Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Idi na sadržaj
WikipediaSlobodna enciklopedija
Pretraga

Rumunija

S Wikipedije, slobodne enciklopedije
Ovaj članak ili neki od njegovih odlomaka nije dovoljno potkrijepljenizvorima (literatura, veb-sajtovi ili drugi izvori). Ako se pravilno ne potkrijepepouzdanim izvorima, sporne rečenice i navodi mogli bi biti izbrisani. Pomozite Wikipediji tako što ćete navesti validne izvore putemreferenci te nakon toga možete ukloniti ovaj šablon.
Rumunija
România
Zastava Rumunije
Zastava
Himna"Deşteaptă-te, române!" ("Probudite se, Rumuni")

Položaj Rumunije na karti
Položaj Rumunije
Glavni gradBukurešt
44°25′N26°06′E / 44.417°N 26.100°E /44.417; 26.100
Službeni jezikrumunski
Državno uređenjeRepublika
Klaus Iohannis
Nicolae Ciucă
Zakonodavstvo
Nezavisnost
• Priznato
13. juli 1878. 
Površina
• Ukupno
238.392 km2 (81)
• Vode (%)
3
Stanovništvo
• Ukupno
20.121.641[1][2] (50)
84,4/km2 
BDP (PKM)Procjena 2020.
• Ukupno
576.946 milijarde $ 
$29,555 
Gini (2018)Gubitak35,1 
HDI (2018)0.816 (vrlo visok
ValutaLej (RON)
Vremenska zonaEET (UTC+2)
- ljetiEEST (UTC+3)
Topografija
Moldoveanu
2 544m
Dunav
?km
Pozivni broj+40
Internetska domena.ro

Rumunija (rumunski:România) jestunitarnapolupredsjednička država koja se nalazi ujugoistočnoj Evropi. Graniči sUkrajinom iMoldavijom na sjeveroistoku,Mađarskom iSrbijom na zapadu,Bugarskom na jugu, a na istoku izlazi naCrno more. Prostire se na 238.392 km2 i imaumjerenokontinentalnu klimu. S nešto više od 20 miliona stanovnikasedma je najmnogoljudnija država članicaEvropske unije. Njen glavni i najveći gradBukureštšesti je najveći grad Evropske unije.Dunav, druga najveća rijeka Evrope, protječe kroz Rumuniju.

Moderna Rumunija pojavila se unutar teritorija antičkerimske provincijeDakije, a formirana je 1859. prekopersonalne unije kneževinaMoldavije iVlaške. Nova država, službeno nazvana Rumunija od 1866, stekla je nezavisnost odOsmanlijskog Carstva 1877. godine. NakonPrvog svjetskog rata,Transilvanija,Bukovina iBesarabija pripojene su suverenojKraljevini Rumuniji. TokomDrugog svjetskog rata, Rumunija je bila savezniknacističke Njemačke, boreći se protivSovjetskog Saveza do 1944, kada se pridružuje silama Alijanse nakon što su je okupirale snageCrvene armije. Nakon rata Rumunija je postalasocijalistička država i članVaršavskog pakta. Nakonrevolucije 1989. počela jerestauracija kapitalizma, tj. tranziciju ka kapitalističkoj tržišnoj ekonomiji.

Nakon brzog ekonomskog rasta 2000-tih, rumunska ekonomija pretežno je zasnovana na uslugama, a proizvođač je i izvoznik mašina i električne energije, s kompanijama poputAutomobili Dacia iOMV Petrom. Članica jeNATO-a od 2004, aEvropske unije od 2007. Približno 90% stanovništva izjašnjava se kaopravoslavci, te govorerumunski jezik. Uz bogatu kulturnu historiju, Rumunija je bio dom utjecajnih umjetnika, muzičara, izumitelja i sportista, te ima razne turističke atrakcije.

Historija

[uredi |uredi izvor]
Glavni članak:Historija Rumunije

Rana historija

[uredi |uredi izvor]

Glavni članak:Antička Rumunija,Dakija,Dakija (rimska provincija)

Najstariji tragovi postojanja ljudi u Evropi su otkriveni uPećini sa kostima (rumunski: Peștera cu Oase) koja se nalazi na teritoriji današnje Rumunije. Stari su oko 42.000 godina i predstavljaju najstarije ostatke Homo sapiensa u Evropi. Prije rimskog osvajanja Dakije, teritorija između rijekaDunav iDnjestar je bila naseljena raznimtračanskim narodima, uključujućiDačane iGete.Herodot, u svom djelu "Histories", navodi vjerske razlike između Geta i drugih Tračana. Međutim, premaStrabonu, Dačani i Geti su govorili istim jezikom.Cassius Dion skreće pažnju na kulturnu sličnost između njih. Također, postoji i akademski spor oko toga da li su Dačani i Geti bili isti narod.

Rimski prodor 106. godine za vrijeme caraTrajana rezultirao je daDakija postane rimska provincija pod nazivom "Dacia Felix". Rimska vladavina je trajala 165 godina. U ovom periodu pokrajina je u potpunosti integrisana uRimsko carstvo, a značajan dio stanovništva je došao iz drugih pokrajina. Rimljani su uvelilatinski jezik, ali je intenzivnaromanizacija izrodila prarumunski jezik. Provincija je bila bogatarudama (posebno zlata i srebra u mjestima kao što su Alburnus Maior). Rimske trupe su se povukle iz Dakije 271. godine nakon napada raznih migrantskih naroda.

Srednji vijek

[uredi |uredi izvor]
Glavni članci:Rumunija u ranom srednjem vijeku iRumunija u srednjem vijeku

Usrednjem vijeku Rumuni su živjeli u tri rumunskekneževine:Vlaškoj,Moldaviji iTransilvaniji. Postojanje nezavisnog rumunskogvojvodstva Transilvanije u 9. stoljeću se spominje u Gesta Hungarorumu, ali od 11. stoljeća Transilvanija je postala autonomna odKraljevine Ugarske. Osim Transilvanije, postojale su male lokalne kneževine Vlaška i Moldavija sa različitim stepenima nezavisnosti i razvitka, koje su se u 14. stoljeću za vrijemeBasaraba I iBogdana I suočile sa opasnošću odOsmanlijskog carstva.

Osmanlijska Vlaška

[uredi |uredi izvor]

Savremena Rumunija je nastala kada su se države Moldavija i Vlaška ujedinile 1859. i postale nezavisne 1877. Država je proširena nakon Prvog svjetskog rata kada su Transilvanija,Bukovina iBesarabija pripojene Rumuniji.

Dijelovi Rumunije pripojeni suSovjetskom Savezu 1940. Danas su to većinom dijelovi Moldavije, a mali dio tih teritorija pripada Ukrajini. NakonDrugog svjetskog rata Rumunija je postala socijalistička država pod pritiskom Sovjetskog Saveza.

Nakon dugih decenija vlast predsjednikaNicolaea Ceauşescua završila se ustankom krajem 1989.

Savremena Rumunija

[uredi |uredi izvor]

Dana 29. marta 2004. godine Rumunija je postala članicomNATO-a , a 1. januara 2007. godine Rumunija je postala članicomEvropske unije.

Vlada

[uredi |uredi izvor]
Bukurešt

Rumunija je demokratska republika. Zakonodavna grana Rumunije vlasti čini dva vijeća, Senat (Senat) sa 140 senatora i Vijeće zastupnika (Camera Deputaţilor) sa 345 poslanika. Članovi oba vijeća se biraju na neposrednim izborima svake četiri godine.

Predsjednik, glava izvršne vlasti, također se bira neposrednim glasanjem na period od pet godina (do 2004. biran je na četiri godine). Predsjednik daje mandat premijeru, koji predlaže ministre, koje imenuje parlament.

Administrativna podjela

[uredi |uredi izvor]
Podjela Rumunije na okruge
Glavni članak:Okruzi Rumunije

Rumunija je administrativno podijeljena u 41 okruga (judeţe) i teritoriju glavnog gradaBukurešta.

Najranija podjela Rumunije na okruge javlja se krajem 14. vijeka kada suKneževina Vlaška, koja je obuhvatala današnju rumunsku južnu regijuVlašku iKneževina Moldavija bile podijeljene najudețe tj. okruge.

Trenutna administrativna podjela je aktuelna od 1968. godine, uz vrlo male izmjene od kojih se posljednja desila 1997.

Prema podacima popisa iz 2011, prosječna populacija rumunskog okruga iznosi 445.000 stanovnika, pri čemu jeokrug Iași najmnogoljudniji sa 772.000 stanovnika, dok je okrugCovasna najmanji, s 210.000 stanovnika.

Prosječna površina okruga je 5.809 km2. Najveći okrug jeTimiș sa 8.697 km2, dok je najmanjiIlfov s površinom od samo 1.583 km2.Grad Bukurešt, koji se ne ubraja u okruge, ali ima isti status kao i oni, istovremeno je i najmnogoljudnija administrativna jedinica Rumunije (1.883.425 stanovnika) i površinski najmanja (228 km2).

Okruzi su uglavnom nazvani po svome najznačajnijem gradu koji je ujedno i administrativni centar ili pohistorijskom nazivu, odnosnotoponimu, od kojih je najčešće naziv neke odrijeka.

Geografija

[uredi |uredi izvor]
Glavni članak:Geografija Rumunije

Veliki diogranice Rumunijesa Srbijom iBugarskom činiDunav. U Dunav se također ulijeva iPrut, koji čini granicus Moldavijom.

Karpati dominiraju zapadnim dijelovima Rumunije, s vrhovima koji dosežu i do 2500 m, sa najvišim vrhom Moldoveanuom (2544 m).

Najveći gradovi su glavni grad Bukurešt, zatimBraşov,Temišvar,Cluj-Napoca,Constanţa,Craiova iIaşi.

Privreda

[uredi |uredi izvor]
Dacia

Nakon raspada sovjetskog bloka u periodu 1989–1991. Rumunija je ostala sa zastarjelom industrijom i industrijskim i proizvodnim kapacitetima koji uopće ne odgovaraju uvjetima i potrebama zemlje.

U februaru 1997. u Rumuniji počinje detaljna makroekonomska stabilizacija i strukturalna reforma, ali u tom periodu tranzicije dolazi do čestih zaustavljanja i nastavljanja reformi koji ne doprinose brzom oporavku zemlje. Program restruktuiranja podrazumijeva postavljanje na noge i prodaju velikih industrijskih postrojenja i promjene u poljoprivrednom i finansijskom sektoru.

Gospodarska slika Rumunije vrlo je crna. BDP je 2002. iznosio 12.900 $ po stanovniku što je tada bio osmi najmanji u Evropi. BDP po sektorima iznosio je 15% za prvi, 35% za drugi i 50% za treći. Manji postotni udio u trećem sektoru imali su samo Albanija, Bjelorusija, Srbija i Crna Gora te Ukrajina, dok su Moldavija i Irska imale otprilike jednak postotni udio. Ovo upućuje na činjenicu kako je rumunska privreda među najnerazvijenijma u Evropi. Među pokrajinama razlike su još očitije. Turistički devizni priljev 2000. iznosio je mizernih 364 milijuna dolara. 2001. uvoz je bio veći od izvoza i iznosio je 15 552 000 000 $, dok je izvoz iznosio 11 385 000 000 $. Iz ovih je podataka vidljiv deficit od preko 4 milijarde i 100 milijuna dolara! 1991. BDP iznosio je 1 140 $ po stanovniku pa je ipak vidljiv neki napredak kroz vrijeme tranzicije, no hiperinflacija i nezaposlenost ipak su jači faktori od rasta BDP tim više što je dolar izgubio na vrijednosti. Tranzicijski procesi još se snažno odvijaju i osjećaju na stanovništvu tako da crna tržišta (čak i ona s osnovnim namirnicama) cvjetaju.

Glavni izvori prihoda su:nafta,prirodni plin,drvo,ugalj,so,žitarice. Iako je Rumunija bogata prirodnim bogatstvimagoriva i industrijski poluproizvodi još se uvijek uvoze. Ipak, i ovakva rumunska privreda ima svijetlih strana. Rumunija je 11. proizvođačkukuruza na svijetu; 12.vina, 11.lanenog vlakna, 7 .lanene tkanine, 7. dušičnih gnojiva te 10. smeđeg uglja i lignita. Rumunija je po broju konja na 11. mjestu. Velik značaj za Rumunijsku privredu imaautomobilska industrija i eksploatacija nafte,plina i drvne građe.

Rumunski novac je leu (lej) čiji se manji dijelovi zovu bani. 1 leu = 100 bani. Skraćenica za rumunski lej je RON.

Etnički sastav Rumunije (2011)

Stanovništvo

[uredi |uredi izvor]

Religija

[uredi |uredi izvor]
  • Vjeroispovijesti (procjena za 2011):
    • pravoslavci (svih denominacija) 81%
    • protestanti 4,8%
    • rimokatolici 4,3%
    • ostali (uglavnom muslimani) 0,4% (2002)
    • neizjašnjeni 0,2% (2002)

Jezici

[uredi |uredi izvor]

U Rumuniji je službeni jezikrumunski (romanska skupina jezika), u nekim dijelovima imađarski, a govore se ibugarski,njemački,hrvatski,srpski i drugi.

Kultura

[uredi |uredi izvor]
Univerzitet uBukureštu otvoreno je 1864.

Umjetnost

[uredi |uredi izvor]

Eugène Ionesco, koji je kao i njegovi savremenici književnici Mircea Eliade i Emil Cioran napustio komunističku Rumuniju i otišao u inozemstvo.

Paul Celan i dobitnik Noleove nagrade Elie Wiesel, također su rumunjski književnici priznati u svijetu, koji su obojica preživjelaholokaust.

George Enescu (1881–1955) je jedan od najpoznatijih rumunskih muzičara

Jedan od najvećih i najutjecajnijih rumunjskih umjetnik s utjecajem na svjetsku kulturu je kipar Constantin Brâncuşi, centralna figura modernog pokreta i pionir apstrakcije.

Cristina Neagu

Sport

[uredi |uredi izvor]

Najpopularniji sport u Rumuniji jenogomet. Rumunska nogometna reprezentacija nastupila je na Svjetskom prvenstvu u nogometu sedam puta, a najuspješnije je bila na prvenstvu 1994. u SAD-u kada su se uspjeli plasirati u četvrtfinale. Poznati igrači iz toga vremena suGheorghe Hagi (nadimak: Maradona s Karpata),Adrian Mutu iCristian Chivu. Najuspješniji nogmetni klub je FC Steaua Bukurešt, koja je 1986, postala klupski evropski prvak u nogometu (prvi iz Istočne Evrope).

Gastronomija

[uredi |uredi izvor]

Svinjetina,piletina igovedina su najčešće vrstemesa, aliovčetina iriba su također vrlo popularni. Neki tradicionalni recepti su u izravnoj vezi s praznicima:chiftele,Toba itochitura naBožić;Pasca iCozonac na Uskrs i drugih rumunski prazici.Ţuică je jaka rakija koja postiže sadržaj alkohola od 70%, što je tradicionalno alkoholno piće u zemlji, uzimajući čak 75% nacionalnog usjeva (Rumunija je jedna od najvećih proizvođača šljive u svijetu). Tradicionalni alkoholna pića također suvino,rachiu,palincă ivişinată, ali potrošnja piva dramatično se povećala tokom posljednjih nekoliko godina

Reference

[uredi |uredi izvor]
  1. ^"Arhivirana kopija"(PDF). Arhivirano soriginala(PDF), 22. 12. 2013. Pristupljeno 22. 6. 2013.CS1 održavanje: arhivirana kopija u naslovu (link)
  2. ^"Arhivirana kopija"(PDF). Arhivirano soriginala(PDF), 14. 11. 2011. Pristupljeno 22. 6. 2013.CS1 održavanje: arhivirana kopija u naslovu (link)

Vanjski linkovi

[uredi |uredi izvor]
Commons logo
Commons logo
Commons ima datoteke na temu:Rumunija
Wikivoyage logo
Wikivoyage logo
Wikivoyage ima vodič za putovanje za:Rumunija
Rumunija po temama
Historija
Geografija
Politika
Privreda
Društvo
Kultura
Države
Položaj Evrope
Zavisne i ostale
teritorije
Nepriznate i djelomično
priznate države
  • 1 Potpuno uAziji, ali kulturno i politički pripadaEvropi 
  • 2 Potpuno uAfrici, ali kulturno i politički pripadaEvropi 
  • 3 Najvećim dijelom u Aziji
Države članice
Zastava Evropske unije
Kandidati
Potencijalni kandidati
Institucije
Žuto: Članice osnivači. Plavo: Članice koje su naknadno pristupile Vijeću Evrope
Članice
Posmatrači
Bivše članice
Članice
Države kandidati
Odnosi
Članice izEU
Članice izvan EU
Posmatrači
Preuzeto iz "https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Rumunija&oldid=3553789"
Kategorije:
Sakrivene kategorije:

[8]ページ先頭

©2009-2025 Movatter.jp