Programi letova sa ljudskom posadom su inicijative koje su pokretale ili planirale različite zemlje i kompanije s ciljem omogućavanja ljudskog prisustva usvemiru. Sve do 21. vijeka, takve misije su finansirale isključivo nacionalne vlade putem vojnih ili civilnih svemirskih agencija.
Međutim, lansiranjem privatno finansiranogSpaceShipOne 2004. godine, otvorena je nova era komercijalnih svemirskih letova. Do jula 2021. godine, tri zemlje (Sovjetski Savez/Rusija,Sjedinjene Američke Države iKina) i jedna privatna kompanija (SpaceX) su uspješno lansirale ljude u Zemljinu orbitu, dok su dvije privatne kompanije (Scaled Composites iBlue Origin) postigle suborbitalne letove sa ljudskom posadom.
Kriteriji za ono što se smatrasvemirskim letom variraju.Fédération Aéronautique Internationale (FAI) definiše let u svemir kao svaki let koji prelazi visinu od 100 kilometara iznad površine Zemlje, poznatu kaoKármánova linija. U Sjedinjenim Američkim Državama, profesionalni, vojni i komercijalni astronauti koji lete iznad 80 kilometara nagrađeni suznačkom astronauta Sjedinjenih Država.
Prvi pokušaji lansiranjaljudi u svemir vezani su zaHladni rat, kada su Sjedinjene Američke Države i Sovjetski Savez vodili trku u svemirskim istraživanjima.
Vostok program (SSSR, 1961–1963) – Prvi program sa ljudskom posadom, koji je kulminirao lansiranjemJurija Gagarina 12. aprila 1961. godine u kapsuliVostok 1, čime je postao prvi čovjek u svemiru.
Mercury program (SAD, 1958–1963) – Prvi američki program za slanje astronauta u svemir.Alan Shepard je 1961. godine postao prvi Amerikanac koji je letio u svemir, aJohn Glenn prvi Amerikanac u Zemljinoj orbiti 1962. godine.
Nakon početnih uspjeha, zemlje su počele razvijati kompleksnije misije koje su uključivale višekratne letove, istraživanje dužeg boravka u svemiru i korištenje svemirskih stanica.
Apollo program (SAD, 1961–1972) – Program koji je omogućio čovjeku da sleti na Mjesec.Apollo 11 misija iz 1969. godine omogućila jeNeilu Armstrongu iBuzzu Aldrinu da postanu prvi ljudi koji su kročili na površinu Mjeseca.
Sojuz program (SSSR/Rusija, 1967–danas) – Najdugovječniji operativni program sa ljudskom posadom, koji je omogućio kontinuirane misije naMeđunarodnoj svemirskoj stanici (ISS).
Space Shuttle program (SAD, 1981–2011) – Prvi višekratni svemirski brod koji je omogućavao transport astronauta i tereta u orbitu i nazad na Zemlju.
Tiangong program (Kina, 2011–danas) – Kineski program svemirskih stanica koji je rezultirao lansiranjemTiangong svemirske stanice, gdje kineski astronauti provode naučna istraživanja.
vijek donio je značajan pomak ka privatizaciji svemirskih letova sa ljudskom posadom. Glavne privatne kompanije koje su uključene u ovu revoluciju su:
SpaceX – Prva privatna kompanija koja je uspješno lansirala i vratila ljudsku posadu u orbitu koristećiCrew Dragon kapsulu u sklopu misijeDemo-2 2020. godine.
Blue Origin – Realizovao suborbitalne letove pomoću raketeNew Shepard, omogućavajući civilima da iskuse bestežinsko stanje.
Virgin Galactic – KoristećiSpaceShipTwo, omogućava turističke svemirske letove na suborbitalnoj visini.
S obzirom na sve veću ulogu privatnog sektora, kao i međunarodne saradnje, budućnost svemirskih letova sa ljudskom posadom uključuje:
Misije na Mars – NASA, SpaceX i druge organizacije aktivno razvijaju tehnologiju za slanje ljudi naMars, s planovima za prvu ljudsku ekspediciju u 2030-im godinama.
Artemis program – NASA-in program koji planira povratak ljudi na Mjesec do 2025. godine, uz razvoj stalne lunarne baze.
Komercijalnesvemirske stanice – SpaceX, Axiom Space i druge kompanije planiraju izgradnju privatnih svemirskih stanica kao zamjenu za ISS.
Programi letova sa ljudskom posadom odigrali su ključnu ulogu u razumijevanju svemira, testiranjutehnologija i pripremi za buduće međuplanetarne misije. Uz rastuće učešće privatnih kompanija i napredak tehnologije, mogućnosti ljudske ekspanzije u svemiru postaju sve realnije.