ངོ་སྤྲོད་དང་ཆགས་རབས།
རྒྱལ་ཁབ་ཨི་ཊ་ལི་འདི་ ཡུ་རོབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཨིན། བྱང་ཁ་ཐུག་ལུ་ རི་དང་ སི་སི་ལི་(Sicily)དང་ སར་ཌི་ནི་ཡ་(Sardinia) བཟུམ་གྱི་ མཚོ་གླིང་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། ཨི་ཊ་ལི་གིས་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ ཕྲནས་དང་ སུའི་ཟར་ལེན་ དེ་ལས་ ཨཱསི་ཊི་ཡ་བཟུམ་གྱི་ རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཚུ་དང་ ས་མཚམས་བགོ་བཤའ་རྐྱབ་སྟེ་ ཡོདཔ་ཨིན་པས།
ཡུ་རོབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་སྦོམ་ཤོས་བཅུ་པ་ཨིནམ་ད་ ས་ཁྱོན་བསྡོམས་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་གྲུ་བཞི་༣༠༡,༣༤༠ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཨི་ཊ་ལི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གནམ་གཤིས་འདི་ མ་འདྲཝ་སྦེ་ཡོདཔ་ད་ དྲོད་ཚད་མཐོ་ཤོས་འདི་ ཌི་གི་རི་སེལ་ཤི་ཡཱས་ ༤༧°C དང་ དམའ་ཤོས་འདི་ -༤༩.༦°C ཡོདཔ་ཨིན། ཨི་ཊ་ལི་གི་རེ་ལི་ལམ་གྱི་མཐུད་འབྲེལ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ རིང་ཤོས་༡༧ པ་ཨིནམ་ད་ དེ་ཡང་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་༡༦,༦༢༧ ཡོདཔ་ཨིན་པས། མགྱོགས་ཚད་མཐོ་བའི་ཨི་ཊི་ཨར་(ETR-class) བཟུམ་གྱི་རེ་ལི་ཚུ་གིས་ ཆུ་ཚོད་རེ་ལུ་ ཀི་ལོ་མི་ཊར་༣༠༠ ཚུན་ཚོད་ འགྱོ་ཚུགས་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས།[༡]
ཨྀཊ་ལི།
Italia |
|
 |
མི་རློབས་ཀྱི་གྱངས་ཁ།
སྤྱི་ལོ་༢༠༢༥ ལུ་ མི་རློབས་༥༩,༢༠༩,༠༦༡ ལུ་ལྷོད་ཡོདཔ་ད་ འདི་ཡང་ འཛམ་གླིང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ གནས་སྡུད་གསརཔ་ལུ་ གཞི་བཞག་སྟེ་ འཛམ་གླིང་མི་རློབས་ཀྱི་ གལ་གནད་ཅན་གྱི་ ཆ་ཤས་ཅིག་ཨིནམ་ལས་ ཨི་ཊ་ལི་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ མི་རློབས་མང་ཤོས་ཡོད་པའི་ རྒྱལ་ཁབ་ཨང་༢༥ པ་ཨིནམ་སྦེ་ གནས་རིམ་བཏོན་ཏེ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་གིས་ འཛམ་གླིང་མི་རློབས་ཡོངས་བསྡོམས་ལས་ བརྒྱ་ཆ་༠.༧༢ དེ་ཅིག་འཐོནམ་ཨིན་པས།[༢]
མིའི་རིགས།
ཨི་ཊ་ལི་ལུ་ མི་རིགས་གཙོ་བོ་འདི་ ཨི་ཊ་ལི་གི་མི་ཚུ་ཨིནམ་ད་ ཁོང་གིས་ ཨི་ཊ་ལི་གི་མི་རློབས་ཡོངས་བསྡོམས་ལས་ བརྒྱ་ཆ་༩༥ ལྷགཔ་ཅིག་ ཨིནམ་སྦེ་འཐོན་ཡོདཔ་ཨིན། མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༥ འདི་ཨཱལ་བ་ནི་ཡཱན་(Albanian) དང་རོ་མ་ནི་ཡཱན་(Romanian) དེ་ལས་ ཡུ་ཀེ་རེན་ནི་ཡཱན་(Ukrainians) དང་ ཡུ་རོ་པི་ཡཱན་(European) ཚུ་བཟུམ་གྱི་མི་རིགས་ཚུ་ཨིནམ་ད་ བརྒྱ་ཆ་༢.༥ དེ་ཅིག་ འཐོནམ་ཨིན་པས། ཨཕ་རི་ཀའི་མི་རིགས་ཀྱིས་ བརྒྱ་ཆ་༡.༥ བཟོ་དོ་ཡོདཔ་དང་། གཞན་མི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ ལེ་ཤ་ཅིག་གིས་ བརྒྱ་ཆ་༡ བཟོཝ་ཨིན་པས།[༢]
གཞུང་སྐྱོང་གི་སྐོར།
ཨི་ཊ་ལི་འདི་ གཞུང་གི་འགོ་ཁྲིདཔ་ཨིན་མི་ བློན་ཆེན་ཅིག་དང་གཅིག་ཁར་ སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཡང་ཨིན། སྲིད་འཛིན་དེ་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ དབུ་ཁྲིདཔ་ཨིནམ་ལས་ བློན་ཆེན་འདི་ ཁོ་ཡང་ན་མོ་གིས་བསྐོ་བཞག་འབདཝ་ཨིན། སྤྱི་ཚོགས་འདི་ འཐུས་མི་ཚུ་གི་ཚོགས་ཁང་དང་ སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ ཚོགས་ཁང་༢ སྦེ་ བསྒྲུབས་ཡོདཔ་ཨིན་པས། རྒྱལ་ཁབ་འདི་ ལུང་ཕྱོགས་༢༠ ལུ་ དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན། ལུང་ཕྱོགས་ ༥ ལུ་ དམིགས་བསལ་གྱི་རང་དབང་གི་གནས་རིམ་ཡོདཔ་ལས་ ས་གནས་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་ལུ་ཅིག་ནང་ ཁྲིམས་ལུགས་ཚུ་ཁོང་ར་གིས་བཟོ་ཚུགསཔ་ཨིན་པས། ཨི་ཊ་ལི་གི་ སྲིད་འཛིན་འབད་དགོ་མནོ་མི་ ག་འབད་རུང་ ཨི་ཊ་ལི་གི་མི་ཁུངས་ཨིན་མི་ མི་སེར་ཅིག་འོང་དགོཔ་དང་ ཉུང་ཤོས་རང་ ལོ་༥༠ ལང་ཡོདཔ་དང་ སྲིད་དོན་དང་ ཞི་བའི་ཐོབ་དབང་ཚུ་ བདག་འཛིན་འཐབ་ཚུགས་དགོཔ་ཨིན་པས།[༣]
སྐད་ཡིག་དང་ལམ་སྲོལ།
ཨི་ཊ་ལི་ཡཱན་ཁ་སྐད་འདི་ ཨི་ཊ་ལི་གི་གཞུང་འབྲེལ་སྐད་ཡིག་ཨིན། མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༩༣ དེ་ཅིག་གི་ ཨི་ཊ་ལི་གི་ ཁ་སྐད་སླབ་མི་ཚུ་ཨིན། མི་རློབས་བརྒྱ་ཆ་༥༠ དེ་ཅིག་གིས་ མ་སྐད་སྦེ་ ལུང་ཕྱོགས་ཀྱི་ སྐད་ཡིག་སླབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཨི་ཊ་ལི་གི་ཆོས་ལུགས་འདི་ མང་ཤོས་ཅིག་ར་ རོ་མཱན་ཀེ་ཐོ་ལིག་ཨིནམ་དང་ ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་གིས་ རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ བྱུང་རབས་དང་ལམ་སྲོལ་ནང་ ཁག་ཆེ་བའི་འགན་ཁུར་འབགཔ་ཨིན། ཡེ་ཤུའི་ལྷ་ཁང་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ ས་རྟགས་གལ་ཅན་ཅིག་སྦེ་ ལཱ་འབདཝ་ཨིནམ་དང་ འདི་གིས་ ཨི་ཊ་ལི་གི་མི་སྡེ་ནང་ལུ་ ཀེ་ཐོ་ལིག་ཆོས་ལུགས་ གཏིང་ཟབ་སྦེ་ཡོདཔ་ཨིན་པའི་ རྟགས་བཏོན་ཨིན་པས། ཀེ་ཐོ་ལི་ཟཱམ་འདི་ ཆོས་ལུགས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་རུང་ ཨིསི་ལམ་དང་ ཇིའུ་ཆོས་ལུགས་ དེ་ལས་ ཆོས་ལུགས་གསརཔ་གི་ཆོས་ལུགས་ཚུ་རྩིས་ཏེ་ གཞན་མི་ཡིད་ཆེས་ཀྱི་མི་སྡེ་ཆུང་ཀུ་ཚུ་ཡང་ཡོདཔ་ལས་ ཨི་ཊ་ལི་གི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ རིགས་སྣ་མ་འདྲཝ་ཚུ་ ཁ་སྐོང་རྐྱབ་ཨིན།
ཨི་ཊ་ལི་ཡཱན་ཚུ་ མགྲོན་སྐྱོང་དང་ མི་ཚེ་ལུ་སྤྲོ་བ་ དེ་ལས་ བཟའ་ཚང་གི་བརྩི་མཐོང་ཚུ་ ཤུགས་ཡོདཔ་སྦེ་ ཤེསཔ་ཨིན་པས། ཁོང་གི་ལམ་སྲོལ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཕྱུགཔོ་འདི་ སྒྱུ་རྩལ་དང་ སྙན་ཆ་ ཟ་འཐུང་ དེ་ལས་ སྐད་ཡིག་ཚུ་ནང་ ཡོདཔ་ཨིན། ཁོང་གི་ གཞན་ལུ་ཕེབས་བསུ་ཞུ་ནི་དང་ མགྱོནམ་སྦེ་འོང་མི་ དེ་ལས་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ ལྟ་བཤལཔ་ཚུ་ བདེ་ཏོག་ཏོ་བཟོ་ནི་གི་དོན་ལུ་ ཨ་རྟག་གི་ལམ་ལུགས་ལས་ སོ་སོ་ཅིག་སྦེ་འབད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། ཨི་ཊ་ལི་གི་བཞེས་སྒོ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ལས་ ཁོང་གི་ཟ་འཐུང་དང་ བཞེས་སྒོ་འབད་ནི་གི་རིག་རྩལ་ལུ་ དཔའ་ཉམས་བསྐྱེད་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། ཨི་ཊ་ལི་ཡཱན་ཚུ་ ཁོང་རའི་གྱོན་ཆས་ལུ་བརྟེན་ཏེ་ ཡོངས་གྲགས་ཡོདཔ་ཨིན།[༤]
དཔལ་འབྱོར་དང་ཚོང་འབྲེལ།
ཨི་ཊ་ལི་གི་དཔལ་འབྱོར་འདི་ མི་སྡེ་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་ མཐོ་ཤོས་ཅིག་ཨིན། ཡུ་རོབ་མཉམ་འབྲེལ་ནང་ རྒྱལ་ཡོངས་དཔལ་འབྱོར་ སྦོམ་ཤོས་གསུམ་པ་ཨིན་པས། དེ་གི་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་མཉམ་འབྲེལ་པ་ སྦོམ་ཤོས་ཚུ་ ཇར་མ་ནི་ (བརྒྱ་ཆ་༡༢.༥) དང་ ཕྲནས་ (བརྒྱ་ཆ་༡༠.༣) དེ་ལས་ ཡུ་ཨེས་ (༩%) དང་ ཨིས་པེན་ (༥.༢%) དང་ ཡུ་ཀེ་ (༥.༢%) དེ་ལས་ སུ་ཝིཊ་ཛར་ལེནཌ་ (༤.༦%) ཚུ་ཨིན། འཛམ་གླིང་ནང་ ཕྱིར་ཚོང་འཐབ་མི་ དཔལ་འབྱོར་དང་ མཐོ་ཤོས་ཨང་༨ པ་དང་ ནང་འདྲེན་འབད་མི་ མཐོ་ཤོས་ཨང་༡༢ པ་ཨིནམ་ད་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ བརྒྱ་ཆ་༦༦ དེ་ཅིག་ ཐོན་ཡོདཔ་ཨིན་པས།[༥]
དཀའ་ངལ་དང་གདོང་ལེན།
དཔལ་འབྱོར་གྱི་ས་ཆའི་གནས་སྟངས་འདི་ མི་མང་གི་བུ་ལོན་མཐོ་དྲགས་དང་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་མགྱོགས་དྲགས་ དེ་ལས་ ལཱ་གཡོག་མེད་མི་དང་ དམིགས་བསལ་གྱིས་ ན་གཞོན་ཚུ་གི་ནང་འཁོད་ལུ་ གདོང་ལེན་ལེ་ཤ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན་པས། གནད་དོན་ཚུ་ མགུ་རྙོག་དྲགས་དང་ འཕྲལ་འཕྲལ་ར་ ལྕོགས་གྲུབ་མེད་པའི་དབང་འཛིན་གྱིས་ མང་སུ་སྦེ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ལཱ་དང་ མ་རྩ་བཙུགས་ནི་ལུ་ བར་ཆད་རྐྱབ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་མས། ངན་ལྷད་འདི་གིས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་ཡར་རྒྱས་དང་གོང་འཕེལ་ལུ་ བར་ཆད་སྦོམ་སྦེ་རང་བྱུང་དོ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་བཟུམ་གྱི་དཀའ་ངལ་ཚུ་སེལ་ཐབས་ལུ་ ཐབས་ལམ་སྣ་ཚོགས་དགོཔ་དང་ ཟད་འགྲོ་མར་ཕབ་འབད་ནི་དང་ འོང་འབབ་བཟོ་ནི་ དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གོང་འཕེལ་གཏང་ནི་དང་ གཞི་རྟེན་མཐུན་རྐྱེན་དང་ ཤེས་ཡོན་ དེ་ལས་ ཞིབ་འཚོལ་དང་གོང་འཕེལ་ཚུ་ནང་ མ་རྩ་བཙུགས་དགོཔ་འདུག། གསར་བཏོད་དང་ཚོང་འབྲེལ་ཚུ་གི་ཐོག་ལས་ ལཱ་གཡོག་བཟོ་ནི་དང་ དབང་འཛིན་གྱི་བྱ་རིམ་ཚུ་ མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་ འབད་ཚུགསཔ་བཟོ་ནི་ དེ་ལས་ དྭངས་གསལ་ཡར་སེང་འབད་ནི་ཚུ་ཨིན་མས། བསྐྱར་ཞིབ་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ཐོག་ལས་ ཨི་ཊ་ལི་གིས་ མི་སེར་ཚུ་ལུ་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནས་སྟངས་ བརྟན་ཏོག་ཏོ་དང་ ཡར་རྒྱས་བཏག་དགོཔ་འདུག།[༥]
རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་དང་མངའ་སྡེ།
ཨི་ཊ་ལི་འདི་ མངའ་སྡེ་ལུ་དབྱེ་བ་ཕྱེ་སྟེ་མེདཔ་ཨིན། རང་དབང་ཅན་གྱི་ལུང་ཕྱོགས་༥ རྩིས་ཏེ་ ལུང་ཕྱོགས་༢༠ ཡོད་པའི་ གཅིག་མཐུན་གནས་སྟངས་ཅིག་ཨིན། རོམ་འདི་ཨི་ཊ་ལི་གི་རྒྱལ་ས་ལྟེ་བ་ཨིན། འདི་ནང་ མི་འབོར་ས་ཡ་ ༢.༩ དེ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། ལྟ་བཤལ་དང་ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ ཚོང་འབྲེལ་གྱི་དོན་ལུ་ ལྟེ་བ་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་པས།
རོམ་ལུ་ Mediterranean གྱི་གནམ་གཤིས་ཚ་དྲོད་དང་ སྐམ་པའི་གནམ་གཤིས་ དེ་ལས་ གནམ་དགུན་ལུ་ རློན་གཤེར་ཅན་ཚུ་ཡོདཔ་ཨིན། རོམ་འདི་ འཛམ་གླིང་ནང་ ཁྲོམ་སྡེ་རྙིང་ཤོས་ཅིག་ཨིནམ་ད་ ལོ་ངོ་༢༧༠༠ ལྷགཔ་ཅིག་གི་རིང་ལུ་ བྱུང་རབས་འདི་ ཁྱབ་སྟེ་ཡོདཔ་ཨིན།[༦]
མཇུག་དོན།
ཨི་ཊ་ལི་གི་ བྱུང་རབས་ཕྱུགཔོ་ཡོདཔ་དང་ ལམ་སྲོལ་ དེ་ལས་ དཔལ་འབྱོར་གྱི་གནས་སྟངས་དེ་ གདོང་ལེན་ཡོད་རུང་ ལེགས་ཤོམ་འགྱོ་དོ་ཡོདཔ་ཨིན་པས། མི་མང་གི་བུ་ལོན་མཐོ་དྲགས་དང་ ཡར་རྒྱས་མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་འགྱོ་མི་ དེ་ལས་ ལཱ་གཡོག་མེད་མི་ཚུ་གིས་ ཡར་རྒྱས་ལུ་ བར་ཆད་རྐྱབ་ཨིན་པས། ཨིན་རུང་ ཨི་ཊ་ལི་གི་ མི་གི་བསམ་པ་ལེགས་ཤོམ་དང་ རིག་རྩལ་འདི་གིས་ མ་འོངས་ལེགས་ཤོམ་འགྱོ་བའི་རེ་བ་བྱིནམ་ཨིན་མས། དཔལ་འབྱོར་གྱི་གདོང་ལེན་ཚུ་ བསལ་ཐོག་ལས་ ཨི་ཊ་ལི་གིས་ ལམ་སྲོལ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ཚུ་ ཉམས་སྲུང་འབད་བའི་སྐབས་ མ་འོངས་པ་ལུ་ ཡར་རྒྱས་འགྱོ་ཚུགས་པའི་ གོ་སྐབས་ཡོདཔ་ཨིན་པས།
རྒྱབ་རྟེན།
- ↑https://simple.m.wikipedia.org/wiki/Italy
- 12https://www.worldometers.info/world-population/italy-population/
- ↑https://healthsystemsfacts.org/italy/italy-political-system/
- ↑https://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/countries/italy.shtml#:~:text=Italian%20is%20the%20official%20language,but%20are%20not%20officially%20recognised.
- 12https://en.m.wikipedia.org/wiki/Economy_of_Italy
- ↑https://artsandculture.google.com/entity/rome/m06c62?hl=en
 | སྤྱི་མཐོང་གཏོར་མ་འབྲེལ་ལམ་འཚོལ་ཡོད། འདི་ནི་ཤོག་ངོས་བསྐྱར་བྱས་པ་ཚུ་དབྱེ་བ།
|
