California nopo nga iso pogun idAmerika Syarikat om poingiliu id pesisir barat Amerika Syarikat. California nopo nga negeri di nokoburu kopio id Amerika Syarikat om iso negeri ii kiwaa do mogiigion tagayo id A.S. Nung osiliu iti sabaagi do pogun nakagabas nga osiliu iti id taang do ko-6 id ekonomi di taagayo id pomogunan kopongoAmerika Syarikat,Jepun,Jerman,United Kingdom omPerancis. Suai ko ii, negeri diti nga ointutunan nogi miampai do suku tinaru di mogikaakawo id AS, loolobi no tinaru Latino. Singkatan montok pos A.S.nya nopo nga CA om singkatan montok Associated Press nopo nga Calif.
California nogi nga mongunsub dominan do koubasanan om nogi ekonomi AS, miampai no mananakadai id inovasi gulu miagal ko gana teknologi om perundangan. Montok pomoruhang, mambayar nogi iti do lobi kumaa sistom federal montok kountungan ii notorimo. Iti nogi nga bandar raya ii taagayo om kagayat ginawo id pogun AS, kohompit noLos Angeles,Sacramento,San Diego om nogiSan Francisco.
Pogulu korikatan do tulun Eropah, koiyonon California nopo nga opuhawang miampai do koubasanan om nogi boros mogikaakawo kaum pribumiIndianAmerika Utara. Kogumuan kaum diti nopo nga id sampaping pantai barat om mogigihum do mamalia rahat, monginginsada do salmon om monimung do karang, hinombo pomburu nomad nopo nga lobi orohian mongingindupot om monimung kekacang, acorns, om tua'ua berries. Kaum di tagayo nopo ontok dii ngaChumash,Pomo omSalinan.
Penjelajah Eropah koiso ii nokokito do pesisiran California nopo nga songulunPortugal iiJoao Rodrigues Cabrilho ontok 1542. Nga, penjelajah ii nakalantoi nopo do nokokito pesisiran California do posorili nopo nga ii penjelajahEngland ii nointutunan, iSir Francis Drake ontok 1579. Isio nopo nga minomungaran do koiyonon dii sabaagi doNew Albion. PihakSepanyol ii nakatakluk doMexico ontok 1521, nopo nga laid no aanangan do koiyonon California dii nga au kaanu do menjelajah tu osodu. Sundung do ingkaa nga, bertindak yolo kopongo do penjelajahanRusia idAlaska ontok 1745 - 1765. Tiyonon California nopo nga strategik tomod om oponsol montok Sepanyol sabaagi tuundorongon do kapal-kapal galleon Sepanyol ii kumaa doidManila,Filipina. Mantad dii,San Diego nopo nga noiyanan ontok 1769, omMonterey nopo nga ontok 1770.
California nopo nga kiwaa posorili di olumis ii popokito do lembah tanga di oliwas, nulu takawas, gana pasir ii alasu om pesisiran pantai ii ogingo. Miampai linaab wilayah do 410.000 km persegi, negeri diti nopo nga kotolu tagayo id AS. Kogumuan bandar raya nopo nga id pesisiran Pasifik di osogit, om ii ointutunan nopo kopio nga Los Angeles, San Francisco, San Jose, Orang County om San Diego. Sundung do ingkaa nga, ibu negeri nopo diti nga Sacramento id Central Valley.
Kiharo o geografi di mogikaakawo id California. Id tanga pogun diti nopo nga kiwaa Central Valley, iso lembah di tagayo om subur miampai dibatasi do rulud nulu pesisir id barat, Sierra Navada granit id timur, Cascade Range id utara sabaagi nulu kitapui, om Nulu Tehachapi id selatan. Baang, dam om kanal nopo nga popotounda do waig montok do Central Valley. Maya do "dredging", piipiro baang nopo nga nakagayo om nakaralom gisom do nosiliu o piipiro kota do pelabuhan, ii nopo nga Stockton, California.
California nogi nga longkod piipiro nulu kitapui, ii kakal po aktif miagal ko Nulu Mammoth. Nulu kitapui suai nopo nga miagal ko Lassen Peak ii nokoloput mantad di 1914 om 1921, om nogi Nulu Shasta.