Լեռնային Ղարաբաղը կամԱրցախը^[1] անկախ, ինքնիշխան և իրավական պետություն էԱնդրկովկասում^[2]։ Արևմուտքից սահմանակցում էՀայաստանի Հանրապետությանը, հարավից՝Իրանին, իսկ արևելքից և հյուսիսից՝Ադրբեջանին։ ՄայրաքաղաքըՍտեփանակերտն է։ Մշակութային կենտրոնըՇուշի բերդաքաղաքն է։

Լեռնային Ղարաբաղը պատմականորեն կազմում էՄեծ ՀայքիԱրցախ նահանգը։ Իր աշխարհագրական և քաղաքական դիրքով Արցախը կարևոր դեր է խաղացելՀայոց պատմության մեջ։ Հայ մեծանուն պատմաբանԼեոն Արցախը համեմատել է «հսկայական միջնաբերդի» հետ, առանց որի «անհնար է երևակայել Հայաստանի սրտի, այն է՝ Արարատյան երկրի պաշտպանությունը»^[3]։

Այժմ Արցախը կայացել է որպես երկրորդ հայկական պետություն։ Այդպիսով ներկայիս Հայաստանը բաղկացած է Հայաստանի Հանրապետությունից (ՀՀ) և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունից (ԼՂՀ)։

Dağlıq Qarabağ, Azərbaycannın qərb hissəsində yerləşən coğrafi bölgədir. Tarixən azərbaycanlıların və ermənilərin kompakt yaşadığı bölgə olmuşdur. Erməni dilli ədəbiyyatlarda adı Arsax kimi işlənir.

TheRepublic of Artsakh orArtsakh Republic (Արցախի ՀանրապետությունArts'akhi Hanrapetut’yun)^[4] was a breakaway state located in theSouth Caucasus region. It controlled most of the territory of the formerNagorno-Karabakh Autonomous Oblast, as well as seven Azerbaijani districts surrounding it.^[5]

The predominantlyArmenian-populated region ofNagorno-Karabakh became disputed betweenArmenia andAzerbaijan when both countries gained independence from theRussian Empire in 1918. After theSoviet Union established control over the area, in 1923 it formed theNagorno-Karabakh Autonomous Oblast (NKAO) within theAzerbaijan SSR. In the final years of theSoviet Union, the region re-emerged as a source of dispute betweenArmenia andAzerbaijan, culminating in a large ethnic conflict and, eventually, in theNagorno-Karabakh War that was fought from 1991 to 1994.

On December 10, 1991, as theSoviet Union was dissolving, a referendum held in the NKAO and in the neighboringShahumyan region resulted in a declaration of independence from Azerbaijan as the Nagorno-Karabakh Republic. The country remains unrecognized by any UN member state, including Armenia. OnlyAbkhazia,South Ossetia, andTransnistria, all of which are non-UN member states, recognize Artsakh.

From the ceasefire in 1994 till the2020 Nagorno-Karabakh war, most of Nagorno-Karabakh and several regions ofAzerbaijan around it were under jointArmenian andArtsakh military control. Representatives of the governments of Armenia and Azerbaijan have held peace talks mediated by the OSCE Minsk Group. The areas surrounding Nagorno-Karabakh and parts of the NKAO, especially in the south (Hadrut,Tugh,Shusha, etc.) came under Azerbaijani control during and/or after the 2020 war. After blockading the republic for over 9 months, Azerbaijan began a military invasion in September 2023, forcing the entire Armenian population to flee.