Στηρωμαϊκή καιγαλατική μυθολογία, ηΕπόνα ήταν προστάτιδα τωναλόγων και γενικότερα των υποζυγίων, όπως δηλώνει και το όνομά της.[2] Θεωρούνταν θεότητα που σχετιζόταν με τη γονιμότητα, αν και κάποιες πηγές αναφέρουν και τον ρόλο της ωςψυχοπομπού στη μετά θάνατον ζωή, συνδέοντάς την με τηΡίανον τουΜαμπινόγκιον.
Αν και ήταν ασυνήθιστο γιακελτική θεότητα, η λατρεία της εξαπλώθηκε ιδιαίτερα στηΡωμαϊκή Αυτοκρατορία και έφτασε μέχρι τοΔούναβη. Ήταν η μοναδική κελτική θεότητα που λατρευόταν από τουςΡωμαίους σε δικό της ιερό στηναρχαία Ρώμη. Το1887, στην περιφέρειαΝτε Σεβρ τηςΓαλλίας βρέθηκελατινική επιγραφή από τον 1ο αιώναπ.Χ., η οποία αναφερόταν στη θεά με διάφορα επίθετα, όπωςEponina (μικρή Επόνα),Atanta (θεά των αλόγων),Potia (μεγάλη κυρά<αρχ.ελ.πότνια) κ.ά.[3] ΩςEpane ήταν γνωστή στην περιοχή τηςΚανταβρίας της βόρειαςΙσπανίας και τηςΠαλένθια. Γνωστή και ως Εταίν Εχραίντε, Μάχα στηνΙρλανδία και Ρίανον γυναίκα τουΠούιλ στηνΟυαλία.
Με τηρωμαϊκή κυριαρχία στιςγαλατικές περιοχές, οι ντόπιεςκελτικές θεότητες άλλαξαν ταυτότητα και ρόλο: η Επόνα μετατράπηκε από κυρίαρχη θεότητα σε προστάτιδα του ιππικού,[4] γεγονός που δικαιολογεί την εξάπλωση της λατρείας της από όσους ανήκαν στασυμμαχικά σώματα (auxilia) και προέρχονταν από τηΓαλατία, τηΓερμανία και τηνΠαννονία. Στο ρωμαϊκό ημερολόγιο γιόρταζε στις18 Δεκεμβρίου, ενώ ενσωματώθηκε στην επίσημη θρησκεία τηςΑρχαίας Ρώμης αποκαλούμενηEpona Augusta καιEpona Regina.
Αναφορά για την καταγωγή της Επόνα εμφανίζεται στοΔιηγήσεις παράλληλοι Ἑλληνικαὶ καὶ Ῥωμαϊκαί, που παλαιότερα αποδιδόταν στονΠλούταρχο αλλά θεωρούνται πως είναι τουΨευδοπλουτάρχου, στο οποίο αναφέρεται ως θυγατέρα του ΦΟΥΛΟΥΙΟΣ Στέλλος και μιας φοράδας.[5]
Σε διάφορα αγάλματα ή απεικονίσεις της, η Επόνα φαίνεται σχεδόν πάντοτε συνοδευόμενη από ένα ή δυο άλογα, είτε ιππεύοντάς τα είτε στέκοντας ανάμεσά τους, ενώ σε στήλη που βρέθηκε στην αρχαίαΔακία απεικονίζεται να κάθεται σε θρόνο και τα χέρια της να ακουμπούν δυο άλογα, σαν τηνΚυβέλη με τα λιοντάρια της.[6] Παραστάσεις της (αγάλματα ή εικόνες) στόλιζαν συχνά τους Ρωμαϊκούς στάβλους.[7]
 | ΤαWikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα Επόνα |
Θέματα τηςΚελτικής μυθολογίας | ||
|---|---|---|
| Κελτικός πολιτισμός |  | |
| Θεότητες | ||
| Φυλές και γεγονότα | ||
| Λατρεία και εορτές | ||
| Κύκλος του Όλστερ | ||
