Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Saltu al enhavo
Vikipedio
Serĉi

Napolo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Koordinatoj:40° 50′ 00″ N14° 15′ 00″ O / 40.83333 °N, 14.25000 °O /40.83333; 14.25000(mapo)
Napolo
itale Napoli,napole:Napule
urbo
Fotomuntaĵo
urbo • komunumo de Italio • urbego
 
Ĝemelurboj
GafsaPalma de MajorkoSighetu MarmațieiCălărașiKragujevacBudapeŝtoAtenoSantiago de Kubo • Nosy Be • NablusBeneventoNaplesSan-FranciskoTorontoMilanoKagoŝimoPragoBonaeroBakuoSarajevoMarsejloĜengĝoŭoKordoboValencioGrottammareFormiaMysłowiceĜido • Kantono Honoluluo • VenĝouRamallahRio-de-Ĵanejrovd
Oficiala nomo: Napoli
ŜtatoItalio Italio
DuoninsuloApenino
RegionoKampanio
ProvincoProvinco Napolo
Historiaj regionojRomia Imperio,Regno de Napolo,Itala reĝlando
MontaroFlegreaj kampoj
VulkanoVezuvio
Konataj lokoj
6
 - Castel dell'Ovo
 - Castel Sant'Elmo
 - Certosa di San Martino
 - Reĝa palaco en Napolo
 - Francisko de Paola
 - Pompejo
GolfoGolfo de Napolo
SituoNapolo
 - alteco17 m s. m.
 - koordinatoj40° 50′ 00″ N14° 15′ 00″ O / 40.83333 °N, 14.25000 °O /40.83333; 14.25000(mapo)
Areo117,27 km² (11 727 ha)
Loĝantaro963 357 (30.07.2009)
Denseco8 214,86 loĝ./km²
Fondo326 antaŭ Kristo
UrbestroGaetano Manfredi
HorzonoMET (UTC+1)
 - somera tempoMET (UTC+2)
Poŝtkodo80100, 80121-80147
Telefona antaŭkodo081
ISTAT063049
Loko de Monda heredaĵo de UNESCO
NomoHistoric Centre of Naples
Tipo de heredaĵokultura heredaĵo
Jaro1995 (#19)
Numero726
RegionoEŭropo
Kriteriojii, iv
PatronoSankta Januaro
Festa tago19-a de septembro
Napolo (Centra Napolo)
Napolo (Centra Napolo)
DEC
Situa mapo de Centra Napolo
Napolo (Napolo)
Napolo (Napolo)
DEC
Situa mapo de Napolo
Napolo (Italio)
Napolo (Italio)
DEC
Situo de Napolo enkadre de Italio
Vikimedia Komunejo: Napoli
Retpaĝo: www.comune.napoli.it
Demonimo : NapoletaniMap
vdr
Vido al napola golfo kaj Vezuvio
Napolo, placo de la Plebiscito sur fono deVezuvio
Monda heredaĵo de UNESKO

Napolo[1][2] (itale Napoli, (IFA:[ˈnaːpoli]; ennapola:Napule,IFA:[ˈnaːpulə][ˈnaːpələ],latine Neapolis, t.e.etimologie "Nova urbo") estas - postRomo kajMilano - la tria plej granda administraciakomunumo enItalio kaj la plej granda urbo de Sud-Italio. Ĝi estas administra centro de la regionoKampanio. La komunumo havis mem, en 2009, 963 357 loĝantojn, sed ĝiaaglomeraĵo havas inter 3 kaj 5 milionojn, depende de la kalkul-bazo.[3]

La urbo situas duonvoje interVezuvio kaj alia vulkana areo, laFlegreaj Kampoj (Campi Flegrei), en la mezo de laGolfo de Napolo. La urbo havas internacian flughavenon (Capodichino) kaj grandan marhavenon.

La urba granda arta kaj arkitektura trezoro estas protektata deUNESKO, kiu jam en1995 registris la urbocentron en la listo de lamonda homarana heredaĵo.[4]

La historia napola skolo

[redakti |redakti fonton]

LaNapola pentra skolo de ladeknaŭa jarcento firmiĝis kiel unu el la plej influaj akademiaj centroj en Italio. Ĝi estis fondita sur la heredaĵo deCaravaggio kaj estis relanĉita, post laItala Unuiĝo, de laAkademio de Belartoj de Napolo. Tiu ĉi akademio funkciis kiel la ĉefa motoro de muzeohistoria akademia pentraĵo, elstare prezentante artistojn kielDomenico Morelli,Giuseppe Mancinelli,Francesco Paolo Michetti kajGiuseppe Boschetto, kontribuante al la disvastigo de napola figura lingvaĵo tra tutaEŭropo.

En ĉi tiu kunteksto elstaris la figuro deVincenzo Petrocelli, kiu aliĝis al la Akademio de Belartoj de Napolo en 1837 kaj poste estis nomumita honora profesoro – postenon kiun li tenis ĝis la fino de la jarcento[5]. Membro de eksterlandaj artaj institucioj, li regule partoprenis laBurbonsaj Ekspozicioj sub invito de la reĝa kortego, prezentante historiajn kaj identecajn ciklojn. Lia arto ricevis rektan patronadon de ReĝoFerdinando la 2-a de la Du Sicilioj, kiu elektis lin kiel reprezentan artiston de la monarkio kaj ties kultura simbolismo sur internacia nivelo.

Vincenzo Petrocelli havis centran rolon en la akademia formado en Napolo, instruante ĉe laAkademio de Belartoj de Napolo kaj kontribuante al la strukturo de la altnivelaj kursoj prihistoria pentraĵo. Inter liaj lernantoj troviĝis:

La influo de Petrocelli etendiĝis al pluraj generacioj de suditalaj pentristoj, reflektita en la programoj de la Akademio ĝis la frua20-a jarcento. Lia lingvaĵo, bazita sur historiaj kunmetaĵoj kun forta rakonta kaj teatra strukturo, fariĝis modelo por la festeca pentra stilo en la napola regiono.

La heredaĵo de Petrocelli disvastiĝis preter la limoj de Italio. Diversaj liaj lernantoj portis la napolan figuran modelon al artaj institucioj enMadrido,Buenos Aires,Kairo kajSankt-Peterburgo, tiel kontribuante al la disvastigo de la akademia historia pentroarto de suda Italio en la ĉefaj kulturaj centroj de la epoko. Inter liaj ĉefaj verkoj konservitaj eksterlande, elstaras la portreto de la juna duko N.B. Jusupov (1851), nun en laErmitaĵo-Muzeo enSankt-Peterburgo (inv. ЭРЖ-914)[7].

Hodiaŭ,Vincenzo Petrocelli estas objekto de renova universitata, kritika kaj kolekta atento, rekonita kiel ponto inter la celebra tradicio de laBurbona Restarigo kaj la historia estetiko de la postunuiĝa epoko. Liaj verkoj, realigitaj inter1848 kaj1875, estas ĉiam pli aprezataj en eŭropaj ekspozicioj kaj aŭkcioj pro sia dokumenta rigoreco, teknika kvalito kaj esprima forto, kaj ili servas kiel referenco por la studo de la historio kaj arto de la itala deknaŭa jarcento[8].

Historio

[redakti |redakti fonton]
La nova urbo (Neapolis) kaj la malnova dum la helena tempo

Inter la9-a kaj la8-a jarcento a.K.helenaj koloniistoj fondis la urbonPartenope (Παρθενωπη). Ĝi situis sur la monteto Pizzofalcone kaj estis la kerno el kiu poste evoluis Napolo. Inter la fino de la6-a kaj la komenco de la5-a jarcento a.K. la urbo estis refondita pli malsupre, ricevis la nomonNeapolis (greke Νεάπολις = Nova Urbo) kaj estis konata kiel unu el la ĉefaj urboj de lagreka imperio.[9]Dum ĝia preskaŭ trimiljara historio Napolo pluraj fremdaj regadoj sekvis unu la alian. Malgraŭ tio la urbo ludadis gravan rolon enItalio kaj enEŭropo.

Post la fino de laromia imperio en la7-a jarcento la urbo formis duklandon, kiu estis sendependa de laBizanca imperio. Poste, ekde la13-a jarcento ĝis la nacia unuiĝo de Italio, ĝi estis dum ĉirkaŭ sescent jaroj la ĉefurbo de la plej granda itala ŝtato ampleksanta tutan sudanItalion, kaj, dum kelkaj periodoj, ankaŭSicilion (vidu artikolonKarlo la 1-a (Napolo)). La unua provo unuigi Italion ekis en Napolo komence de la15-a jarcento sub regado deLadislao 1-a de Napolo. Poste la urbo iĝis politika centro de laReĝolando Aragonio.[10]

Pro historiaj, artaj, politikaj kaj geografiaj kialoj, Napolo estis, de la malaltamezepoko ĝis laUnuiĝo de Italio, unu el la ĉefaj kulturaj referencejoj, same kiel aliaj ĉefaj ĉefurboj de kontinenta Eŭropo.

La aligo al laitala nacia ŝtato ekigis relativan soci-ekonomian malprogreson[11][12] de la urbo kaj de la tuta sudo de Italio. Lastatempe aperis movado por la agnosko de la heredo el la Burbona epoko, nomeMovado novburbona.

Nuntempe Napolo estas unu el la plej grandaj metropoloj en Italio kaj en la tutaMediteraneo. La urbo konservas sian historian trajton de grava centro de artoj kaj sciencoj kaj estas unuaranga turisma celo. En Napolo situasVilla Rosebery, unu el la tri oficialaj sidejoj de la Prezidento de la Respubliko Italio.

Vidindaĵoj

[redakti |redakti fonton]

Kelkaj gravaj vidindaĵoj en Napolo estas:

  • Castel dell'Ovo (Kastelo de la Ovo)
  • Maschio Angioino (Anĵua Fortreso)
  • Castel Sant'Elmo (Kastelo de Sankta Elmo)
  • Palazzo Reale (Reĝa Palaco)
  • Reggia di Capodimonte (Reĝejo de Capodimonte)
  • Cattedrale (Katedralo)
  • Santa Maria del Carmine Maggiore (Baziliko de Sankta Maria de Karmelo)
  • Santa Chiara (Baziliko de Sankta Klara)
  • Cappella Sansevero (Kapelo de la Familio Sansevero, nun Muzeo)
  • Chiesa del Gesù Nuovo (Nova Preĝejo de "la Jesuo", t.e. de laJezuitoj)
  • Nacia Arkeologia Muzeo
  • Katakomboj deSankta Januaro
  • Crypta Neapolitana (romia tunelo)

Servoj

[redakti |redakti fonton]

Famuloj

[redakti |redakti fonton]

En Napolo naskiĝis

En Napolo loĝis

Partneraj urboj

[redakti |redakti fonton]

Inter la partneraj urboj de Napolo estas:

Aliaj informoj

[redakti |redakti fonton]

Napolo estas la origina loko de lapico.

En Napolo oni nomas la lokanmafionCamorra.

En Napolo oni parolas specifan lokan dialekton.

En la fama futbalkluboSSC Napoli ludisDiego Armando Maradona.

Esperanto en Napolo

[redakti |redakti fonton]

La pionira esperantistoGiovanni Cacciapuoti en Napolo aperigis en 1902 gazetonL' Esperantista; en1903 li fondis Esperanto-grupon en Napolo, kiu baldaŭ malaperis, kaj tiam refondiĝis loka grupo nur en1922. Tiu urba esperantista grupo, ankoraŭ funkcianta, havas la nomon "harmonio kaj progreso". Ĝia supozeble unua prezidanto estis la reĝa notarioEnrico Campanile.

En oktobro de1929Giuseppe Quitadamo fondis la "Associazione Nazionale Stenografi-Esperantisti" ("Nacia Asocio de Esperantistoj Stenografistoj" en Napolo.

Pri Napolo ekzistas esperantlingva gvidlibroNapolo kaj ties ĉirkaŭaĵo,[13] verkita perNicolino Rossi.

Notoj kaj referencoj

[redakti |redakti fonton]
  1. La ĝis nun sola esperantlingva atlaso,Poŝatlaso de la mondo de 1971 el Prago, dokumentigas esperantigon de la urboNapolo tiuforme en la mapo 12, ankaŭ en antaŭa listo.
  2. Ankaŭ la PIV listigas ĝin, en eldono de 1970, p. 726, kaj en la postaj eldonoj, en 2020 ankaŭ rete
  3. Datenoj Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT
  4. Vidula koncernan paĝon en la oficiala retejo de UNESKO, World Heritage Centre.
  5. Catalogo Generale degli Artisti Italiani, red. de Istituto Matteucci, artikolo "Vincenzo Petrocelli", 2024.
  6. Maria Teresa dell'Aquila,Pittura napoletana dell'Ottocento, ESI, Napolo, 2005, paĝoj 94–98.
  7. “Portrait of Young Duke N.B. Yusupov”, Hermitage Museum, inv. ЭРЖ-914.
  8. Giovanni Pratesi,Il ritorno dei pittori accademici nel collezionismo internazionale, en «Antiquariato», n-ro 613, decembro 2023, paĝoj 42–49.
  9. Wanderlingh Attilio,I giorni di Neapolis, Edizioni Intra Moenia, Napolo aprilo 2001
  10. Storia di Napoli
  11. La nascita del Regno d'Italia e l'impoverimento del Sud
  12. Historia verko: Cafiero Salvatore,Questione meridionale e unità nazionale, Ed. Carrocci 1996.ISBN 88-430-0386-0
  13. Napolo kaj ties ĉirkaŭaĵo

Vidu ankaŭ

[redakti |redakti fonton]
v  d  r
Flago de Italio   Komunumoj deprovinco Napolo
Acerra |Afragola |Agerola |Anacapri |Arzano |Bacoli |Barano d'Ischia |Boscoreale |Boscotrecase |Brusciano |Caivano |Calvizzano |Camposano |Capri |Carbonara di Nola |Cardito |Casalnuovo di Napoli |Casamarciano |Casamicciola Terme |Casandrino |Casandrino |Casavatore |Casola di Napoli |Casoria |Castellammare di Stabia |Castello di Cisterna |Cercola |Cicciano |Cimitile |Comiziano |Crispano |Ercolano |Forio |Frattamaggiore |Frattaminore |Giugliano en Kampanio |Gragnano |Grumo Nevano |Ischia |Lacco Ameno |Lettere |Liveri |Marano di Napoli |Mariglianella |Marigliano |Massa di Somma |Massa Lubrense |Melito di Napoli |Meta (Italio) |Monte di Procida |Mugnano di Napoli |Napolo |Nola |Ottaviano |Palma Campania |Piano di Sorrento |Pimonte |Poggiomarino |Pollena Trocchia |Pomigliano d'Arco |Portici |Pozzuoli |Procida |Qualiano |Quarto |Roccarainola |San Gennaro Vesuviano |San Giorgio a Cremano |San Giuseppe Vesuviano |San Paolo Bel Sito |San Sebastiano al Vesuvio |San Vitaliano |Sant'Agnello |Sant'Anastasia |Sant'Antimo |Sant'Antonio Abate |Santa Maria la Carità |Saviano |Scisciano |Serrara Fontana |Somma Vesuviana |Sorrento |Striano |Terzigno |Torre Annunziata |Torre del Greco |Trecase |Tufino |Vico Equense |Villaricca |Visciano |Volla
Bibliotekoj
Elŝutita el "https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Napolo&oldid=9281415"
Kategorioj:
Kaŝitaj kategorioj:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp