Koncepta arto (angle:conceptual art) aŭkonceptismo (el la latina conceptus - penso, reprezentado) estasbelartaskolo, kiu aperis enNovjorko (Usono) en1965 por kiu la ideo de aŭ lakoncepto estas pli grava olestetikaj aŭ material-teknikaj konsideroj.
La invento de la esprimo "koncepta arto" estas atribuita al la usona filozofo kaj muzikistoHenry Flint. Tio estis la titolo de lia eseo en 1961 (Koncepta Arto), eldonita enAn Anthology of Chance Operations, redaktita de Jackson MacLow kaj La Monte Young en 1963.
En 1970 okazis la unua koncepta arta ekspozicio.Konceptaj artoj kaj konceptaj artistoj okazis en la Kultura Centro de Novjorko[1].
Konceptismo estas literatura kaj arta direkto depostmodernismo , kiu konkretiĝis fine de la 60-aj jaroj kaj fruaj 70-aj jaroj de la 20-a jarcento en Usono kaj Eŭropo.
Koncepta arto preferas pli la ideon, la projekton ol ĝia realigo. En ekspozicioj ĝiaj reprezentantoj prezentas skizojn, difinojn, klarigojn, prefere ol finitajn artaĵojn.
Koncepta arto ne alvokas emocian percepton, sed al intelekta pripensado pri tio, kion oni vidas. Por konceptaj artistoj, artverkoj ĉefe celas defii la intelekton. Tiel komprenita, koncepta arto ne devas estibela kaj eĉ ne devas esti palpebla aŭ esti iu objekto.Sol Lewitt klarigis en 1967, ke li komencis kun ideo, koncepto, prefere ol formo. La ideo estas la maŝino, kiu realigas la artaĵon[2].
Konceptistoj ofte uzis pretajn objektojn, tamen, malgraŭ la utilaj funkcioj en ili, ili donis al ili tute alian signifon. Sol Levitt, en artikolo en 1967 por la revuoArtForum , proponis ĉi tiun difinon de koncepta arto:
"... La celo de artisto okupita pri koncepta arto estas igi sian verkon intelekte interesa por la spektanto, tamen ne tuŝante sian animon ."
Malakceptante la ideon ke arto devas nepre estetike plaĉi, konceptaj artistoj laboras en diversaj kampoj, inkluzive despektakla arto (angleperformance art),video-arto kajlandarto kaj 'arte povera'. Konceptaj artistoj ofte kreas nekutimajn provizorajn instalaĵojn, kiuj laŭ la ideo devas vastigi la limojn de percepto kaj fari arton alirebla por ĉiuj.
Lisa Levy, "La ideoj en mia kapo" - Arta foiro Pulse
Lingvo ofte ludas gravan rolon en koncepta artverko. Klasika ekzemplo estas la artaĵoOne and three chairs (Unu kaj tri seĝoj) el la jaro 1965, per kiuJoseph Kosuth montris tri ideojn de seĝo: foto de seĝo, seĝo mem kaj vortara difino de la vorto 'seĝo'[3]. Konceptaj objektoj povas ekzisti en frazoj, tekstoj, diagramoj, grafikaĵoj, desegnaĵoj, fotoj, aŭdaj kaj videaj materialoj. Ajna objekto, fenomeno, procezo povas fariĝi objekto de arto, ĉar koncepta arto estas pura arta gesto.
Konata koncepta revuo estasArt&Language (Arto kaj Lingvo). La usona artisto Joseph Kossuth, unu el la fondintoj de la grupoArt&Language, vidis la signifon de konceptismo en tio ke oni "radikale rekonsciu kiel funkcias artverko - aŭ kiel kulturo mem funkcias ... arto estas la potenco de ideo, ne materialo."
La francoMarcel Duchamp estas rigardata kiel la unua granda ekzemplpo de koncepta artisto. En la 1920-aj jaroj li faris serion da pretaĵoj en kiuj li ekspozicias objektojn el la ĉiutaga vivo kiel arto.[4] Kutime oni konsideras ke Duchamp apartenas al laDadaisma movado, kiu estas unu el la antaŭuloj de koncepta arto. En la 1950-aj kaj 60-aj jaroj, la movado denove ricevis la atenton de artistoj kielJasper Johns kajRobert Rauschenberg.
Grava parto de laTrovitaj Objektoj (en:Ready-mades) de Marcel Duchamp koncernas la rilaton al lingvo. Pri la surskriboj kiuj akompanis kelkajn de siaj artaĵoj, Duchamp skribis en 1961: "Grava trajto: la mallonga frazo, kiun miskribisokaze de laTrovita Objekto. Ĉi tiu frazo, anstataŭ priskribi la objekton kiel titolo farintus, celis forporti la menson de la spektanto al aliaj pli parolaj regionoj "[5]. Ĉi tiu rilato al lingvo estas kompleksa kaj konsistas ofte el vortludoj. Jen ekzemplo :
1920:Fresh Widow (litere Freŝa Vidvino): miniatura repliko kun la esprimo «french window», kiu signifas "franca fenestro" (fenestro kiu malfermiĝas internen de la domo, kontraŭa al angla fenestro kiu malfermiĝas eksterdomen), Duchamp forigis la du "n" de la angla vortoj French kaj Window, kiu rezultis en la esprimoFresh Widow. Tiel la titolo do signifas "Malprudenta Vidvino"!
1921 :Belle haleine. Eau de voilette (Bela fetoro. Akvo de violeto ⇒voilette anstataŭEau de toilette, speco de malforta parfumo) : ovalforma kartona skatolo en purpura koloro, vitra parfumbotelo. La skatolo portas la surskribon "Rrose Sélavy 1921" (⇒Rsose alduas ĉi tie Rozo (bonodora) kaj ne la personan nomon Rose).
La surskriboj sur iuj Trovitaj Objektoj de Marcel Duschamp ofte ŝajnas absurdaj. Tial tiuj artaĵoj povus esti resumitaj per la formulo: "Ĉi tio estas 'Arto' ĉar mi diras ĝin', formulo, kiu estis ia slogano de la 1950-aj jaroj kaj la 1960-aj jaroj de ne malmultaj konceptaj artistoj.
La francoYves Klein estas grava pentristo kun siaAntropometrioj, en kiu li pentris nudajn knabinojn kovritajn per blua farbo, kiun li ruligas super la tolo. La italaGina Pane kaj la usonaVito Acconci praktikaskorpopentradon, dumHermann Nitsch kreasestetikon de krueleco kun siaTeatro Orgioj-Misteroj.Joseph Beuys kies kredo estasarto identas al la vivo mem, kaŭzis furoron kun prezentoj kajinstalaĵoj.
En la 1980-aj jaroj ekestis movado de rusaj konceptaj artistoj kiu klopodissubfosi socialisman ideologion per la strategioj de koncepta arto kaj alpropriag arto (en:appropriation art). En la vidaj artoj, 'alpropriga' signifas taŭge adopti, pruntepreni, recikli aŭ specimenigi aspektojn (aŭ la tutan formon) de homfarita vida kulturo. Rimarkinda artaĵo tiurilate estas laTrovitaj Objektoj (en:Ready-mades) deMarcel Duchamp. La centraj artistoj estisDmitrij Prigov,Ilja Kabakov,Irina Naĥova, Viktor Pivovarov,Vitalij Komar kajAleksandr Melamid,Erik Bulatov kajAndrej Monastirskij.
Tiu movado, ankaŭ nomata Moskva konceptismo, okupis specialan lokon en la historio de koncepta arto. Gravas rimarki, ke la moskva konceptismo disvolviĝis izole de la landoj de okcidenta kaj orienta Eŭropo, Azio kaj Ameriko, kaŭzitaj de fenomenoj kiel laFera Kurteno kaj laMalvarma Milito[6].
Paul Maenz, Gerd de Vries (red.):Art & Language. Texte zum Phänomen Kunst und Sprache (Arto kaj Lingvo.Tekstoj pri la fenomeno de arto kaj lingvo), Kolonjo,1972.
↑(ru)Сергей Гущин, Александр Щуренков. Современное искусство и как перестать его бояться.. — Москва: АСТ, 2018. — С. 182-183. — 240 с. —ISBN 978-5-17-109039-5.