Vilnius (poljski:Wilno,finski:Vilna,ruski:Вильнюс)glavni je i najveći gradLitvanije. Ima preko 555.000 stanovnika i prostire se na 401km2.[1] To je i drugi po veličini grad uBaltičkim državama. Vilnius čini istoimenu općinu u sastavuokruga Vilnius, koji čini šire gradsko područje. Grad je dobio ime po rijeciVilniji.[2]
Stari dio grada Vilniusa, jedno od najvećih očuvanih gradskih jezgara uistočnoj Evropi, je danas na spisku svjetske baštineUNESCO-a
Vilnius se nalazi u jugoistočnojLitvaniji, na svega 20km odbjeloruske granice. OdBaltičkog mora na zapadu zemlje grad je udaljen oko 320km. Drugi po veličini grad uLitvaniji,Kaunas, nalazi se na 102km zapadno od Vilniusa.
Vilnius se nalazi u zapadnom dijelu prostrane Istočnoevropske nizije. Grad je smješten na 112 m nadmorske visine, u dolini rijekeNeris. Područje grada je blago zatalasano. Gradsko upravno područje zauzima danas 402km². Grad Vilnius se obrazovao na mjestu ušća rijekeVilnie u značajniju rijekuNeris. Rijeka meandrira kroz grad. Na području gradske uprave nalazi i niz malih jezera ledničkog porijekla, oko kojih su danas smješteni gradski parkovi.
Grad se prvi put spominje1323. u pismu litvanskog velikog vojvodeGedimina. Neki historičari smatraju da je Vilnius gradVoruta koji je bio glavni gradLitvanije za vrijeme kraljaMindauga. u13. vijeku. Grad je bio glavni gradVelike Kneževine Litvanija (rezidencija vojvode je ranije bila u obližnjem dvorcuTrakai). Velika KneževinaLitvanija bila je snažna država koja se protezala odBaltika doCrnog mora. Grad polako gubi na značenju nakon ujedinjenjaLitvanije iPoljske. Početkom16. vijeku sagrađene su gradske zidine.
NakonPrvog svjetskog rata proglašena je nezavisnostLitvanije. IzmeđuLitvanije iPoljske došlo je do spora oko Vilniusa. Između1920. i1922. godine postojala je posebna država nazvanaRepublika Srednja Litvanija koja je obuhvaćala samo prostor Vilniusa s okolicom. Godine1922.Poljska je zauzela Vilnius i glavni gradLitvanije je privremeno premješten uKaunas. Poljaci su potakli njegov razvoj: ponovo je otvoren univerzitet i razvija se industrija pa je1931. godine Vilnius, odnosno poljski Wilno, bio peti grad po veličini uPoljskoj.
Već početkomDrugog svjetskog rata sovjetske su trupe zauzele Vilnius (prema tajnom sporazumuHitlera iStaljina o podjeliPoljske). Sovjetska je vlast Vilnius vratilaLitvaniji koja je1940. godine postala jedna odsovjetskih republika. Između1941. i1944. godine grad je bio pod njemačkom okupacijom i ubijeno je 95%Jevreja koji su živjeli u gradu. Godine1944. sovjetske su snage vratile grad koji je postao glavni grad Litvanske Sovjetske Socijalističke Republike. Godine1946. preostalo poljsko stanovništvo protjerano je iz grada. Od1991. Vilnius je glavni grad nezavisneLitvanije. Danas se razvija u moderni europski grad.
Vilnius ima umjerenokontinentalnu klimu.[3] Prosječna godišnja temperatura iznosi 6.1°C, ujanuaru je prosječna temperatura -4.9°C, dok je ujulu 17°C. Prosječna godišnja količina padavina iznosi 664mm.
Vilnius je grad vrlo bogate arhitekture raznih stilova. Izmjenjuju segotika,renesansa,barok ineoklasicizam.Staro gradsko središte (Vilniaus senamiestis), koje čini 1487 zgrada i 70 ulica na oko 1.497 m², upisano je na listu svjetske baštineUNESCO-a. Poznata je gradska vijećnica na glavnom trguRotušės aikštė. Turistički su zanimljive zgrade univerziteta i predsjednička palača. Postoji tvrđava iz vremena litvanskog velikog vojvode Gedimina.
Zanimljiv kulturni projekt je umjetnička republikaUžupis. Umjetnici su dio grada proglasili posebnom umjetničkom "državom" u kojoj se održavaju razni kulturni projekti.
U gradu ima nekoliko univerziteta. Najveći i najstariji jeUniverzitet Vilnius u Starom gradu sa 23.000 studenata. Univerzitet je prepoznat po visokom obrazovnim standardima, učestvuje u projektima sa organizacijama kao što su:UNESCO iNATO. Univerzitet sarađuje sa ostalim univerzitetima širomEvrope.[4] Podjeljen je na 14 fakulteta, 5 instituta i 4 istraživačka centra.
Vilnus ima dobro razvijen javni prijevoz. Oko 45% stanovništva koristi javni prijevoz do posla.[5] U upotrebi je 250autobusa i 260trojelbusa. Prveautobusne linije su uvedene1926. godine ,a prvitrolejbus je uveden1956. godine.
U Vilniusu postoji internacionalniaerodrom koji ovaj grad povezuje sa nekoliko evropskih destinacija. Trenutno aerodrom ima 89 destinacija u 28 zemalja. Aerodrom se nalazi 5 kilometara od centra grada.
Najveći fudbalski klub u Vilniusu jeVMFD Žalgiris, koji se takmiči u prvoj litvanskoj A Ligi. PrvaciLitvanije su bili 4 puta, litvanski kup su osvajali 7 puta, super kup su osvajali 3 puta, a jednom su bili prvaci druge divizijesovjetskog saveza.[7] Domaće utakmice igraju na stadionuLFF Stadium, koji ima kapacitet od 5,500 sjedećih mjesta.
.jpg)
