ΗΤηλεγόνεια ήΤηλεγονία ήταν το τελευταίο έπος τουτρωικού κύκλου και αποτελούσε συνέχεια τηςΟδύσσειας. Ως ποιητής του φέρεται οΕυγάμμων ο Κυρηναίος ή (σπανιότερα) οΚιναίθων ο Λακεδαιμόνιος.[1]
Σύμφωνα με τηΧρηστομάθεια του Πρόκλου ηΤηλεγόνεια περιελάμβανε τις εξής ιστορίες:[2]
Μετά τη μνηστηροφονία και την ταφή των νεκρών, οΟδυσσέας θυσίαζε στιςΝύμφες και αναχωρούσε για τηνΉλιδα. Εκεί τον φιλοξενούσε ο βασιλιάΠολύξενος, ένας από τους στρατηγούς τωνΕπειών στοντρωικό πόλεμο, και του χάριζε ένανκρατήρα διακοσμημένο με παραστάσεις από τον μύθο τουΤροφωνίου, τουΑγαμήδη και τουΑυγείου.
Ο Οδυσσέας επέστρεφε στην Ιθάκη, αλλά σύντομα ξαναέφευγε για τη Θεσπρωτία. Τελούσε θυσίες για να εξευμενίσει τονΠοσειδώνα, παντρευόταν τη βασίλισσα τωνΘεσπρωτώνΚαλλιδίκη και έκανε μαζί της ένα γιό, τονΠολυποίτη. Επικεφαλής των Θεσπρωτών ξεκινούσε πόλεμο ενάντια στουςΒρύγους, στον οποίο ανακατεύονταν και οΆρης με τηνΑθηνά, ο πρώτος υπέρ των Βρυγών και η δεύτερη υπέρ των Θεσπρωτών. Τελικά με τη διαμεσολάβηση τουΑπόλλωνος επερχόταν η ειρήνη.
Μετά τον θάνατο της Καλλιδίκης, βασιλιάς των Θεσπρωτών γινόταν ο Πολυποίτης και ο Οδυσσέας ξαναγυρνούσε στην Ιθάκη, όπου έβλεπε για πρώτη φορά τον μικρότερο του γιο, τονΠολιπόρθη, που ηΠηνελόπη είχε γεννήσει όσο αυτός έλειπε μακριά.
Στην Ιθάκη όμως κατέφθανε και οΤηλέγονος, ο άλλος του γιος από τηνΚίρκη που ταξίδευε αναζητώντας τον, και μη γνωρίζοντας που είναι άρχιζε να λεηλατεί το νησί. Ο Οδυσσέας προσπαθούσε τότε να τον σταματήσει, αλλά ο Τηλέγονος τον πλήγωνε θανάσιμα. Η προφητεία του μάντη Τειρεσία είχε εκπληρωθεί.
Όταν καταλάβαινε ότι στην πραγματικότητα σκότωσε αυτόν που αναζητούσε, έπαιρνε το άψυχο σώμα του πατέρα του και μαζί με τονΤηλέμαχο και την Πηνελόπη κατέφευγαν στο μαγικό νησί της Κίρκης. Για τον νεκρό Οδυσσέα η Κίρκη βέβαια δεν μπορούσε να κάνει τίποτα πια, όμως τους υπόλοιπους τους έκανε αθάνατους. Στη συνέχεια ο Τηλέγονος παντρευόταν την Πηνελόπη, ο Τηλέμαχος την Κίρκη και ηΤηλεγόνεια τελείωνε με τον ευφάνταστο αυτόν τρόπο.
Ορισμένοι μελετητές πιστεύουν ότι ένα μέρος τηςΤηλεγονείας, αυτό που μιλά για τις περιπέτειες του Οδυσσέα στη Θεσπρωτία, προερχόταν μάλλον από ένα παλαιότερο έπος, τηΘεσπρωτίδα.[3]
Από την Τηλεγόνεια διασώθηκαν ελάχιστα μόνον αποσπάσματα.[4]