Japanio estasgranda potenco kaj membro de nombraj internaciaj organizaĵoj, kielUnuiĝintaj Nacioj (nur ekde 1956), laOEKE, kaj la G7. Kvankam ĝi per la artikolo 9a de la Japana Konstitucio rezignis pri sia rajto almilitdeklaro, la lando plutenas armeon nomitan "Japanaj Mem-Defendaj Fortoj", kiu estas rangigita kiel lakvara plej pova armeo de la mondo. Post la Dua Mondmilito, Japanio vidisgrandan ekonomian kreskon, kaj iĝis la dua plej granda ekonomio en la mondo ĉirkaŭ 1990 antaŭ esti preterpasita de Ĉinio en 2010. Spite la bremson al la kresko ekde la nomita "Perdita Jardeko", la landa ekonomio restas latria plej granda laŭ pokapa MEP kaj la kvara plej granda laŭ MEP kaj aĉetopovo. Pinta lando en laaŭtomobila kaj laelektronika industrioj, Japanio faris gravajn kontribuojn al lascienco kaj tekniko. Rangigita la dua pinta lando laŭ laIndico de homa disvolviĝo en Azio post nurSingapuro, Japanio estas la dua lando en la mondo laŭ lavivdaŭro, kvankam ĝi lastatempe estas suferanta malpliigon de loĝantaro. Lajapana kulturo estas bone konata tra la tuta mondo, inklude tiesarton,kuirarton, muzikon, kaj popolkulturon, kio enhavas elstarajn industrion deanimacio kajvideoludoj.
Ĝia antikva nomo estasJamato 大和 (Jamato,大和?) kaj la oficiala nomo estasNihon-koku aŭNippon-koku 日本 [nihon/nippon], kiu laŭvorte signifas "Origino de la Suno". La landnomo 日本, origino de la suno, estis fiksita en Ĉinio el kies vidpunkto Japanio situas tie, kie originas ĉiutage la sunleviĝo. En la kvina jarcento Japanio transprenis laĉinan skribon kaj kun ĝi ankaŭ la skribon de la landnomo. Sed la elparolo de la landnomo estas laŭ japana maniero: 日niĉi, 本hon. La ĉina prononco de la samaj karaktroj 日本 estas ĵi-ban. El tio eŭropanoj nomis ĝinĈipango aŭCipango, angloj diras ĵepen, el kio devenas la vortoj "Japan" kaj Japanio.
Japanio konsistas el 14 125 insuloj kiuj etendiĝas laŭ la Pacifika marbordo de Azio.[7] La japana insularo konsistas el kvar ĉefaj insuloj:Hokajdo,Honŝuo,Ŝikokuo, kajKiuŝuo, laŭ vicordo de nordo al sudo kaj proksimume 3600 pli malgrandaj. Sur areo de ĉirkaŭ 378 mil kvadrataj kilometroj vivas proksimume 127 milionoj da homoj. El la precize 377 915 km² estasplugebla tero (kultivebla) nur 11%. La japana insula ĉeno etendiĝas de nordo al sudo kaj prezentas formon de arko. La plej norda ekstremo de la ĉefaj insuloj situas ĉe nordalatitudo de ĉirkaŭ 45 gradoj, la plej suda punkto ĉe latitudo de 30 gradoj. Pli malgrandaj insuloj troviĝas eĉ pli sude ĝis 20 gradoj.
Proksimume 75 centonoj de Japanio estas montaroj kaj montetaj areoj.Arbaroj kovras 67 centonojn de la tersurfaco. Japanio havas ĉirkaŭ 200vulkanojn. Malfortajtertremoj okazas tre ofte. De tempo al tempo fortaj tertremoj kaŭzas morton de multaj homoj kaj grandajn damaĝojn. Meznombre okazas proksimume mil tertremoj jare.
En la jaroj 10.000 a.K. ĝis ĉirkaŭ 300 a.K. migrantoj, verŝajne el centraAzio,Siberio kaj el la sudaPacifiko enmigris en la areon de la nuna Japanio. La nomo devenas de la ornamaĵoj de la tiamajpotoj, kreitaj perŝnuroj kajkordoj. La homoj tiam estiskolektantoj kaj ĉasantoj.
Unuaj konfirmitaj rilatoj inter Japanio kaj laĉina imperio ekzistis de ĉirkaŭ 300 a.K. ĝis ĉirkaŭ 300 p.K. La Jajoi-epoko (弥生,時代?, Yayoi jidai), startis en la komenco de laNeolitiko en Japanio, pluis tra laBronzepoko, kaj je sia fino eniris en laFerepoko. Distingaj karakteroj de la Jajoi-epoko estis la apero de novaj stiloj deceramiko kaj la starto deintensa agrikulturo derizo. Hierarkia sociklasa strukturo datas el tiu periodo kaj tio havas sian originon en Ĉinio. Ankaŭ teknikoj enmetalurgio bazitaj sur la uzado debronzo kajfero estis enmetitaj el Ĉinio tra Koreio al Japanio en tiu periodo.
Grandaj tombejoj estis trovitaj el la Kofun-epoko de ĉirkaŭ 300 ĝis 710 p.K. Ekzistis politika kontakto al la najbaraKoreio kaj enmigrado de Koreio al Japanio. Ekde la 5-a jarcento transpreniĝis laĉina skribo. En ĉi tiu epoko aperis la unua japana ŝtato en la suda duono de la teritorio de la nuntempa Japanio, nomeJamato, kiu ekzistadis dum samnoma Jamato-epoko ĝis 8-a jarcento kaj estis alinomita "Nipon" je la 670-a jaro.
En la jaro 710 la imperiestro Gemmei translokigis la ĉefurbon al Heijō-kyō (la nuntempaNara). Heijō-kyō restis ĉefurbo ĝis la imperiestro Kammu translokigis ĝin en la jaro 784 al Nagaoka-kyō kaj jardekon poste al Heian-kyō (Kioto). La plejmultaj japanoj tiam vivis kampare ĉirkaŭvilaĝoj. Ilia religio estis ĉefeŝintoismo, kiu bazis je spiritoj en naturo kaj prauloj (kami). En la Nara-epokobudhismo ricevis fortan subtenon. Laŝtatformo similis al la ĉina modelo.
Kapo de gardisto, 13a jarcento. Enironte en plej japanaj budhismaj temploj, vizitantoj devas preterpasi imponajn skulptaĵojn de timigaj figuroj de gardistoj kies rolo estas protekti el la malamikoj de la religio. La agresemo kaj troigo de la mienoj de tiuj figuroj kontrastegas kun la trankvilega sinteno de la Budho adorota ene.Broklina Muzeo.
Dum la Kamakura-epokoKublaj-Ĥano dufoje provis invadi Japanion, kiuj tamen ne sukcesis protajfunoj, poste nomitajdiaj ventoj. Dum tiu epoko la militista nobelaro gajnis pli kaj pli da influo kompare al la nobelaro, kiu superregis ankoraŭ enKioto dum laepoko de Heian.
Potencaj, sendependajdaimioj havis proprajn armeojn. Laŝoguno perdis la kontrolon kaj komenciĝis laSengoku-epoko, laepoko de la disputintaj regnoj. Dum tiu epoko, en Japanio la veraj politikaj potenculoj estas laŜogunoj de la familio Aŝikaga, kiuj instalis sianbakufu-n enKioto, en la kvartalo Muromaĉi kiu donis sian nomon al la periodo.
La Sengoku-epoko (japane: 戦国時代,sengoku-jidai, laŭvorteaĝo de la militantaj provincoj) estis epoko de sociaj moviĝoj, politikaj intrigoj kaj de daŭraj militoj inter la mezo de la15-a jarcento ĝis la komenco de la17-a jarcento. Tri imperiunuiĝintoj (Oda Nobunaga,Toyotomi Hideyoshi kajTokugawa Ieyasu) finis en laAzuĉi-Momojama-epoko (1568 bis 1603) la pli ol 100-jaran enlandan militon. Komerco kunĈinio pligrandiĝis kaj uzo de mono disvastiĝis kun apero de bazaroj kaj komercaj urboj. Ĉio ĉi aldone al la evoluo de laagrikulturo kajmetioj kreis emon al pli granda aŭtonomeco je ĉiuj tavoloj de la socia hierarkio.
Japanio fermiĝis al eksterlandanoj. Krom kelkaj interŝanĝoj kunĈinio kajNederlando ne ekzistis rilatoj al aliaj ŝtatoj. Dum pli ol 250 jaroj la klanoTokugawa konservis la estrecon super la aliaj daimioj. Tiu epoko alportis grandan prosperecon al la japana popolo. La loĝantaro daŭre kreskis, kaj la nunaTokio tiam iĝis la plej granda metropolo en la mondo.
Lareformo de la imperiestreco subMeiji-tenno ekde 1868, laMeiji-restarigado donis al la lando modernan konstitucion kaj parlamenton, kvankam plue estis partiaj luktoj inter ŝoguno kaj feŭdaj senjoroj. Japanio iĝiskonstitucia monarkio, industriiĝis kaj atingis rangon de potenco en Pacifiko. Tiukadre ekde 1910 Japanio invadis kaj koloniigisKoreion, trudis tien sian kulturon kaj restis tie dum tri jardekoj, kio ankoraŭ nuntempe malhelpas facilajn rilatojn inter ambaŭ popoloj kaj la respektivaj ŝtatoj.Tokio iĝis la ĉefurbo.
En launua mondmilito Japanio staris je la flanko de latriopa Entento kaj transprenis post fino de la milito germanajn teritoriojn kaj en Ĉinio kaj en insularoj de Pacifiko. Oni profitis la cirkonstancojn por trudi al Ĉinio teritoriajn, politikajn kaj ekonomiajn kondiĉojn, kio rezultis en amasaj ĉinprotestoj. Krome fine de la rusa revolucio, Japanio intervenis kun aliaj aliancanoj apoge al laBlanka armeo en laRusia enlanda milito por kontroli teritoriojn en Siberio. La Taiŝo-epoko estis karakterizita de kultura dinamiko kun malfermo al eksteraj influoj, demokratieca stilo kaj ekonomia kresko. Demokrataj eksperimentoj fiaskis fine pro nestabileco kaj la militistaro transprenis la kontrolon.
Ŝoŭa-epoko 1e (Ŝoŭa, 1926–1945, nome regado de la imperiestroHirohito, ĝis lakapitulaco de la Imperio de Japanio en 1945)
En 1931 Japanio okupaciis la nordorienton de Ĉinio kaj fondis en 1932 la sendependan ŝtatonManĉukuo (Manĉurio) kielpupoŝtato de Japanio. En 1937 Japanio konkeris aliajn teritoriojn de Ĉinio. Helpe deSiamo, Japanio forpelis la eŭropan koloniismon el sudorienta Azio, por krei propran koloniaron, fakte anstataŭi tiun. Japanio eniris laDuan Mondmiliton atakante ĉePearl Harbor surHavajo. La Japana Imperio fakte kontrolis la tutan okcidentan Pacifikon, el Manĉurio al Birmo. Tiu novaimperiismo eĉ ricevis apogon de lokaj aktivuloj en Vietnamio, Indonezio, Tajlando, Barato ktp., al kiuj Japanio promesis sendependecon. Tamen ankaŭ okazis multajmilitkrimoj, kieldeviga prostituado, lamasakro de Nankingo kaj hom-eksperimentoj fare de laUnuo 731.
LaOkupacio de Japanio fare de Aliancanoj fine de la Dua Mondmilito estis estrita de la GeneraloDouglas MacArthur, nome Supera Komandanto de la Aliancaj Armeoj, kun subteno de la Brita Komunumo. Malkiel ĉe laOkupacio de Germanio,Sovetunio ne estis rajtigita influi super Japanio. Tiu eksterlanda ĉeesto markis la nuran fojon en la historio de Japanio kiam ĝi estis okupaciita de eksterlanda potenco. La lando iĝis plenaparlamenta demokratio kiu kongruis kun la prioritatoj de la 1930-aj jaroj en la tiam nova politiko "New Deal" de Roosevelt. Tiu okupacio, kun kodonomo Operaco Nigra Listo, finis per laSan-Francisko Pactraktato, subskribita la 8an de septembro, 1951, kaj valida el la 28a de aprilo, 1952, post kio la suvereneco de Japanio – kun la escepto, ĝis 1972, de la Rjukjua Insularo – estis tute restaŭrita. Krome estis subskribita laTraktato de Reciproka Kunlaborado kaj Sekureco Inter Usono kaj Japanio, kio rezultis en laAnpo-protestoj. Post la kapitulaco okazis la rekonstruado, unue en la okupaciita Japanio, kiu definitive liberiĝis en 1952. Usono integris Japanion al barejo kontraŭkomunismo. Japanio ricevis monan helpon de Usono por rekonstruiĝi denove tra la GARIOA-programo. La japana ekonomio rapidege kreskis kaj la ŝtato iĝis pacema demokratio.
Japanio havas 126.3 milionojn da loĝantoj,[10] el kiuj 124.8 milionoj estasJapanoj laŭ ŝtataneco (2019).[11] El tiuj, 83 milionoj loĝas en laTajheja Megalopolo. En 2019, 92% el la totala japana loĝantaro loĝis en urboj.[12] La ĉefurbo Tokio havas 13.8 milionojn da loĝantoj (2018).[13] Ĝi estas parto de laGrandtokia Areo, nome la plej grandametropola areo en la mondo kun38 140 000 personoj (2016).[14]
La loĝantaro de Japanio estas 98.1% de etnaj japanoj,[15] kun malgrandaj nombroj de eksterlandaj laboristoj.[16] Plej grandaj minoritatoj estas tiuj de indiĝenajAjnuoj kajRiukjuanoj,[17] same kiel la sociaj minoritatoj kiel laburakumin.[18]Zainiĉi Koreanoj,[19]Ĉinoj,[20]Filipinanoj,[21] Brazilanoj ĉefe de japana deveno,[22] kaj Peruanoj ĉefe de japana deveno estas inter la malgrandaj minoritatoj en Japanio.[23]
Japanio havas la duan plej longan ĝeneralanvivodaŭron el nasko el ĉiuj landoj de la mondo, je 84 jaroj.[24] Lajapana rapida maljunigo kiel rezulto de la naskokresko post la Dua Mondmilito rezultis en malpliigo de lanaskindicoj.[25] En 2019 ĉirkaŭ 20 procento de la loĝantaro estis super 65, kaj tio estos triobligita por 2030.[26] La ŝanĝoj en la demografia strukturo estis kreintaj nombrajn sociajn problemojn, partikulare malpliigo en laborforto kaj pliigo en la kosto desociala sekureco.[26] Pliiĝanta nombro de junaj japanoj ne geedziĝas aŭ restas senfilaj.[26][27] Oni supozas, ke la loĝantaro de Japanio falos al ĉirkaŭ 100 milionoj je 2050.[28]Enmigrado kaj naskohelpoj estas foje sugestitaj kiel solvo por havigi pli junajn laboristojn por subteni la maljuniĝintan loĝantaron.[29][30] La 1an de Aprilo, 2019, oni aprobis leĝon por enmigrado al Japanio, protektanta la rajtojn de eksterlandaj laboristoj por helpi malpliigi labor-reduktojn en kelkaj sektoroj.[31]
En Japanio, oni parolas perjapana lingvo. Oni rajtas paroli ĉeDieto de Japanio ankaŭ perAjnua lingvo kajOkinava lingvo. Japana lingvo estas konsiderata oficiala lingvo ne laŭjuro sed laŭ kutimo. La juro pri juĝejoj ja difinas, ke enjuĝejoj oni parolu per Japana lingvo. La procezo por ununurigi la japanan lingvon konsistis ĉefe en la subpremado de la ajnua kaj okinavaj lingvoj; tio koincidis kun ĝenerala forigo de sociajn kutimojn de okinavanoj kaj ĉefe deajnuoj.[32]
Oni taksas, ke 15 % de la loĝantaro deOoizumi parolas la portugalan kiel denaskan lingvon, kaj en 2007, Ooizumi havis la plej altan koncentriĝon debrazilanoj en Japanujo.
LaKabineto de Japanio aŭKabineto de la Japana Registaro (japane内閣, Naikaku) estas laplenuma povo en Japanio. Ĝi estas gvidata de laĈefministro de Japanio, kiu estas nomumita de laDieto, kaj inkluzivas ĝis 14 aliajnministrojn, kiujn la Ĉefministro nomumas, kaj li ankaŭ povas maldungi ilin. La registaro estas kolektive respondeca al la Dieto, kaj devas submeti sian eksiĝon sur ricevado democio de demisio en la Reprezentantĉambro (la malsupra ĉambro). La japana registaro en sia nuna formo funkciigas de la fondo de laKonstitucio, kiu ekvalidis en 1947, kvankam Konsilio de Ministroj ekzistis en Japanio sub la Meiji Konstitucio inter 1889-1946, sed tiam ĝi estis subigita al laImperiestro. La Imperiestro de Japanio (天皇 [ten-noo]) estas japana titola ŝtatestro kaj la ĉefo de laJapana imperia familio.
La sendependeco de la lando datiĝas de 660 a.K. (en japana mito). LaKonstitucio de Japanio estis aprobita en la 3-a de majo 1947, kaj Japanio estis akceptita en internaciaj organizoj post laDua Mondmilito, ekzemple en laUnuiĝintaj Nacioj en1956. Oni indikis la gradon dekorupteco kiel malalta al mezalta: 6,4 CPI (10 = honesta, 0,0 = tute korupta) (2000).
Laĉefurbo de Japanio estasTokio, sidejo de la registaro kaj loĝejo de la Imperiestro. Tio ĉi, malgraŭ kutime ne estas disputata, ne estas difinita per ajna leĝo. La disputo fakte temas pri kiam Tokio iĝisĉefurbo. Kelkaj diras, ke tio okazis kiam la Prefektlando de Tokio estis starigita en 1868, sed aliaj diras, ke kiam la Kastelo de Edo ŝanĝis sian nomon al Kastelo de Tokio dum tiu sama jaro. Historie, ekzistis imperia dekreto kiu translokis la ĉefurbon al Heiankyo (Kioto), kaj ne ekzistas fakte dekreto kiu movis la ĉefurbon al Tokio. Do ekzistas opinioj kiuj asertas, ke la translokiĝo alKioto estas valida kaj tial ĝi ankoraŭ restas la ĉefurbo de Japanio.
La borso deTokio.Mapo de eksportaj partneroj de Japanio en 2005
La ekonomio de Japanio estas la kvara plej granda ekonomio en la mondo (post tiu deUsono,Ĉinio kajBarato), kun MEP de pli ol 5 bilionoj (mil miliardoj) da dolaroj, ankaŭ konsiderante la valoron deaĉetpovo. La loka valuto estas la japana eno, la tria plej komercita valuto en la mondo post lausona dolaro kaj laeŭro.
Registaro-industria kunlaboro, altalaboretiko, majstrado de alta teknologio, forta emfazo de edukado kaj relative malgranda defenda buĝeto helpis progresigi Japanion tre rapide post la fino de laDua Mondmilito ĝis la 80-aj jaroj de la 20-a jarcento, igante ĝin unu de la grandaj ekonomiaj superpotencoj.
Tamen, en la1990-aj jaroj kaj2000-aj jaroj, ekzistis signifa malsukceso en la ekonomia kreskorapideco de Japanio pro ekonomiaj kaj demografiaj kialoj, kaj ĝi devis trakti longajn jarojn darecesio. La registaro provas renovigi ekonomian kreskon, interalie kreante grandegajndeficitojn kaj malaltigante interezokvotojn en drastaj mezuroj, sed ne tre sukcesis kaj ankaŭ estis interrompitaj de la ĝenerala malrapidiĝo en la usona kaj azia ekonomioj en 2001-2002 kaj la tutmondaekonomia krizo de 2008, kiu rezultigis alian recesion, negativan kreskorapidecon kaj la plej altan senlaborecoprocenton ekde la fino de Dua Mondmilito (5,7%).
La industrio, kiu produktas kvaronon de la ĝenerala landa produkto de Japanio, estas tre dependa de la importo dekrudaĵoj kajbrulaĵoj.
Laserva sektoro de Japanio konsistigas proksimume tri kvaronojn de la ĝenerala produkto, dum laagrikultura sektoro nur respondecas pri 1.6% de MEP, kvankam Japanio havas unu el la plej grandaj fiŝkaptaj flotoj en la mondo, kaj proksimume 15% de la fiŝoj de la mondo venas de siaj ŝipoj.
La japana ekonomio ŝuldas sian evoluon al grandegaj konstruprojektoj kajvorkoj financitaj fare de la registaro; ekzemplo de tiu estas flughavenoj, kiuj estas konstruita surartefarita insulo kun investo de multaj miliardoj da dolaroj, kiel Kansaj-flughaveno apudOsako. Instigita de tre granda nivelo de loĝdenso en la grandaj urboj, grandegaj konstruprojektoj akiras impeton,ĉielskrapantoj kiuj estos hejmo por miloj da homoj. Ekzemploj de tiuj projektoj estas laSky City 1000 kajX-Seed 4000 kiu estas proponita por konstruo en Tokio.
En la internacia merkato, Japanio estas fama pro siaj aŭtomobilaj kaj elektronikaj industrioj, estante la bazo de grandaj kompanioj kaj entreprenoj kielToyota,Honda,Yamaha,Mitsubishi,Nissan,Canon,Sony,Suzuki, Fujitsu,Nintendo,Hitachi, Fujifilm kaj aliaj, estas inter la ĉefaj de la mondo, ĉefe en produktado de vehikloj kaj teknologio.
Japanio ankaŭ havas grandan merkatan segmenton en la altteknologia merkato, duonkonduktaĵoj, industriaj kemiaĵoj, robotiko, produktadmaŝinaro kaj aviadilaj industrioj.
Eno (Japane: 円,en) estas lavaluto aŭ mon-unuo uzata en Japanio. Ĝi estis (2006) la kvara plej vaste uzatarezerva valuto postusona dolaro,eŭro kajbrita pundo kaj nun estas la tria plej uzata valuto en la deviz-merkato post la usona dolaro kaj la eŭro.[33] Laŭ la normoISO 4217 ĝiaj kodoj estasJPY kaj392.
En la 1970-aj jaroj, la japanaj registaro kaj negocistoj ege priokupiĝis pro la fakto ke plialtiĝo de la valoro de la eno damaĝu eksportokreskon farante la japanajn produktojn malpli konkurencaj kaj tio damaĝu ankaŭ la industrian bazon. La registaro tiele plue intervenis forte en la eksterlanda kurzomerkato (aĉetante aŭ vendante dolarojn), eĉ post la decido de 1973 por permesi ke la eno flosadu.
Spite tiun intervenon, la merkatpremoj okazigis la fakton ke la eno plue plialtiĝu valore, pinte provizore al averaĝo de ¥271 por US$1 en 1973 antaŭ la konsekvencoj de lanaftokrizo de 1973. La pliiĝantaj kostoj de importitanafto okazigis la devaluton de la eno al gamo de ¥290 al ¥300 inter 1974 kaj 1976. La re-apero de komercaj plusoj faligis reen la enon ĝis ¥211 en 1978. Tiu valuta plifortigo denove falis pro la dua energiokrizo de 1979, kiam la eno falis al ¥227 ĉirkaŭ 1980.
Aviadilo deJapan Airlines, nacia flugentrepreno de Japanio.
Japanio ege investis en transport-infrastrukturo.[34] La lando havas proksimume1 200 000 kilometrojn de ŝoseoj formitaj de ĝis unu miliono da kilometroj de urbaj kaj vilaĝaj ŝoseoj,130 000 kilometroj de guberniaj ŝoseoj, 54 736 kilometroj de ĝeneralaj naciaj aŭtoŝoseoj kaj 7 641 kilometroj de naciaj rapidvojoj.[35]
Ekde la privatigo en 1987,[36] dekoj da japanfervojaj kompanioj konkurencas en la regionaj kaj lokaj pasaĝertransportaj merkatoj; gravaj kompanioj estas sep entreprenoj de la japana fervoja grupoJR, nomeKintecu,Sejbu kajKorporacio Keio. La rapidegaŜinkanseno (kuglotrajnoj) kiuj konektas la ĉefajn urbojn estas konata pro siaj sekureco kaj akurateco.[37]
Estas 175flughavenoj en Japanio.[15] La plej granda enlanda flughaveno, nome Haneda en Tokio, estas la dua plej aktiva en Azio.[38] Keihin kaj Hanŝin estas inter la plej granda el la mondo, kun 7.98 kaj 5.22 milionoj da TEU respektive.[39]
Japanio estas dividita en 8 aŭ 9 regionojn, depende ĉu la regionoOkinavo estas nombrita aparte aŭ inkludita en la regiononoKiuŝuo.
LaĈubu-regiono estas subdividita en la regionojnHokuriku,Koŝinecu kajTokai, kiuj siavice estas dividitaj en gubernioj. La ceteraj 7 aŭ 8 regionoj ne estas subdividitaj en sub-regionoj, sed nur en gubernioj.
Ekzistas en Japanio 47gubernioj. Inter ili estas 1 都(-to ) Tokio, 1 道(-doo) Hokajdo, 2 府(-fu)Osaka,Kioto, kaj 43 県(-ken) ceteraj gubernioj.
Historie en Esperanto, oni nomis ilingubernioj aŭprefektujoj, malofteprovincoj.[40] En 2008 la jarlibro de UEA ŝanĝis la nomojn de la administraj unuoj de Japanio de prefektujo al gubernio. Ekde tiam la nomoprefektujoj ne plu serioze uzatas.
La tradiciajreligioj de Japanio estasbudhismo (16%),ŝintoismo (2%), kajkonfuceismo, ankaŭ se estas dubinde ĉu la lasta el tiuj laŭ okcidentaj normoj estas efektiva religio aŭ simple filozofio. Ĉirkaŭ 0,7% de la loĝantaro sekvas lakristanismon en diversaj eklezioj.
Budhismo kaj konfuceismo estis alportitaj elĈinio, dum ŝintoismo estas la nura religio kiu naskiĝis en Japanio mem. En la periodoMeiĝi kiu daŭris ĝis la dua mond-milito ŝintoismo estis konsiderata la ŝtata religio kaj fariĝis simbolo de forta naciismo.Japana budhismo estas la budhismo praktikita en Japanio ekde ĝia oficiala enkonduko en la jaro 552 K.E. laŭ la Nihon Shoki de Baekje, Koreio de bikŝuoj. Budhismo havis gravan influon ĉe la disvolviĝo de la japana societo kaj daŭras kiel influa aspekto de la kulturo ĝis hodiaŭ.
Kristanismo estis alportita de misiistoj en la dek-kvina jarcento, kaj tuj populariĝis, sed lajapana registaro malpermesis ĝin ĉirkaŭ cent jaroj poste. Ĝi estis reenkondukita en la dek-oka jarcento, kaj nuntempe ĉirkaŭ 1.4 milionoj da japanoj konsideras sin mem kristanoj.
Ĝenerale, japanoj emas al sinkretismo, alivorte ili miksas malsamajn religiojn anstataŭ kredi je unu sola, kiel kutime faras okcidentanoj. Estas tute normale, ekzemple, ke la sama homo geedziĝu laŭ la kristana maniero, kaj estu entombigita laŭ la budhisma maniero.
Lajapana mitologio estas tre kompleksa sistemo de kredoj de Japanio. Nur la panteono deŝintoismo konsistas el kolekto de pli ol8 000 000kami ("dioj" aŭ "spiritoj" en la japana). Malgraŭ la influo de la antikva ĉina civilizo, grava parto de la religio kaj mitologio japanaj restas unikaj. Ĝi enhavas ŝintoismajn kaj budhismajn tradiciojn samkiel agrikulturajn popolajn kredojn.
Deviga edukado komenciĝas je la 6a jaraĝo, kaj daŭras 6 jarojn porelementa lernejo, 3 jarojn pormezlernejo. Kvankam ne-deviga, 90% da junuloj iras 3 jarojn al (laŭnome) "super-meza lernejo" aŭ 5 jarojn al instanco simila al politekniko. La altnivela edukado okazas enuniversitato, kutime 4-jara, aŭ 6-jara por medicina fakultato, aŭ en (laŭnome) "mallonga universitato", kiuj estas vizitataj de 45% da samaĝuloj. La lerneja jaro komenciĝas de aprilo kaj finiĝas je marto, same kiel administra kaj financa jaro.
Lakulturo de Japanio estas la rezulto de historia procezo kiu startis pere de migraj tajdoj devenaj ella azia kontinento kaj el insuloj de laPacifika Oceano, sekvita de forta kultura influo devena elĈinio. Poste, laTokugaŭa Ŝoguno trudis meze de la 17-a jarcento longan periodon de izoligo aparte de la cetero de la mondo (sakoku) kiu pluis ĝis la komenco de la Epoko Meiĝi, fine de la19-a jarcento, kiam oni ricevis fortan eksterlandan influon kiu pliiĝis post la fino de laDua Mondmilito. Tio rezultis en kulturo diferenca el aliaj aziaj kulturoj.
En Japanio, la personaj rilatoj estas tre influitaj de la ideoj de «devo», «honoro» kaj «memdevigo», aro konata kielgiri (義理,giri?), kiu konsistas en kutimaro tre diferenca al la kulturo pli malpliindividuisma de la landoj elOkcidento. La konceptoj de «dezirebla kondutaro» kaj «moralo» estas malpli praktikataj en familiaj, lernejaj kaj amikaraj etosoj; sed estas multe pli formalaj en rilatoj kun teoriaj superuloj aŭ nekonatoj.
Aspekto kiu ludis gravan rolon en la japana kulturo estas kompreneble lajapana lingvo. Diferenco rilate al okcidentaj kutimoj estas la tre apartaj korpomovoj kaj ceremonioj, kiuj uzas fizikan kontakton multe malpli, ekzemple nurriverencojn anstataŭmanpremon,brakumon aŭkison en sociaj rilatoj; tio parte koincidas kun la kutimaro de aliaj najbaraj aziaj landoj.
Kelkaj aspektoj, propraj de la japana kulturo, estis bone akceptitaj en aliaj (eĉ malproksimaj landoj), kiel lajapana kuirarto, labatalartoj, la emo al ĝardenado, spiritismo,kinarto,animeo,mangao,bonsajoj,origamio,ikebano ktp. Aliaj konceptoj restas propraj el la japana kulturo kielgejŝoj, teceremonioj, genkano, krom historiaj aferoj kiel laharakiro desamurajoj, la atakobanzai ktp. Multaj japanaj aferoj estas tre konataj en ĉiuj landoj kielkimono,suŝio,sudoko ktp.
Lajapana mitologio estas tre kompleksa sistemo de kredoj de Japanio. Nur la panteono deŝintoismo konsistas el kolekto de pli ol8 000 000kami ("dioj" aŭ "spiritoj" en la japana). Malgraŭ la influo de la antikva ĉina civilizo, grava parto de la religio kaj mitologio japanaj restas unikaj. Ĝi enhavas ŝintoismajn kaj budhismajn tradiciojn samkiel agrikulturajn popolajn kredojn.
LaImperia Trezoro de Japaniojapane三種の神器, Sanŝu no Jingi, konsistas elglavo kusanagi (草薙劍),juvelo magatama (八尺瓊曲玉) kaj laspegulo kagami (八汰鏡). Ili reprezentas la tri primarajn virtojn de Japanio: la kuraĝo (glavo), la saĝo (spegulo) kaj la bonvolo (juvelo). Tiuj ĉi elementoj estas ligitaj al la budhanaj instruoj. Ekde la jaro 690, la prezentado de tiuj ĉi objektoj al la Imperiestro fare de grupo de ŝintoaj sacerdotoj, estas parto de granda kronceremonio.
Japana kuirarto estas kuirarto, uzanta materialon kutiman en Japanio, kaj kreskinta speciale en japana medio. En la japana, tia kuiraĵo estas ofte nomatawasyoku (ŭaŝoku), kaj estas registrita kiel lanemateria kultura heredaĵo deUNESKO en decembro2013. La bazaj kuirmaterialoj estasrizo,legomo kajfiŝo, kaj aparte konataj ankaŭ eksterlande estassuŝio,saŝimo,tempuro kajfagopiraĵo (nomatasoba).
Japana teceremonio aŭ ĉanojo (en la japana: chanoyu (茶の湯), sadō aŭ chadō (茶道)) estas unu el la plej gravaj japanaj ceremonioj. Teceremonion influiszeno, ĝi estas tradicia rito dum kiu la verdapulvora teo (matcha), estas ceremonie preparita per sperta praktikanto kaj servita al gastareto en trankvila etoso.
La arto de Japanio (日本美術 Nippon bijutsu?) estas esprimo de la kulturo de Japanio, kiu disvolviĝis laŭlonge de la tempo en diversaj periodoj kaj stiloj kiuj sinsekvis kronologie, paralele al la historia, socia kaj kultura fluoj de la japona popolo. La evoluo de la japana arto estis markita de la disvolviĝo de tiesteknologio, dum estis unu el ties distingaj trajtoj la uzado de indiĝenaj materialoj. Kiel okazis ĉe granda parto de la okcidenta arto, la ĉefaj artaj montroj havis originon en lareligio kaj la politika povo. Unu de la ĉefaj karakteroj de la japana arto estas ĝia eklektikismo, devena el la diversaj popoloj kaj kulturoj kiuj alvenis ĉe la japanaj marbordoj laŭlonge de la tempo.
Menciindas ankaŭ ke granda parto de la arto produktita en Japanio estis dereligia tipo: al la religio deŝintoismo, nome la plej tipe japana, formita ĉirkaŭ la 1a jarcento, aldóniĝis labudhismo ĉirkaŭ la 5a jarcento, formante religian sinkretismon kiu daŭras ankoraŭ nuntempe, kaj kiu same montriĝis en arto.[41]
La japana arto estas reflekto de distingaj kulturoj kaj tradicioj, interpretante je propra maniero la artajn stilojn importitajn de aliaj landoj, kiuj estos ricevitaj laŭ propra koncepto kaj de vivo kaj de arto, reinterpretante kaj simpligante ties proprajn karakterojn, kiel ĉe la prilaboritaj ĉinaj budhismajtemploj, kiuj en Japanio suferis procezo de malpliigo de ties superfluaj kaj ornamaj elementoj. Tio estas montro de la sinkretisma karaktero de la japana arto, pro kio ĉiam akceptis nature ajnan plinovigon devena el aliaj landoj.[42]
Genĵi monogatari (japane源氏物語, signifante Romano pri Genĵi) estas klasika verko dejapana literaturo, kiun la nobelino kaj akompanantinoMurasaki Shikibu skribis ĉirkaŭ la jaro1000 ĉirkaŭ la pinto de laEpoko de Heian. Ĝi estas reprezenta verko en japana literaturo. Ĝi estis foje nomata la unuaromano en la mondo, la unua moderna romano, la unuapsikologia romano aŭ la unua romano ankoraŭ konsiderata klasikaĵo. Konsiderita kiel majstroverko, ties preciza klasigo kaj influoj kaj sur la okcidenta kaj sur la orienta kanonoj estis pridebatitaj temoj. Vivostilo de nobeloj enHeian-epoko kaj amoj de nobeloj estis unike priskribita.[43] La grava heroo estas Hikaru-Genĵi, kies patro estas japana imperiestro. Li estas tre bela viro kaj amis kelkajn virinojn.
bildoGranda ondo ĉe marbordo de Kanagaŭa deHokusai, estas parto de la fama serio36 vidoj al laFuĵi-Monto (1823-29)
La historio de la japanapentrarto montras sintezon kaj konkurencon inter indiĝena japana estetiko kaj importitaj ideoj.[44] La interagado inter japana kaj eŭropa arto estis ege grava: por ekzemploukijo, kiu ekestis eksportita en la 19-a jarcento en la movado konata kielJapanismo, havis gravan influon en la disvolvigo demoderna arto enOkcidento, ĉefe enPost-impresionismo.[44] Japanamangao disvolviĝis en la 20-a jarcento kaj populariĝis tutmonde.[45]
Ukijo[46] (japane浮世絵,ukiyoe), estas termino markanta bildojn (desegnaĵojn) kun ĝenra temo farataj per tekniko de japana tabulopresado (iam ankaŭ nomata lignopresado) en la17-a ĝis la20-a jarcento. La uzita tekniko de preso ebligis amasan produkton. Temis pri koloraj presiloj sur lignaj tabuloj helpe de ŝablonoj. La temo estis ĉefe provinca vivo kaj amuziga fako (luktantoj desumoo,korteganoj,artistoj ks.). Reproduktaĵoj estis alireblaj al pli malriĉaj, kiuj ne povis permesi al si originalajn laborojn de majstroj.
Japanio havas unu el la plej aĝaj kaj grandaj kinindustrioj en la mondo; filmoj estis produktitaj en Japanio ekde 1897.[47] La filmo "Godzilla" deHonda Iŝiro de 1954 iĝis internacia ikono de Japanio kaj kreis tutan subĝenron de filmojkaiju. Japanio ricevis laOskar-premion por la Plej Bonkvalita Filmo de Eksterlanda Lingvo kvar fojojn, pli ol ajna alia azia lando. Japanaj animaciaj filmoj kaj televidaj serioj, konataj kielanimeo, estis tre influitaj de la japana mangao kaj estis tre popularaj en la tuta Okcidento.[48]
Akira Kurosawa estas la plej konata el la filmistoj de Japanio, kaj liaj filmoj influis multe da postaj filmistoj tra la mondo. Lia unua filmo eldoniĝis en 1943, lia lasta en 1999 (postmorte). Malmulte da filmistoj ĝuas karieron tiom longan kaj laŭditan. Kurosawa reĝisoris 30 filmojn en kariero daŭra 57 jarojn. Inter liaj plej konataj filmoj estasIkiru (1952),Sep Samurajoj (1954),Jojimbo (1961),Kagemuŝa (1980) kajRan (1985).
Ikebano, (japane 生花 aŭ 生け花, laŭvorte vivantaj floroj) estas la arto japandevena aranĝadi florojn. Temas pri tradicia arto, ankaŭ nomata kado (jap. 華道, t.e. la vojo de la floroj); ĝi estas kiel riĉa, tiel ankaŭ kompleksa, kaj estas praktikata ankoraŭ nuntempe.
Origamio (折り紙), foje nomata origamo, estas tradicia japana arto de paperfaldado. Oni uzas paperfolion kaj faldas el ĝi figuron, sen tondi la materialon. La figuroj povas esti bestoj, (ankaŭ homoj), transportoj, abstraktaj figuroj, ktp... la vorto venas de la japanaoru, faldi, kajkami, papero.
Orizuru (japane: 折鶴, falditagruo) estas eble la plej konata origamiaĵo en Japanio. La gruo estas bona aŭguro en la japana kulturo. Legendo diras, ke tiu kiu faldos mil paperajn gruojn realigos koran deziron.
Luktoartoj aŭbatalartoj estas nomo kun senco plej vasta, de inter ĉiuj signifoj kiuj priskribas manierojn lukti bonstile. Tio povus signifimiliton perarmeoj subtenantaj, sed lastatempe, luktoartoj kutime rilatas al lukto sen armiloj, aŭ per malgrandaj armiloj provizataj al la mano. En Japanio estas tradiciaj kaj tipaj la jenaj (en la ordo alfabeta):
Ĉefe pro usona influo ekde la fino de laDua Mondmilito,basbalo estas populara sporto en Japanio. Vidu artikolonNacia basbala teamo de Japanio. Ankaŭfutbalo popularas; imite al eŭropaj futbalkluboj, kelkaj futbalteamoj havas nomojn prunteprenitajn el itala aŭ hispana lingvoj; kelkaj elstaraj japanaj futbalistoj ludas en eŭropaj kluboj.
LaJapana Esperantista Asocio (JEA) estis la unua tutlanda esperantista asocio de Japanio, kiu antaŭis laJapanan Esperanto-Instituton inter1906 kaj1919. En 1906, kelkaj personoj fondis esperantajn asociojn, kielMisao Katô aŭAbiko Teizirô. Pro la demando deKuroita Kacumi (kiu mem ofte skribis: K. Kroita), ili konsentis kolektiĝi en ununuran asocion : JEA. La fondotago de JEA estis la 12-a de junio 1906. La28-an de septembro1906, la Unua Japana Kongreso okazis. La Dua okazis en 1907 kaj post longa interrompo la Tria en 1916.
Daigakusyorin (大学書林) estas eldonejo specialiĝinta pri lingvoj, enKoiŝikaŭa,Bunkjo,Tokio. Ĝi publikigis multajn Esperanto-lernolibrojn kaj vortarojn, havante gravan rolon en la disvastigo deEsperanto en Japanio kune kunJEI kajHakusuisha.
Raportoj el Japanio 26, Marto 2022 - Marto 2023.Jasuo Hori,Politiko, Horizonto, 2023. Raportoj kaj korespondaĵoj pri temoj naciaj kaj internaciaj[54].
(eo + jp)Percepto de Delvaux - 対訳 : 小説 / ジャン・ジョニオー, dulingva novelo pri la vizito de japanaj turistoj al la muzeo de la fama belga pentristoPaul Delvaux, eldonis ĝinJapana Esperanta Librokooperativo, Tokio, 2023, iSBN 978-4-930785-82-4
↑東京都の人口（推計) Loĝantaro de Tokio, Tokyo Metropolitan Government Bureau of Statistics Department Alirita en 22a de Oktobro, 2018. Arkivita en[1] en la 2a de Oktobro, 2018.
↑ (2017) “Japan’s transport planning at national level, natural disasters, and their interplays”,European Transport Research Review9.doi:10.1007/s12544-017-0255-7.
↑ (Februaro 2005) “A History of Manga in the Context of Japanese Culture and Society”,Journal of Popular Culture38 (3),p. 456–475.doi:10.1111/j.0022-3840.2005.00123.x.
↑Antaŭa japana titolo de la organizaĵo estas "日本エスペラント学会" [nihon esuperanto gakkai]. Ĝi estas renomita la 1-an de aprilo 2012. La Esperanta titolo ne ŝanĝiĝis.
Okakura Kakuzo,La libro de teo, tradukis el angla T. Nakamura, eld KOSMO, Osaka, 1965.
Ĉinio, Koreio, Japanio. Landoj similaj sed diferencaj.Petr Chrdle.Dobřichovice:KAVA-PECH, 2022. 241p. 24 cm. Bind. Kolorilus.(ISBN 97880883 26243). Vojaĝimpresoj kaj opinioj, plektitaj kun informoj pri la historioj kaj kulturoj de la tri landoj.
.svg)
.jpg)
_Countries.svg)
