UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization), odnosnoOrganizacija Ujedinjenih nacija za obrazovanje, nauku i kulturu, specijalna je agencijaUjedinjenih nacija osnovana 1946. Njen je osnovni cilj doprinijetimiru i sigurnosti podržavanjem saradnje međunacijama krozobrazovanje,nauku ikulturu kao metode pospješivanja univerzalnog poštovanjapravde,zakona,ljudskih prava i osnovnih ljudskih sloboda.
UNESCO ima 194 zemlje članice (11 pridruženih i 1 posmatrač)[2], a neke članice nisu nezavisne države. Glavno je sjedište organizacije uParizu, uz više od 50 ureda širom svijeta. UNESCO aktivnosti provodi kroz pet glavnih programa: obrazovanje, prirodne nauke, sociologija, kultura i komunikacije. Također sponzoriše projekte za pismenost, razvoj tehnike i pedagogije, međunarodne nauke, projekte regionalne kulturne historije, projekte promovisanja kulturne raznolikosti i programe koji podržavaju međunarodne dogovore o čuvanju svjetske kulturne i prirodne baštine.
Jedna od uloga UNESCO-a je da održava listu mjestasvjetske kulturne baštine. Ta mjesta smatraju se važnim prirodnim ili historijskim mjestima ili objektima čije je očuvanje važno za cjelokupnu svjetsku zajednicu. UNESCO, s druge strane, nije odgovoran da održava ili štiti mjesto koje je na njegovim listama.
UNESCO i njegov mandat za međunarodnu saradnju mogu se pratiti do rezolucijeDruštva naroda od 21. septembra 1921, da se izabere Komisija za proučavanje izvodljivosti da nacije slobodno dijele kulturna, obrazovna i naučna dostignuća.[3][4] Ovo novo tijelo,Međunarodni komitet za intelektualnu saradnju (ICIC), osnovano je 1922.[5] i među svojim članove imalo je takve ličnosti kao što suHenri Bergson,Albert Einstein,Marie Curie,Robert A. Millikan iGonzague de Reynold (tako da je bila komisija manjeg dijela Društva naroda koja je u osnovi bila fokusirana naZapadnu Evropu[6]). Međunarodni institut za intelektualnu saradnju (IIIC) je tada osnovan u Parizu u septembru 1924, da djeluje kao izvršna agencija za ICIC.[7] Međutim, početakDrugog svjetskog rata u velikoj mjeri je prekinuo rad ovih organizacija prethodnika.[8] Kad je riječ o privatnim inicijativama,Međunarodni biro za obrazovanje (IBE) počeo je raditi kao nevladina organizacija u službi međunarodnog obrazovnog razvoja od decembra 1925. i pridružio se UNESCO-u 1969, nakon što je osnovao zajedničku komisiju 1952.[9]
Nakon potpisivanjaAtlantske povelje iDeklaracije Ujedinjenih nacija, Konferencija savezničkih ministara obrazovanja (CAME) započela je sastanke u Londonu koji su nastavljeni od 16. novembra 1942. do 5. decembra 1945. Dana 30. oktobra 1943. neophodnost za osnivanje međunarodne organizacije je izražena u Moskovskoj deklaraciji, oko koje su se dogovorileKina,Ujedinjeno Kraljevstvo,Sjedinjene Države iSovjetski Savez. Potom su uslijedili prijedloziKonferencije u Dumbarton Oaksu od 9. oktobra 1944. Na prijedlog CAME i u skladu s preporukama Konferencije Ujedinjenih nacija o međunarodnoj organizaciji (UNCIO), održane uSan Franciscu od aprila do juna 1945., Konferencija za osnivanje obrazovne i kulturne organizacije Ujedinjenih nacija (ECO/CONF) sazvana je u Londonu od 1. do 16. novembra 1945. Zastupljene su bile 44 vlade. Ideju UNESCO-a je u velikoj mjeri razvioRab Butler, ministar obrazovanja Ujedinjenog Kraljevstva, koji je imao veliki utjecaj na njegov razvoj.[10] Na ECO/CONF, Ustav UNESCO-a je predstavljen i potpisan od strane 37 zemalja, a osnovana je i Pripremna komisija,[11] koja je radila između 16. novembra 1945. i 4. novembra 1946. — datuma kada je Ustav UNESCO-a stupio na snagu polaganjem dvadesete ratifikacije od strane jedne države članice.[12]
Prva Generalna konferencija održana je od 19. novembra do 10. decembra 1946. i izabrala jeJuliana Huxleya za generalnog direktora.[13] Pukovnik vojske Sjedinjenih Država, predsjednik univerziteta i zagovornik građanskih pravaBlake R. Van Leer također se pridružio kao član.[14] Ustav je izmijenjen u novembru 1954. kada je Generalna konferencija odlučila da članovi izvršnog odbora budu predstavnici vlada država čiji su državljani i da neće, kao ranije, djelovati u ličnom svojstvu.[15] Ova promjena u upravljanju razlikovala je UNESCO od njegovog prethodnika, ICIC-a, u načinu na koji će zemlje članice raditi zajedno u oblastima nadležnosti organizacije. Kako su države članice tokom vremena radile zajedno na realizaciji UNESCO-vog mandata, politički i historijski faktori su oblikovali operacije organizacije, posebno tokomHladnog rata, procesadekolonizacije iraspada Sovjetskog Saveza.[16][17]
UNESCO broji 194. država članica. Sjedište organizacije je u Parizu, s više od 50 regionalnih ureda, institucija i centara u svijetu.
UNESCO provodi svoje akcije putem 5 glavnih programa:
- obrazovanje,
- prirodne i društvene nauke,
- sociologija,
- kultura i
- komunikacija s informatikom.
Projekti sponzorisani od UNESCO-a uključuju opismenjavanje, programe tehničke obuke, obuke učiteljskog kadra, međunarodne naučne programe, regionalne i kulturne projekte historije, promovirsnje kulturoloških različitosti, međunarodne projekte zaštite svjetskog kulturnog i prirodnog naslijeđa, ljudskih prava, te pokušaja prevladavanja jaza između digitalno razvijenih i nerazvijenih zemalja.
Glavna skupština UNESCO-a 2001. usvojila jeOpću deklaraciju o kulturnoj raznolikosti. Deklaracija je za pomoć državama "da u vlastitim sredinama, poštujući i promovišući kulturnu raznolikost, stvore uslove za dijalog kultura i civilizacija u uslovima globalizacije".[18]
.jpg)
%2c_UNESCO_Director_General_(1961-1974).JPG)
.jpg)
.jpg)
