Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Saltu al enhavo
Vikipedio
Serĉi

Krakovo

El Vikipedio, la libera enciklopedio
Monda heredaĵo de UNESKO
Koordinatoj:50° 03′ 41″ N19° 56′ 18″ O / 50.06139 °N, 19.93833 °O /50.06139; 19.93833(mapo)
Krakovo
pole Kraków,germane Krakau,hungare Krakkó,judgermane Kroke
urbo
Fotomuntaĵo
Flago
Blazono
Oficiala nomo: Kraków
UrboPollando Pollando
ProvincoMalgrandpollanda Provinco
SituoKrakovo
 - koordinatoj50° 03′ 41″ N19° 56′ 18″ O / 50.06139 °N, 19.93833 °O /50.06139; 19.93833(mapo)
Plej alta punkto
 - alteco383 m s. m.
Plej malalta punkto
 - alteco188 m s. m.
Areo326,8 km² (32 680 ha)
Loĝantaro802 781 (2022-06-30)
Denseco2 456,49 loĝ./km²
Estiĝo5-a de junio1257
UrbestroJacek Majchrowski
HorzonoMET (UTC+1)
 - somera tempoMET (UTC+2)
Poŝtkodo30-001 - 31-999
aŭtokodoKR
Situo de Krakovo enkadre de Pollando
Situo de Krakovo enkadre de Pollando
Situo de Krakovo enkadre de Pollando
Vikimedia Komunejo: Kraków
Retpaĝo: www.krakow.pl
Portalo pri Pollando
Map

Krakovo[1] (pole Kraków,germane Krakau,hungare Krakkó,judgermane Kroke) estas postVarsovio la dua urbo enPollando laŭ grandeco (ĉirkaŭ 757 000 da loĝantoj). La urbo situas ĉe la riveroVistulo en la sudo de Pollando kaj estas la ĉefurbo de laprovincoMalgrandpolio.

Krakovo estas la iama ĉefurbo de Pollando (ĝis 1609) kaj estas unu el la plej gravaj kulturaj urboj de la meza Eŭropo. Malkiel multaj urboj de Pollando, Krakovo ne estis detruita dum laDua Mondmilito. La urbocentro de la urbo listiĝas en laMonda Heredaĵo deUnesko.

Historio de la urbo

[redakti |redakti fonton]

Krakovo ekestis ĉirkaŭ natura monteto, laVavelo. Tie estis vojkruciĝo de malnovaj komercaj vojoj: lasukcena vojo de laBalta maro alRomo kaj la vojo deKonstantinopolo alParizo. Je la Vavelo konstruiĝis urbo, kie dum kvin jarcentoj polaj reĝoj havis sian registaran sidejon. Unu el tiuj reĝoj estisKazimiro la 3-a, kiu fondis en 1364universitaton kiu hodiaŭ ankoraŭ ekzistas - ĝi estas laJagelona Universitato. Dum lamezepoko la urbo apartenis al la komerca ligoHanso.

Aŭstra Galicio 1772-1918

Krompalaco je la Vavelo troviĝas ankaŭ katedralo.

Post la triadispartigo de Pollando en 1795 Krakovo iĝis parto deAŭstrio, sed en 1809Napoleono konkeris ĝin kaj aldonis la urbon al laduklando Varsovio. Post la malvenko de Napoleono, dum laViena kongreso decidiĝis ke Pollando apartenos alRusio kajPrusio. Ĉar pri Krakovo oni ne povis findecidi, oni deklaris ĝin kune kun la ĉirkaŭejo libera, sendependa kaj strikte neŭtrala urbo. Tiu ĉiRespubliko Krakovo estis aneksita deAŭstrio en 1846. Post laUnua Mondmilito la urbo denove iĝis pola.

Dua Mondmilito

[redakti |redakti fonton]

Krakovo iĝis la ĉefurbo de la germana-naziaĜenerala Gubernio, sur laVavelo ekloĝisguberniestroHans Frank, kies reĝimo estis terura por la multnombra juda loĝantaro de la urbo. Novembre 1939 okazis t.n.Intelektulkampanjo de Krakovo, la 14-an de novembro en apuda Krzesławice okazis unua amasa ekzekuto de enprizonigitoj elmalliberejo deSankta Mikaelo.

La 12-an de februaro 1940 germanaj regopovoj komencis ŝanĝistrat-nomojn al la germanaj; 17.08: komencita detruado de la monumento alAdam Mickiewicz — dum semajno de iliaj klopodoj la eventon memorigis dupoemoj; en ĉirkaŭaĵoj de Krakovo disvastiĝas komunista propagando kaj la Ukraina Komitato en Krakovo laboras favore al Granda Ukrainio por enkorpigipolajn teritoriojn ĝisOkcidenta Bugo (laŭ varsoviakroniko de Kazimierz Gorzkowski, samtage)

En 1941 estis establitaKrakova geto. La 22-an de novembro 1941 germana urbestro malpermesas al negermanoj ekloĝi en la urbo, pro "manko de loĝejoj". Pluraj germanajmilitkrimoj estis ĉiutagaĵo

La 26-an de oktobro 1943 taĉmento degermana polico pafmortigis 10 polojn;

En 1944 estis planitaribelo en Krakovo, sed pro diversaj tialoj tio ne plenumiĝis.

Loĝantaro

[redakti |redakti fonton]
Evoluo de nombro de loĝantoj
La datoj devenas el datumbazo de Vikidatumoj


JaroLoĝantoj
2005756 629
2014761 900
2017766 739
JaroLoĝantoj
2021800 653
2022803 282
2023804 237

Vidindaĵoj

[redakti |redakti fonton]

Servoj

[redakti |redakti fonton]

Religio

[redakti |redakti fonton]

Krakovo estas jam de mil jarojepiskopujo kaj ekde 1925 estas sidejo de laĉefepiskopo de la katolika eklezio. De 1964 ĝis 1978 tiu ĉi estisKarol Józef Wojtyła, kiu poste elektiĝis kiel papoJohano Paŭlo la 2-a. La urbo estas tradicie katolika "bastiono". La iam ampleksajuda popolo dum laDua Mondmilito estis preskaŭ tute murdita.

Administra divido

[redakti |redakti fonton]

La urbodistriktoj nomiĝasStare Miasto (la malnova urbocentro),Grzegórzki, Prądnik Czerwony, Prądnik Biały, Łobzów, Bronowice, Bieńczyce, Zwierzyniec, Dębniki, Łagiewniki, Swoszowice, Wola Duchacka, Prokocim-Bieżanów, Podgórze, Czyżyny, Mistrzejowice, Grębałów kajNowa Huta (nova laborista antaŭurbo, por kiu la katolika episkopoKarol Józef Wojtyła nepre volis katolikan kirkon, kiu inter 1969-1977 sukcese stariĝis malgraŭ forta malkonsento de multaj komunistaj funkciuloj ĉefe en Sovetunio).

Edukado

[redakti |redakti fonton]
Collegium Novum estas la ĉefa sidejo de laJagelona Universitato, la plej granda altlernejo en Krakovo, kun preskaŭ 50 000 studentoj.

En Krakovo troviĝas multaj klerigejoj. Tie ekzistas 23 altlernejoj (inter ili 10 publikaj, 2 ekleziaj kaj 11 privataj). En la studjaro 2011/12 en la urbo studis 207 649 studentoj.[2] La plej grandaj altlernejoj estas:

  1. Jagelona Universitato (Uniwersytet Jagielloński)
  2. AGH Universitato de Scienco kaj Teknologio (Akademia Górniczo-Hutnicza)
  3. Ekonomia Universitato en Krakovo (Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie)
  4. Krakova Akademio de Andrzej Frycz Modrzewski (Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego)
  5. Krakova Politekniko (Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki)
  6. Pedagogia Universitato (Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej)
  7. Agrikultura Universitato (Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie)

Kulturo

[redakti |redakti fonton]

LaKrakova, aŭ en polaKrakowiak, estas rapida, sinkopa Pola popola danco en duobla tempo el la regiono de Krakovo kaj de Malgranda Pollando. La popola vesto por tiu danco iĝis la nacia vesto de Pollando, ĉefe larogatywka kun plumoj de pavo sur la pinto.

2017: En la urbo la 14-an de oktobro finiĝis la 3-aKongreso de Eksterlandaj Esploristoj pri Historio de Pollando titolitaMalnova Respubliko -Historio,Memoro,Heredaĵo - la kongresan konkurson, al kiu oni anoncis 165 fremdlingvajnlibrojn, gajnis britahistoriisto Robert I. Frost

Gravuloj

[redakti |redakti fonton]

Krakovo kaj Esperanto

[redakti |redakti fonton]

En la urbo agasKrakova Societo ESPERANTO, fondita fine de majo1906. Ĝia sidejo estas la Kulturdomo "Podgórze", kie okazas ĉiusemajne renkontiĝoj. Ekde1997 ĝia prezindantino estasLidia Ligęza. La oficiala organo de la societo estasApudvistula Bulteno, eldonata ĉirkaŭ 8-foje jare.

La ĉefa evento de la loka movado estas Esperantaj Tagoj de Krakovo, organizataj fine de majo aŭ komence de junio.

En la urbo okazis duUniversalaj Kongresoj de Esperanto. En1912, kiam okazis la lasta kongresa parolado deZamenhof, prezidanto de la LKK estisOdo Bujwid, tiama gvidanto de la Krakova Societo ESPERANTO. La societo organizis ankaŭla kongreson en 1931, kun inaŭguro de Zamenhof-strato. En lajubilea jaro de Esperanto ĉi tie okazis la plej granda ĝis nunInternacia Junulara Kongreso de TEJO, kun 1034 partoprenantoj.

Esperantistoj ligitaj kun Krakovo

[redakti |redakti fonton]

Partneraj urboj

[redakti |redakti fonton]

Inter la partneraj urboj de Krakovo estas:

Bildaro

[redakti |redakti fonton]
  • Preĝejo de Kristkorpo en Krakovo
    Preĝejo de Kristkorpo en Krakovo
  • Precipa placo
    Precipa placo
  • Teatrejo de Slowacki
    Teatrejo de Slowacki
  • Schönborn, B.W. 1986 : Ni Vizitas la Urbon Kraków (Krakovo)
    Schönborn, B.W. 1986 :Ni Vizitas la Urbon Kraków (Krakovo)

Referencoj

[redakti |redakti fonton]
  1. krakovo en vortaro.net
  2. SZKOLNICTWO WYŻSZE W WOJEWÓDZTWIE MAŁOPOLSKIM W 2011 R. (pole)
  3. Les villes amies (La amikaj urboj) (france). Orléans. Arkivita ella originalo je 2020-08-03. Alirita 2019-11-15 .

Vidu ankaŭ

[redakti |redakti fonton]

Eksteraj ligiloj

[redakti |redakti fonton]
v  d  r
Provincoj kaj iliaj ĉefurboj dePollando
Pollando
flago de UNESKOWelterbe-Emblem
Mondaj heredaĵoj enPollando

Historia urbocentro deKrakovo ·Salminejo Wieliczka ·Koncentreja komplekso en Aŭŝvico ·Historia urbocentro deVarsovio ·arbaro deBiałowieża (Monda natura heredaĵo) ·Renesanca urbocentro deZamość ·Mezepoka urbocentro deToruń / Thorn ·KasteloMarienburg enMalborko ·Klostro kaj kalvaria monto enKalwaria Zebrzydowska ·Kirkoj de paco enŚwidnica / Schweidnitz kajJawor / Jauer ·Parko de Muskau ·Jahrhunderthalle / Hala Ludowa / Hala Stulecia enVroclavo (Wrocław / Breslau) ·Lignaj kirkoj en sudaMalgranda Pollando

 
Kopirajto
Ĉi tiu artikolo baziĝas (parte aŭ tute) sur artikolo el laEnciklopedio de Esperanto.
La originala teksto kontroleblas eninterreta arkivo de la fonto.
Elŝutita el "https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Krakovo&oldid=9281392"
Kategorioj:
Kaŝitaj kategorioj:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp