Lafîsica (dalgrîg antîg φυσικός (phusikos), "naturèl" e φύσις (phusis), "natûra") l'è la siänza chla stûdia la natûra int'al só significhè pió lèrgh, vésst ch'la guèrda al conpurtamänt dlamatêria, dl'energî e däl fòrz fundamentèl ch'äl gvèrnen äl relaziån straiparticèl. L'era acsé prufundamänt armisdè col cuncèt ed natûra che, fén almanch alsècOl XIX, l'êra ciamèfilsOfî natUrèl. I fîsich I stûdien dånca un ventàj ed fenòmen fîsich: a partîr dai quî cinén (äl particèl süb-atòmich) a rivèr ai quî pió grand (l'Univêrs intîr). Tanti vòlt as'è rivè a dîr che la fîsica l'è la mâma di tott äli ètri siänz (lasiänza fundamentèl), vésst ca tràtenn ed fenòmen ch'i ubidéssen allèz fîsichi; dånca, äl dscuêrt dla fîsica i àn aplicaziån ancha in tott äli ètri siänz naturèl. La fîsica l'è lighè in d'un môd particulèr cån lamatemâtica, vésst che, a la fén dla fîra, la fîsica la descrîv äl lèzz e i fenòmen naturèl druvànd la langua matemâtica; par cla vî as pôl dimustrèr la possibilitè o l'impussibilitè d'un quèl fenòmen fîsich ancha sänza usservèrel diretamänt, mo såul cån i câlcul matemâtich. Ai sré da tgnîrel divîsi: la matemâtica a la n è brîsa una siänza, vést che la n'à mégga cme ubietîv la descriziån dal månd materièl, mo l'è una "speculaziån", un "mèz" druvè dal siänz reèl par dscårrer dal månd.
Lafîsica clàssica la téggn dänter i pèz tradiziunèl dla fîsica, al vré dîr totta la visiån dal månd dsviluppè daNewton a i só ténp, pó "dscanzlè" dal dscuêrt dalsècul XX; l'à anca lî pèrt diferänti:
l'acûstica, al stûdi dalsån, cunsiderè spèss un pèz dla mecânica vésst ch'al sån al végn dal muvmänt däl particèl d'âria in fåurma d'ånnda, ch'äl sèguita äl lèz dla fîsica;
La fîsica mudêrna (ch'la sré la fîsica vgnó fòra da tott äl dscuêrt dal cminzéppi dalsècul XX) la guèrda i cunpurtamént dla matêria in cundiziån estrêmi (pr'esänpi velocitè drî a qualla dla lûs) o pûr in schèl estrêmi (cinén, cme i particèl sub-nucleèr, o grànd, cme l'Univêrs). In cäl schèli, i nòster cuncètt nurmèl ed velocitè, spâzi, tänp i n'àn pió significhè; i nôv fenòmen ch'i én saltè fòra i én descrétt da lafîsica quantésstica, da larelativitè generèl e da larelativitè strécca.
