parolantojĉ. 5 milionoj
Skribolatina
Lingvistikaklasifiko

Hindeŭropa lingvaro
Ĝermanaj lingvoj
Okcidentĝermanaj lingvoj
Malaltgermana
Malaltsaksa
Platdiĉa
Oficiala statuso
Oficiala lingvo enOficiale agnoskita kiel regiona lingvo en 8federaciaj landoj de Germanio. Agnoskita kiel regiona aparta lingvo de laEŭropa Ĉarto pri Lingvoj
Reguligita de 
Lingvaj kodoj
Lingvaj kodoj
  ISO 639-2nds
  ISO 639-3nds
  SILNDS
  Glottologlowg1239
Angla nomoLow German
Franca nomobas allemand
Vikipedio
vdr

La platgermana lingvo (ankaŭ nomatamalaltsaksaplatdiĉa lingvo) estas grupo deĝermanaj dialektoj parolataj de ĉirkaŭ 5 milionoj da homoj en nordo deGermanio,Nederlando kajDanio. ĜiaISO-kodo estasnds. Ekzistas Vikipedio en laplatdiĉa lingvo kaj en lanederlanda malaltsaksa dialekto.

Historio

[redakti |redakti fonton]

Iam la platgermana estis multe pli grava ol nuntempe: ĝi estis la oficiala lingvo de urboj de laHansa Ligo, kaj estis komerca interlingvo deLondono ĝisNovgorodo kaj tra laBalta maro. Pro tio, ĝi forte influis ladanan,norvegan kajsvedan lingvojn, en kiuj granda parto de la vortaro ĝis hodiaŭ estas platgermandevena.

Ankaŭ en la baltaj landoj senteblas la kultura kontakto kun la platgermana lingvo: enTalino, la ĉefurbo deEstonio, ekzemple la plej granda turo de la mezepoka urbomuro ankoraŭ hodiaŭ platgermane nomiĝas"Kiek in de Köük" (Rigardo en la kuirejon), ĉar en la urbo oni - se iel la vetero ebligis - subĉiele kuiris en internaj kortoj de la domoj, kaj el la urbomura turo eblis rekte enrigardi la grandajn kaldronojn de la najbaraj domoj. En lalitova lingvo, kiu principe alprenas tre malmultajn fremdajn vortojn, multaj slangaj vortoj estas platgermanaj, ekzemplebiški (platgermanen bischkenn bejten, iomete),knopkė (platgermaneKnopke, butoneto) aŭšnekėti (platgermaneschnackensnacken, babili).

El lingvistika vidpunkto, historiaj antaŭŝtupoj de la nuntempa platgermana lingvo estas lamalnovsaksa kaj postemezmalaltgermana lingvoj.

La areo de la platdiĉa lingvo[1]

Gramatiko

[redakti |redakti fonton]

La gramatiko similas al tiu de la nederlanda lingvo, kaj ankaŭ iom al tiu de laaltgermana:

La platgermana havas nur tri kazojn; personaj formoj de la verboj estas samaj en singularo kaj pluralo.

Genitivecon donas al substantivoj la finaĵo-s:De Fischer "La fiŝisto";Fischers Huus "La domo de la fiŝisto".

La verboj apartenas al du grupoj, fortaj kaj malfortaj verboj.La malfortaj formas pasintecon per sufikso, dum la fortaj pervokalŝanĝo ĉe la radiko, aŭ per nura redono de la radiko.

Vort-provizo

[redakti |redakti fonton]

La platgermana lingvo havas multajn vortojn de ĝermana origino, sed en formo aparta por la platgermana. Ĝi enhavas multajn vortojn el la altgermana lingvo. Tamen la kernon konsistigas praĝermanaj vortoj parencaj al altgermanaj, nederlandaj ktp, sed kelkaj vortoj estas nur platgermanaj.

Nuntempe la amasa influo de lagermana lingvo forte minacas la koheron kaj platgermanecon de la platgermana vortprovizo.

Aparte populara vorto en la platgermana, kion en la norda duono de Germanio ankaŭ uzas multaj nelingvanoj, cetere estas la vortoMoin porSaluton, kvankam multaj nelingvanoj miskomprenas la vorton kvazaŭ neekzakta prononco de la altgermana saluto"Morg'n!", "... matenon!", dum fakte la platgermana (kajnederlanda) vortomooi havas la signifon "bona", "bela", "bonega", kio kunakuzativa n-finaĵo iĝas "Bonan..!" aŭ "Belan..!", kaj same bone taŭgas matene kiel vespere aŭ nokte, kaj same taŭgas por salutado de amiko kiel de ŝtatprezidanto.[2]

Dialektoj

[redakti |redakti fonton]

La platgermana lingvo havas multajn dialektojn kaj normigita formo ankoraŭ preskaŭ ne ekzistas. La aŭtoroj ĝenerale verkis dialekte.

Specimeno

[redakti |redakti fonton]

Patro Nia

Unse Vader in' Himmel !
Laat hilligt warrn dienen Namen.
Laat kamen dien Riek.
Laat warrn dienen Willen so as in'n Himmel,
so ok op de Eerd.
Uns' dääglich Brood giff uns vundaag.
Un vergiff uns unse Schuld,
as wi di vergeben hebbt,
de an uns schüllig sünd.
Un laat uns nich versöcht warrn.
Mak uns frie vun dat Böse.
Denn dien is dat Riek un de Kraft un de Herrlichkeit in Ewigkeit.
Amen.

Popola kanto platgermana

[redakti |redakti fonton]
Dat du min Leevsten büst,
Ke vi estas mia plejkarulo
dat du wol weest!
vi tutbone scias.
(refoje)
Kum bie de Nacht, Kum bie de Nacht,
Venu dumnokte, venu dumnokte,
sech wi du heest.
diru kiel vi nomiĝas.
(refoje)
Kum du üm Middernacht,
Venu vi meznokte
kum du Klok een!
venu je la unua.
(refoje)
Vader slöpt, Möder slöpt,
Paĉjo dormas, panjo dormas,
ik slaap alleen.
mi dormas sole.
(refoje)
Klop an de Kamerdör,
Frapu ĉe la ĉambropordo,
faat an de Klink!
premu la tenilon!
(refoje)
Vader meent, Moder meent,
Paĉjo pensas, panjo pensas,
dat deit de Wind.
ke tion faras la vento.
(refoje)
(Pri la resto de la nokto silentas la kanto...)[3][4]

Famaj aŭtoroj de la platgermana

[redakti |redakti fonton]

Fritz Reuter -Klaus Groth -Julius Stinde -Gorch Fock -Oswald Andrae -Wolfgang Sieg

Klasifiko

[redakti |redakti fonton]

La platdiĉa estashindeŭropa, pli precizeĝermana, parenca al lanederlanda, lagermana, lajida kaj, pli fore, lafrisa kajdana lingvoj.

Malaltgermanaj dialektoj
Malaltgermana
malaltfranka
Nederlanda
nederlanda [[[:Ŝablono:Lingv/ethnologue]]]

okcidenflandra [[[:Ŝablono:Lingv/ethnologue]]]



orientflandra



zelanda [[[:Ŝablono:Lingv/ethnologue]]] Zeeuws ?



holanda



sud-geldera



brabansona



limburga [[[:Ŝablono:Lingv/ethnologue]]]



sudorienta limburga




afrikansa [[[:Ŝablono:Lingv/ethnologue]]]



malaltsaksa

malaltsaksa de Nederlando



orientfrisa



vestfala [[[:Ŝablono:Lingv/ethnologue]]]



ostfala



platdiĉa [[[:Ŝablono:Lingv/ethnologue]]]



aĥterhoeka [[[:Ŝablono:Lingv/ethnologue]]]



drenta [[[:Ŝablono:Lingv/ethnologue]]]



groninga [[[:Ŝablono:Lingv/ethnologue]]]



platdiĉa [[[:Ŝablono:Lingv/ethnologue]]]



sallanda [[[:Ŝablono:Lingv/ethnologue]]]



stelingverfa [[[:Ŝablono:Lingv/ethnologue]]]



tventa [[[:Ŝablono:Lingv/ethnologue]]]



veluva [[[:Ŝablono:Lingv/ethnologue]]]



orienta malaltgermana

meklenburga-pomera



brandenburga



malaltprusa



Vortaroj

[redakti |redakti fonton]

Ekzistas plurajgermanaj-platdiĉajvortaroj. Ekzemploj estas

  • Plattdeutsches Wörterbuch, Johannes Saß, eldonejo Karl Wachholtz, Neumünster 1956, la norma vortaro, 56-a eldono 2016
  • Hochdeutsch-Plattdeutsches Wörterbuch: 26.000 platdiĉaj vortoj kaj 2000 parolturnoj, 2011, Günter kaj Johanna Harte, eldonejo Schuster, Leer
  • Niedersächsisches Wörterbuch ("Vortaro de Malsupra Saksio"), eldonejo Karl Wachholtz, Neumünster: (10 el 13 volumoj estis publikigitaj ĝis 2022, volumoj 11 kaj 12 prepariĝas por publikigo)
  • Hermann Böning:Plattdeutsches Wörterbuch für dasOldenburger Land, eldonejo Stalling, Oldenburg 1941; represo: Verlag Heimatverein Herrlichkeit,Dinklage 1970

Vidu ankaŭ

[redakti |redakti fonton]

Notoj

[redakti |redakti fonton]
  1. 1,01,1la mape nekolorigita "insulo" supre dekstre estas la komunumoSaterland, hejmo de lasaterfrisa, la insulo centre sube la urboGöttingen, kie tradicie oni ne parolas platdiĉe, kaj la "duoninsulo" sube dekstre estasBerlino, kie oni inter aliaj internaciaj lingvoj parolas norman altgermanan kaj apartan berlinan dialekton - fakte la berlina dialekto forte disvastiĝis en la ĉirkaŭan regionon deBrandenburgio ke tie la platdiĉa signife pli malfortas ol en la aliaj mape kolorigitaj regionoj
  2. tre pozitiva televida prezento pri Esperanto deRadio Bremen el oktobro 2022 cetere komenciĝas per la altgermana klarigo "Saluton, tio pli malpli estas la signifo deMoin en Esperanto"] (germane kajesperante,jen arkive, ĉar en la programa retejo la prezento spekteblas nur ĝis oktobro 2023) - la televida programo de Radio Bremen, kiu tiel pozitive skizis Esperanton post la referenco al "Moin", cetere nomiĝas "Buten un Binnen",platgermane por "ekster kaj en la regiono", kvazaŭ "tutmonde kaj hejme" - bona kadra slogano por prezento deEsperanto...
  3. en la jena prezento de la kantoDat du mien Leevsten büst ankoraŭ metiĝas kvara kaj kvina strofo kajjen por komparo koncerta prezento duvoĉa fare de lakantaŭtorojHannes Wader kajKonstantin Wecker
  4. La supra traduko de la kantoDat du min Leevsten büst estas laŭeble laŭvorta, por komprenigi la originan tekston. En Esperanto ekzistas almenaŭ tri poeziaj adaptoj, kiujn listigas la artikolo pri la paĝo: du el ili,Kara amato de mi deKajto kajVi estas mia kor' deAnta Eņģele (kie facile eblas kunlegi la kantotekston, kun kvara strofo post la nokto) ankaŭ muzike prezentiĝas enJutubo

Eksteraj ligiloj

[redakti |redakti fonton]
v  d  r
Lingvo
LingvistikoInterlingvistikoPlanlingvoLingvaj familiojLingva filonoSenparenca lingvo
Listoj
Diverslingve
nombroj •Saluti •danki •idiotismo kaj idiotismaj esprimoj
Elŝutita el "https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Platgermana_lingvo&oldid=8908224"
Kategorio:
Kaŝita kategorio:

[8]ページ先頭

©2009-2025 Movatter.jp