Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Neidio i'r cynnwys
Wicipedia
Chwilio

Libia

Oddi ar Wicipedia
Libya
Gwladwriaeth Libia
دولة ليبيا (Arabeg)
(ynganiad: Dawlat Lībiyā)
Mathgwladwriaeth sofran, un o wledydd môr y canoldir,gwlad Edit this on Wikidata
PrifddinasTripoli Edit this on Wikidata
Poblogaeth6,678,567 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd10 Chwefror 1947 (Datganiad o Annibyniaeth oddi wrthLloegr (y DU)
17 Chwefror 2011 (Y Rhyfel Cartref 1af)
AnthemLibia, Libia, Libia Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraethAbd al-Hamid Dbeibeh Edit this on Wikidata
Cylchfa amserUTC+2, EET, Africa/Tripoli Edit this on Wikidata
Iaith/Ieithoedd
  swyddogol
Arabeg Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynolGogledd Affrica Edit this on Wikidata
GwladLibia Edit this on Wikidata
Arwynebedd1,759,541 ±1 km² Edit this on Wikidata
GerllawY Môr Canoldir Edit this on Wikidata
Yn ffinio gydaYr Aifft,Swdan,Tiwnisia,Algeria,Tsiad,Niger,Y Dwyrain Canol Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau27°N 17°E Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
Corff deddfwriaetholTŷ y Cynrychiolwyr, Uwch Gyngor y Wladwriaeth Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y wladwriaeth
Cadeirydd Cyngor yr Arlywyddiaeth Edit this on Wikidata
Pennaeth y wladwriaethMohamed al-Menfi Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y Llywodraeth
Prif Weinidog Libia Edit this on Wikidata
Pennaeth y LlywodraethAbd al-Hamid Dbeibeh Edit this on Wikidata
Map
Ariannol
Cyfanswm CMC (GDP)$39,798 million, $45,752 million Edit this on Wikidata
ArianDinar Libia Edit this on Wikidata
Canran y diwaith19 ±1 canran Edit this on Wikidata
Cyfartaledd plant2.467 Edit this on Wikidata
Mynegai Datblygiad Dynol0.718 Edit this on Wikidata

Gwlad yngngogledd Affrica, sy'n ffinio â'rMôr Canoldir, ywLibia. Mae wedi ei lleoli rhwngyr Aifft i'r dwyrain,Swdan i'r de-ddwyrain,Tsiad aNiger i'r de acAlgeria aTiwnisia i'r gorllewin. Eiphrifddinas ywTripoli. Tair rhanbarth draddodiadol y wlad ywTripolitania, yFezzan aCyrenaica. Mae'r wlad yn un o'r 10 gwlad sy'n cynhyrchu mwyaf o olew drwy'r byd.

Daearyddiaeth

[golygu |golygu cod]
Prif:Daearyddiaeth Libia

Mae rhan fawr o Libia'n gorwedd yn anialwch ySahara, gyda 1,800,000kilometr sgwar (700,000 milltir sgwar). Hi yw'r bedwaredd wlad fwyaf yn Affrica, a'r 17ed yn y byd. Mae 1.7 miliwn o drigolion y wlad yn byw ynTripoli, y brif ddinas, allan o boblogaeth o 6.4 miliwn.

Hanes

[golygu |golygu cod]
Prif:Hanes Libia

Cynhanes

[golygu |golygu cod]
Celfyddyd cynhanes mewn ogof yn Tadrart Acacus.

Dros 10 mil o flynyddoedd yn ôl roedd 90% o'r wlad yn llawn o blanhigion a choed, gyda hinsawdd debyg iwledydd y Canoldir. Dengys tystiolaetharchaeolegol mai'rBerberiaid oedd yn byw yn y rhan yma o Affrica ynOes Newydd y Cerrig. Gallent dyfu cnydau a magu anifeiliaid.

Y Ffeniciaid a'r Groegwyr

[golygu |golygu cod]

Tua 500 CC roedd dylanwadFfeniciaid ar yr ardal yn gryf a gwelwyd sefydlu tair dinas yn yr ardal rydym heddiw'n ei alw'nTripolis ("tair dinas"). Erbyn 630 roeddyr Hen Roegiaid wedi sefydlu 630 BC, porthladd Cyrene ac yna pedair dinas arall yn ystod y blynyddoedd dilynol, a galwyd rhain y Pentapolis ("pum dinas").

Tyfodd Cyrene yn un o ganolfannau celfyddydol ac academig drwy gydol y byd Groegaidd, gyda'i hysgol meddygol a phensaerniol a'i chanolfannau dysg heb eu hail drwy'r byd.

Y Rhufeiniaid

[golygu |golygu cod]

Ymosododd yRhufeiniaid ar yr ardal o gwmpas Tripoli) yn106 CC ac erbyn64 CC roedd llengoeddIwl Cesar wedi cadarnhau a chryfhau'r dair ardal yn Rhanbarth Rufeinig, gan greu (o ran tiriogaeth) am y tro cyntaf y ffiniau presennol.

Llewyrchodd yr economi am rai canrifoedd o dan y Rhufeiniaid.

Chwyldro 1969

[golygu |golygu cod]

Ar y 1af o Fedi 1969 cafwydcoup d'état yn y wlad a daethMuammar al-Gaddafi i rym ar ôl trechu'rBrenin Idris tra fod y brenin ynNhwrci yn cael triniaeth meddygol.

Chwyldro 2011

[golygu |golygu cod]
Baner 1951 - 1969, a ddefnyddiwyd cyn Gaddafi ac a ddefnyddiwyd gan yr ochr wrth-Gaddafi yn ystod protestiadau 2011 fel baner de-facto'r Weriniaeth newydd.
Prif:Rhyfel Cartref Libia

Yn Chwefror 2011 llifodd ton ar ôl ton o brotestiadau gwleidyddol drwy'rDwyrain Canol; ffynhonnell y protestiadau hyn oeddTiwnisia ac yna'rAifft yn Ionawr 2011 a gwelwyd ymgyrch gref drwy Lybia i gael gwared â Gaddafi a'i ddull unbeniaethol o reoli. Dyw hyn ddim yn syndod o gofio fod y ddwy wlad yma (Tiwnisa a'r Aifft) o fewn tafliad carreg i Lybia (ffiniau dwyreiniol a gorllewinol).

Erbyn 23ain o Chwefror roedd Gaddafi wedi colli rheolaeth o lawer iawn o drefi'r wlad ac yn ôl nifer o adroddiadau roedd dros fil o bobl wedi marw.

Ar yr 17fed o Fawrth pasiwyd "mesur 1973" ganGyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig o 10 pleidlais i 0 gydaRwsia,Tsieina acIndia yn ymatal. Roedd y mesur yn caniataugwaharddiad hedfan ac i warchod trigolion Lybia "drwy unrhyw ddull angenrheidiol". Deuddydd wedyn roeddAwyrlu Ffrainc wedi ymosod ar 4 o danciau Gaddafi.[1]

Economi

[golygu |golygu cod]
Prif:Economi Libia

Mae Libia'n wlad ffynnianus sy'n elwa o'r cyfoetholew a geir ynNiffeithwch Libia a mannau eraill yn ne'r wlad.

Gweler hefyd

[golygu |golygu cod]

Cyfeiriadau

[golygu |golygu cod]
  1. Gwefan Saesneg y BBC
gw  sg  go
Baner y Cynghrair ArabaiddY Cynghrair Arabaidd
AelodauBaner y Cynghrair Arabaidd
Arsyllwyr
gw  sg  go
Gwledyddy Môr Canoldir
Wedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Libia&oldid=14232848"
Categorïau:
Categorïau cudd:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp