Ortodoksa preĝejeto en OrientaPollandoDistribuado de la ortodoksa kristana branĉaro en la mondo. Malhele: Plimulto kaj pli hele grava malplimulto (ĉ. 10%)Laikono de "LaTriunuo de laMalnova Testamento", pentraĵo deAndrei Rubliov, komence de la 15-a jc..
Ortodoksa kristanismo aŭ, kiam el la kunteksto estas klare, pri kio temas, simpleortodoksismo, estas la tria plej granda branĉo dekristanismo, al kiu apartenas 214 milionojn da kristanoj, precipe en la orientaEŭropo kaj okcidentaAzio. (Du aliaj branĉoj de kristan religio, lakatolika kaj laprotestanta, havas respektive 1027 kaj 316 milionojn da anoj). Ĝi estas labizanca branĉo de kristanismo, kiu havas 11% de ĉiujkristanoj. Ĝi estas la ĉefa formo de kristanismo enGrekio,Rusio,Belorusio,Ukrainio,Rumanio,Bulgario,Serbio, okcidentaAzio, kaj iuj aliaj landoj. Oni nomas ĝin ankaŭBizanca Ortodoksismo por distingi ĝin de laOrienta Ortodoksismo, de kiu ĝi apartiĝis post laKoncilio de Kalcedono en 451.[1]
La bizanca ortodoksismo kaj la katolikismo akceptas la doktrinon de la Koncilio de Kalcedono. Por tiuj eklezioj, kiuj malkonsentas, la hodiaŭ ĝenerale akceptata nomo, laŭ laMonda Konsilio de Eklezioj, estasOrientaj ortodoksaj eklezioj, dum pasinttempe oni nomis ilin nekalcedonaj, antaŭkalcedonaj, antikalcedonaj, monofizitaj, antikvaj orientaj, etaj orientaj.[2]Angle kajgermane, oni uzas kiel nomo por la eklezioj pri kiuj traktas ĉi tiu artikolo sinonimo de "Orientaj ortodoksaj eklezioj",[3] sed en tiuj lingvoj, kiuj ne disponas de simila paro de sinonimoj, oni nomas ilin bizancaj ortodoksaj eklezioj[4] aŭ kalcedonaj ortodoksaj eklezioj,[5] rezervante la adjektivon "orienta" por tiuj eklezioj, kiuj ne akceptas la Koncilion de Kalcedono.[2]
La bizance ortodoksa kajkatolika branĉoj restis unueklezio ĝis laGranda Skismo de1054. Depost476, kiam la OkcidentaRoma Imperio ĉesis ekzisti, la okcidenta kaj orienta partoj de la kalcedona eklezio grade apartiĝis, ĝis1054, kiam la orienta (ortodoksa) eklezio ne plu toleris la ĉiam pli kaj pli grandiĝantan pretendon de lapapo (laepiskopo deRomo) je supera aŭtoritato en laeklezio. Ĉi tio restas la baza malsamo inter la ortodoksismo kaj la katolikismo: en la katolikismo la plejalta aŭtoritato estas la papo, dum en la ortodoksismo similan aŭtoritaton posedas nur la ekumenakoncilio, ĉiu episkopo estas teorie egala al ĉiuj aliaj, sed tiuj, kiujn oni nomaspatriarkoj, havas pli altan rangon ol tiuj, kiuj ne estas ĉefoj de grandaj eklezioj.
La baza kredo de la Eklezio estas resumita en la Kredo Nicea. Ortodoksismo kredas ke laBiblio estas la sankta vorto de Dio, kaj sekvas la interpreton de la Grekaj Patroj (pensintoj kaj sanktuloj) de la frua eklezioj.
Ortodoksismo restas fidinda al la veroj de la unuaj sep tutmondajkoncilioj (kunvenoj de la tutmonda episkoparo por decidi pri punktoj dedoktrino kajpraktiko), estante tre konservema depost tiam pridoktrino. Laŭ tio, la ekleziojnestoriana, armena, kopta kaj jakoba en la oriento, kaj protestantaj en la okcidento, estas herezaj, ĉar ili ne rekonas la tutan veron de la sep koncilioj. La eklezio katolika, aliflanke,ja rekonas la sep konciliojn, sed bedaŭrinde lapapo, la episkopo deRomo, aldonis doktrinon post la sep koncilioj, pro tio originisskismo. Dumkatolikismo konsideras, ke la papo reprezentas Dion sur Tero, ortodoksismo ne agnoskas la aŭtoritaton de la papo super ĉiuj kristanoj, ilia estro estanteJesuo Kristo mem.
Ortodoksismo ne agnoskas, ke la papo enRomo posedas aŭtoritaton super ĉiuj Kristanoj. Sed aparte de la papeco, la malsamo inter la ortodoksa kaj la katolika plejparte temas pri emfazo, ne la esenco: ekzemple, kvankam multaj ortodoksanoj kredas, ke Mariaĉieliris, tio ne estas oficiala dogmo kiel en la katolika eklezio. Simile,dum la katolika eklezio teorie konsentas kun la ortodoksa doktrino pridiservo perikonoj (t.e. bildoj de Jesuo kaj la sanktuloj kaj anĝelojiel partoprenas en la dia, kielpreĝoj kaj lasakramentoj), praktike tia diservo estas rara inter katolikoj.
Tial, laŭ katolikismo, ortodoksismo ne estas herezo (malsamo dedoktrino) sed skismo (diseco pro malsamapolitiko). Katolikismo rekonas lasakramentojn de ortodoksismo, kvankam ne inverse.
Ortodoksismo ne estas unu, centrigita eklezio sed ĉeno de landajeklezioj, kiuj havas la samajn doktrinon, kanonaron kaj sakramentojn.
Ĉiu episkopo (estro de la eklezio por urbo aŭ gubernio) estasegala al ĉiuj aliaj. Tamen historie kelkaj urboj rolis pli grave, precipe ĉefurboj (metropoloj), kaj ĉirkaŭ ili formiĝis metropolitujoj kaj patriarkujoj. Tiun ordon regulas unu el la kanonoj de la Ortodoksa Eklezio, nome la 34aApostola regulo: "Episkopoj de ĉiu popolo devas koni la unuan inter ili kaj agnoski lin kiel ĉefon, kaj nenion ekster ilia aŭtoritato fari sen lia scio. Ĉiu el ili faru nur tion, kio rilatas lian eparĥion kaj lokojn, kiuj apartenas al ĝi. Ankaŭ la unua nenion faru sen ĉies scio. Ĉar tiel regos samideeco...".Tiel formiĝis sendependaj ortodoksaj eklezioj, ĉiu el kiuj havas propran ĉefon - la unuan inter egalaj. La titoloj de la unua episkopo varias laŭ landoj, plejparte tio estaspatriarko, sed povas esti ankaŭmetropolito aŭĉefepiskopo.Ekzistas 13 aŭtokefalaj (sendependaj) kaj 4 aŭtonomaj ortodoksaj eklezioj, kiuj ĉiam estas listigitaj laŭ jena sinsekvo:
sur tiu ekzemplo de eno de ortodoksisma preĝejo, en Samarkando, kie ankoraŭ loĝas multaj rusoj, rimarku interalie: malĉeesto de seĝoj (malsimile al nunaj katolikaj preĝejoj) nek benkoj (kiel en protestantaj preĝejoj), laIkonostazo t. e. vando kovrita deikonoj kiu kaŝas laaltarejon, kaj kien la pastro eniras tra la ankaŭ videblaj pordoj. La cirillitera surskribo dekstre legiĝasvoskresje t.e. "li resurektis" (Jesuo Kristo).
Cetere, manko de benkoj ne estas afero tipe ortodoksa, ĉar la grekoj havas benkojn en siaj kirkoj.
