Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Jump to content
WiktionaryThe Free Dictionary
Search

brzuch

From Wiktionary, the free dictionary

Old Polish

[edit]

Alternative forms

[edit]

Etymology

[edit]
Etymology tree
Proto-Indo-European*bʰrews-der.
Proto-Indo-European*bʰrewsom
Proto-Balto-Slavic*brauša
Proto-Slavic*břȗxo
Old Polishbrzuch

    Inherited fromProto-Slavic*břȗxo. First attested in the 14th century.

    Pronunciation

    [edit]

    Noun

    [edit]

    brzuch inan (related adjectivebrzuchowy)

    1. (attested in Lesser Poland, Greater Poland, Sieradz-Łęczyca, anatomy)abdomen,belly,stomach(front part of the torso below one's chest)
      Synonym:żywot
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors,Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scantransliteration,transcription, numbers30, 11,Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Smiluy se nademnøø gospodne bo se møøczø zamøcylo se iest wgnewe oko moie dusza moia ybrzuch moy
        [Smiłuj sie nade mną, Gospodnie, bo sie mącę, zamąciło sie jest w gniewie oko moje, dusza moja ibrzuch moj]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors,Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scantransliteration,transcription, numbers43, 27,Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Bo vsmerzila se iest wprosze dusza nasza smarsczil se iest nazemibrzuch nasz
        [Bo uśmierzyła sie jest w prosze dusza nasza, smarszczył sie jest na ziemibrzuch nasz]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors,Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scantransliteration,transcription, numbers57, 3,Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Oddalili sø se grzesznicy odporodzena blødzili sø odbrzucha molwili sø krziwdy
        [Oddalili są sie grzesznicy od porodzenia, błądzili są odbrzucha, mołwili są krzywdy.]
      • 1874-1891 [XV med.],Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności[1],[2],[3], volume XXII, page234:
        A tich dzyssya pelen swyath, gich gestbrzuch bog, yaco mowy s[więty] P[aweł] apostol
        [A tych dzisia pełen świat, jich jestbrzuch Bóg, jako mowy ś[więty] P[aweł] apostoł]
      • 1885-2024 [c.1450], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors,Prace Filologiczne[4], volume IV, page572:
        Nostri bu[m]baczy timent, aby gym nye sklaslbrzuch
        [Nostri Bubacy timent, aby jim nie sklęsłbrzuch]
      • 1930 [c.1455], “I Reg”, in Ludwik Bernacki, editor,Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration,transcription,28, 3:
        Zatim Samuel vmarl yplaka[l] gego vszitek lyud israhelski apogrzebly gy wRamata wmyescye gego awti czasi wignal bil Saul s zemye wszitki wy[e]sczce aguszlnyki apobyl ty wszitki gysz myely wbrzusze wyescze czari
        [Zatym Samuel umarł i płakał jego wszytek lud israhelski, a pogrzebli ji w Ramata w mieście jego, a w ty czasy wygnał był Saul z ziemie wszytki wieszczce a guślniki, a pobił ty wszytki, jiż mieli wbrzusze wieszcze czary.]
      • 1930 [c.1455], “IV Reg”, in Ludwik Bernacki, editor,Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration,transcription,23, 24:
        Atakesz yti zgichszebrzucha zly duchowye prorokuiø aczarownyki ypodobyzni modl nyeczistoti yganyebnoscy gysz bily vczinyly w zemy Iuda ywIerusalemye zatracyl Iozias abi vstawyl slowa zakonne iasz sø napysana wksyøgach gesz bil nalyazl Ezechias kaplan wkoscyele boszem
        [A takież i ty, z jichżebrzucha źli duchowie prorokują, a czarowniki i podobizny modł, nieczystoty i ganiebności, jiż *byli *uczynili w ziemi Juda i w Jerusalemie, zatracił Jozyjasz, aby ustawił słowa zakonne, jaż są napisana w księgach, jeż był nalazł *Ezechyjasz kapłan w kościele bożem.]
      • 1930 [c.1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor,Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration,transcription,21, 15:
        aty bødzesz nyemocen przezlø nyemoczø twegobrzvcha tak az zcyebye wiplinø twa trzewa znyenagla powszedny
        [A ty będziesz niemocen przezłą niemocą twegobrzucha, tak a z ciebie wypłyną twa trzewa z nienagła po wsze dni.]
      • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor,Psałterz puławskiscantransliteration,transcription, numbers30, 11,Greater Poland:
        Smyluysze gospodnye bo szye møczę zamøczylosze wemnye oko moye dusza moya ybrzuch moy
        [Smiłuj sie [nade mną], Gospodnie, bo sie mącę, zamąciło sie *we *mnie oko moje, dusza moja ibrzuch moj]
      • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor,Psałterz puławskiscantransliteration,transcription, numbers43, 27,Greater Poland:
        Bo vszmyerzyla szye yest wprossze dusza nassza smarszczil sze nazyemybrzuch nasz
        [Bo uśmierzyła sie jest w prosze dusza nasza, smarszczył sie na ziemibrzuch nasz]
      • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor,Psałterz puławskiscantransliteration,transcription, numbers57, 3,Greater Poland:
        Od dalyly szye grzesznyczy od porodzenya blødzyly odbrzucha molwyly krzywdy
        [Oddalili sie grzesznicy od porodzenia, błądzili odbrzucha, mołwili krzywdy.]
      • 1887 [1482-1483], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski,Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski[5],Krakow,Brodnia, pagegl. 69:
        Brzucha vczøzaa, vczøzene ventris ingluuies
        [Brzucha uciąża, uciążenie ventris ingluuies]
      • 1874-1891 [XV p. post.],Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności[6],[7],[8], volume XLVII, page361:
        Asz czi sząbrzuch odm[ye]
        [Aż ci siębrzuch od m[ie]]
      • Middle of the 15th century,Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[9], page304:
        Yako byl Ionasz wbrzuchv w vyelyorybovem trzy dny a trzy noczy
        [Jako był Jonasz wbrzuchu w wielorybowem trzy dni a trzy nocy]
      • Middle of the 15th century,Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[10], page356:
        Nye rozvmyeczye, yze wschytko, ktore ydzye wsta, vnydzye wbrzuch a potem bądzye dalyey vypvsczono
        [Nie rozumiecie, iże wszytko, które idzie w usta, wnidzie wbrzuch a potem będzie dalej wypuszczono]
      • Middle of the 15th century,Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[11], page762:
        Judasz[] obiesił sie i skrzepł na powietrzu[] abrzuch sie jemu roskocił i wypłynęły jego wnętrze s niego
        [Judasz[] obiesił sie i skrzepł na powietrzu[] abrzuch sie jemu roskocił i wypłynęły jego wnętrze s niego]
      • Middle of the 15th century,Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa[12], page821:
        Tedy tako yste obroczyvschy gybrzuchem y począly bycz pągamy[] y myotlamy[], az zbrozdzyly yego czyalo vschytko
        [Tedy tako iste obróciwszy jibrzuchem i po­ częli bić pęgami[] i miotłami[], aż zbroździli jego ciało wszytko]
      1. (attested in Lesser Poland, Greater Poland, anatomy)stomach;uterus
        Synonyms:łono,żywot
        • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors,Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scantransliteration,transcription, numbers70, 7,Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
          Wtobe poczwirdzon iesm zsziwota zbrzucha maczerze moiey ty ies zasczitcza moy
          [W tobie poćwirdzon jeśm z żywota, zbrzucha macierze mojej ty jeś zaszczytca moj]
        • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors,Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scantransliteration,transcription, numbers126, 4,Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
          Gdy da mylym swogym spane owa dzedzyna panowa synowe oplata oweczbrzwcha
          [gdy da miłym swojim spanie. Owa dziedzina panowa synowie, opłata owocbrzucha.]
        • 1446-1475,Zdrowaś Mario - Pozdrowienie anielskie - Salutatio angelica, number 8:
          Owocz, plodbrzucha twego
          [Owoc, płod,brzucha twego]
        • 1475,Zdrowaś Mario - Pozdrowienie anielskie - Salutatio angelica, number11:
          Owocz, plodbrzucha twego
          [Owoc, płod,brzucha twego]
        • 1930 [c.1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor,Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration,transcription,13, 2:
          Poszwyøcz my wszelkye pyrworodzone ktore odwyerabrzucho synow Izrahelskich tako zowyecz yako sdobitczyøøt bo wszitko me gest
          [„Poświęć mi wszelkie pirworodzone, ktore otwierabrzucho *synow izrahelskich, tako z *owiec jako z dobytcz ąt, bo wszytko me jest”.]
        • 1930 [c.1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor,Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration,transcription,13, 15:
          Bo gdi zatwardzil sze bil ffarao anyechczyal was wypuszczycz zabyl gest wszitko pan pirworodzone wszemy Egipskyey odpyrworodzone go dobitczyøczya Aprzeto offyeruyo bogu wszitko czso odwyerabrzucho samczowego pokolyenya Awszitko pyrworodzone[s] synow mich wikupuyø
          [Bo gdy zatwardził sie był farao a nie chciał nas wypuścić, zabił jest wszytko Pan pirworodzone w ziemi ejipskiej od pirworodzonego [człowieczego aż do pirworodzonego] dobytcz ęcia, a przeto ofieruję Bogu wszytko, cso otwierabrzucho, samcowego pokolenia, a wszytko pirworodzone synow mych wykupuję.]
        • 1930 [c.1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor,Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration,transcription,28, 4:
          Blogoslawyon plodbrzvcha twego yblogoslawyon plod zemye twey ypod skota twego ystada baranow twich ychlevi owyecz twich
          [błogosławion płodbrzucha twego i błogosławion płod ziemie twej i płod skota twego, i stada baranow twych, i chlewy owiec twych]
        • 1930 [c.1455], “Is”, in Ludwik Bernacki, editor,Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)transliteration,transcription,49, 1:
          Poslvchaycye ostrowowye apylnye patrzcye lyvdze zdaleka Pan zszivota wezwal myø azbrzvcha matki mey wspomyonøl na me gymyø
          [Posłuchajcie, ostrowowie, a pilnie patrzcie, ludzie z daleka: Pan z żywota wezwał mię a zbrzucha matki mej wspomionął na me jimię]
        • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor,Psałterz puławskiscantransliteration,transcription, numbers70, 7,Greater Poland:
          Wtobye poczwyrdzon yesm zzywota odbrucha moyey ty yesz zaszczytcza moy
          [W tobie poćwirdzon jeśm z żywota, odbrzucha [macierze] mojej ty jeś zaszczytca moj.]
        • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor,Psałterz puławskiscantransliteration,transcription, numbers126, 4,Greater Poland:
          Gdy da mylym swoym spanye owa dzedzyna boza synowe odplata owoczbrzucha
          [gdy da miłym swoim spanie. Owa dziedzina boża synowie, odpłata owocbrzucha.]

    Declension

    [edit]
    Declension ofbrzuch
    singulardualplural
    nominativebrzuch
    genitivebrzucha
    dative
    accusativebrzucho/brzuch
    instrumentalbrzuchem
    locativebrzusze/brzuchu
    vocative

    Derived terms

    [edit]
    nouns
    proper nouns

    Related terms

    [edit]
    proper nouns

    Descendants

    [edit]

    References

    [edit]
    • Boryś, Wiesław (2005), “brzuch”, inSłownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie,→ISBN
    • Mańczak, Witold (2017), “brzuch”, inPolski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności,→ISBN
    • Bańkowski, Andrzej (2000), “brzuch”, inEtymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
    • Sławski, Franciszek (1958-1965), “brzuch”, inJan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors,Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
    • Brückner, Aleksander (1927), “brzuch”, inSłownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), Warsaw: Wiedza Powszechna
    • K. Nitsch, editor (1954), “brzuch, brzucho”, inSłownik staropolski (in Polish), volume 1, Warsaw:Polish Academy of Sciences, page172
    • B. Sieradzka-Baziur,Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “brzuch, brzucho”, inSłownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków:IJP PAN,→ISBN
    • Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska-Różycka, Magdalena Klapper, Tomasz Kolowca, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Joanna Duska, Maria Bugajska, Jan German, Beata Hejmo, Iwona Nobis, Dariusz Piwowarczyk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, editors (2024), “brzuch”, inBaza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish),Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
    • Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska-Różycka, Magdalena Klapper, Tomasz Kolowca, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Joanna Duska, Maria Bugajska, Jan German, Beata Hejmo, Iwona Nobis, Dariusz Piwowarczyk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, editors (2024), “brzucho”, inBaza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish),Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

    Polish

    [edit]
    PolishWikipedia has an article on:
    Wikipediapl
    brzuch

    Alternative forms

    [edit]

    Etymology

    [edit]
    Etymology tree
    Proto-Indo-European*bʰrews-der.
    Proto-Indo-European*bʰrewsom
    Proto-Balto-Slavic*brauša
    Proto-Slavic*břȗxo
    Old Polishbrzuch
    Polishbrzuch

      Inherited fromOld Polishbrzuch.

      Pronunciation

      [edit]
       
      • Audio 1:(file)
      • Audio 2:(file)
      • Rhymes:-ux
      • Syllabification:brzuch

      Noun

      [edit]

      brzuch inan (diminutivebrzuszek,augmentativebrzuszysko,related adjectivebrzuszny)

      1. (anatomy)belly,abdomen,stomach(front part of the torso below one's chest; sometimes a large one from overeating)
        Synonyms:bandzioch,bebech,wancioch,wancioł,żołądek
        1. (Middle Polish, expressive, sometimes derogatory, figuratively)synonym ofobżarstwo
        2. (Middle Polish)synonym ofbrzuchacz /obżartuch
      2. (figuratively)belly(lower part of a vehicle, ship or aircraft)
      3. (obsolete, arthropod anatomy)synonym ofodwłok
      4. (obsolete)synonym ofciąża
      5. (obsolete)synonym ofwybrzuszenie
      6. (obsolete)bulge(part of the apple a. pear with the largest diameter)
      7. (Middle Polish)belly;inside(inner part of a vessel or dish)
      8. (Middle Polish)uterus(organ for birthing; pregnancy itself; the fetus itself)
        Synonym:łono
        1. (Middle Polish, figuratively)synonym ofkądziel(matriline)
      9. (Middle Polish)belly(fur or leather from the stomach of an animal)

      Declension

      [edit]
      Declension ofbrzuch
      singularplural
      nominativebrzuchbrzuchy
      genitivebrzuchabrzuchów
      dativebrzuchowibrzuchom
      accusativebrzuchbrzuchy
      instrumentalbrzuchembrzuchami
      locativebrzuchubrzuchach
      vocativebrzuchubrzuchy

      Derived terms

      [edit]
      adjectives
      nouns
      proper nouns
      proverbs
      verbs
      verbs

      Related terms

      [edit]
      nouns

      Further reading

      [edit]

      Silesian

      [edit]

      Etymology

      [edit]
      Etymology tree
      Proto-Indo-European*bʰrews-der.
      Proto-Indo-European*bʰrewsom
      Proto-Balto-Slavic*brauša
      Proto-Slavic*břȗxo
      Old Polishbrzuch
      Silesianbrzuch

        Inherited fromOld Polishbrzuch.

        Pronunciation

        [edit]
        • IPA(key): /ˈbʐux/
        • Rhymes:-ux
        • Syllabification:brzuch

        Noun

        [edit]

        brzuch inan (diminutivebrzuszek)

        1. (anatomy)belly,abdomen,stomach(front part of the torso below one's chest; sometimes a large one from overeating)
          Synonyms:(Cieszyn)bachōrz,bas,lajb
        2. (colloquial)belly(enlarged abdomen from pregnancy)
          Synonym:bas

        Declension

        [edit]
        Declension ofbrzuch
        singularplural
        nominativebrzuchbrzuchy
        genitivebrzuchybrzuchym
        dativebrzuchabrzuchami/brzuchōma
        accusativebrzuchōwbrzuchu
        instrumentalbrzuchowibrzuchach
        locativebrzuchōmbrzuchu
        vocativebrzuchbrzuchy

        Derived terms

        [edit]
        nouns

        Further reading

        [edit]
        • brzuch in dykcjonorz.eu
        • brzuch in silling.org
        • Henryk Jaroszewicz (2022), “brzuch”, inZasady pisowni języka śląskiego (in Polish), Siedlce: Wydawnictwo Naukowe IKR[i]BL, page66
        • Eugeniusz Kosmała (2023),Dykcjōnôrz Polsko-Ślonskiy (in Silesian), b, page116
        Retrieved from "https://en.wiktionary.org/w/index.php?title=brzuch&oldid=89193481"
        Categories:
        Hidden categories:

        [8]ページ先頭

        ©2009-2026 Movatter.jp