Saveznu državu Nebraska sijeku mnogi historijski putevi, a tek jezlatna kalifornijska groznica dovela veliki broj nestarosjedilačkog stanovništa u ovo područje. Postala je savezna država SAD 1867. godine. U pogleduklime, postoje znatne varijacije između ljetnih i zimskih temperatura, a razorne oluje itornada su uobičajena. Karakteristika Nebraske jeprerija bez mnogo šuma, idealna za uzgoj goveda, a također je i veliki proizvođač mesa, svinja,kukuruza i soje.
Etničku, najveća grupa u Nebraski su američki Nijemci. Država također ima jednu od najvećih zajednica američkih Čeha među svim saveznim državama.
Nebraska je dobila ime od arhaičnih riječi iz jezika OtoeÑí Brásge (na modernom Otoe jeziku:Ñí Bráhge) ili iz jezika Omaha indijanacaNí Btháska, u značenjuplitka voda, po rijeciPlatte koja teče kroz ovu saveznu državu.[1]
Razna plemena i kulture domorodačkih naroda živjele su duž rijeka na području današnje Nebraske hiljadama godina prije nego što su došle evropski doseljenici i istraživačke ekspedicije. Historijska domorodačka indijanska plemena koja su živjela u Nebraskoj, između ostalih, uključujuOmaha,Missouria,Ponca,Pawnee,Otoe, kao i razne ogranke plemenaLakota (Sioux).
Mnogo prijeekspedicije Lewisa i Clarka od 1804. do 1806, francusko-kanadski istraživači (uključujući braću Mallet 1739) proputovali su preko teritorije današnje Nebraske na svom putu premaSanta Feu, gdje su trgovali, a koji je tada bio pod vlašću Španije.[2] Sjedinjene Američke Države su 1819. osnovale utvrduFort Atkinson kao prvu američku utvrdu zapadno od rijeke Missouri, nešto istočnije od današnjeg gradaFort Calhoun. Međutim, vojska je napustila utvrdu 1827. nakon što se većina doseljenika počela seliti još dalje na zapad.
Evroamerička naselja nisu u značajnom broju nastala sve do 1848. godine i početka"zlatne groznice" u Kaliforniji. Dana 30. maja 1854. američki kongres je proglasioZakon Kansas-Nebraska kojim su formirane teritorije Kansasa i Nebraske, podijeljene40. paralelom.[3] Teritorija Nebraska uključivala je dijelove današnjih saveznih država Colorado, Sjeverna Dakota, Južna Dakota,Wyoming iMontana.[4] Glavni grad teritorije Nebraske bio je Omaha.
Doseljenici u centralnoj Nebraski 1888.
Tokom 1860-ih, nakon što je američka vlada primorala mnoga domorodačka indijanska plemena da napuste svoju zemlju i presele se u rezervate, otvorio se veliki prostor za poljoprivredni razvoj doseljenih Amerikanaca i Evropljana. U skladu sa Zakonom o besplatnoj dodjeli zemlje farmerima (Homestead Act) hiljade novih naseljenika doselilo se u Nebrasku zauzimajući slobodnu zemlju koju im je pružila savezna vlada. Pošto je uprerijama raslo vrlo malo drveća, mnogi od prvih naseljenika i farmera pravilo je kuće prekrivene travom, kao što su to radila i domorodačka plemena poput plemena Omaha. Prvi talas naseljenika dao je teritoriji dovoljan broj stanovnika da zatraži od vlade status savezne države.[5]
Nebraska je postala 37. savezna američka država 1. marta 1867. godine, a glavni grad joj je premješten iz Omahe u naselje Lancaster, kasnije preimenovan uLincoln po tada nedavno ubijenom predsjedniku Sjedinjenih Američkih DržavaAbrahamu Lincolnu. Bitka kod Massacre Canyona (u blizini gradićaTrenton) 5. augusta 1873. bila je posljednja velika bitka između plemenaPawnee iSioux.[6]
Država graniči saSjevernom Dakotom na sjeveru,Iowom na istoku,Missourijem na jugoistoku nasuprotistoimene rijeke, državomKansas na jugu,Coloradom na jugozapadu iWyomingom na zapadu. Država ima93 okruga. Ona zauzima centralni dio takozvanogFrontier stripa (graničnog pojasa država između nekadašnjeg Divljeg zapada i SAD). Nebraska je podijeljena u dvije vremenske zone.
Centralnoamerička vremenska zona (UTC-6) obuhvata istočni dio države, dok se zapadni dio ravna po vremenskoj zoni Stijenjaka (UTC-7). Kroz državu teku tri rijeke u smijeru zapad-istok.Rijeka Platte, koja nastaje od ušća rijeka Sjeverna Platte i Južna Platte, teče kroz centralni dio države. RijekaNiobrara teče kroz sjeverni dio, dok rijekaRepublican teče kroz južni dio Nebraske.
Nacionalni spomenik Scotts Bluff.
Nebraska je sastavljena iz dvije velike kopnene regije:Velike nizije i izbrazdane nizije (Dissected Till). Krajnji istočni dio države je izbrazdanglečerima izledenog doba. Nakon što su se glečeri povukli, iza njih je ostala izbrazdana nizijaDissected Till sa brojnim blagim dolinama i uzvišenjima. Gradovi Omaha i Lincoln se nalaze u ovoj regiji.Velika nizija zauzima veći dio zapadne Nebraske. Regija Velike nizije sastoji se iz nekoliko manjih, donekle različitih geoloških regija, uključujući regije Sandhills, Pine Ridge, bazen Rainwater, Visoku niziju i planine Wildcat. Najviša tačka u Nebraskoj je Panorama Point na 1.653 m, a usprkos svog imena i visine, relativno je nisko uzvišenje u blizini granice sa Coloradom i Wyomingom.
Nekadašnji turistički moto u Nebrasci bio jetamo gdje počinje Zapad, a simbolično su navođena mjesta početkaZapada, uključujući rijeku Missouri, ugao 13. i O. ulice u gradu Lincoln (gdje je postaljena crvena cigla u obliku zvijezde), 100.zapadni meridijan ili nacionalni historijski spomenik Chimney Rock. Nebraska je trostruko "zatvorena" kontinentalna zemlja jer nema izlaz na okean, niti ijedna država koja s njom graniči, niti ijedna država koja graniči sa njenim komšijama.[7]
U Nebraski su prisutne dvije osnovne klimatske zone. Istočni dio države imavlažnu kontinentalnu klimu (Dfa poKöppenovoj klasifikaciji), dok zapadni dio ima hladnu stepsku klimu (BSk po Köppenu). Cijela savezna država ima vrlo velika sezonska kolebanja temperature i količine padavina. Prosječne temperature su dosta ujednačene u svim područjima Nebraske, uz vruća ljeta i općenito hladne zime.
Prosječna godišnja količina padavina se smanjuje od istoka prema zapadu, od oko 800mm u jugoistočnom uglu države do oko 350mm udršci tave (Panhandle). Vlažnost se također znatno smanjuje od istoka prema zapadu. Količina snijega je dosta ujednačena, na veći dio Nebraske godišnje padne od 60 do 90cmsnijega. Najviši temperaturni rekord u Nebraski drži gradMinden gdje je 24. jula 1936. zabilježena temperatura od 48°C, dok je najniža ikad zabilježena temperatura ona u Camp Clarku 12. februara 1899. kada je izmjereno −44°C.
Nebraska se nalazi u takozvanojaleji tornada. Oluje su česte u proljeće i ljeto, a snažne oluje itornada javljaju se tokom proljeća i ljeta, mada se ponekad mogu javiti i u jesen. Fenski vjetarchinook koji puše sa Stjenjaka povremeno izaziva umjerene efekte na porast temperature u zapadnoj Nebraskoj tokom zimskih mjeseci.[9][10]
Popisni biro SAD procjenjuje da je u Nebraskoj 1. jula 2013. godine živjelo 1.868.516 stanovnika, što je rast od 2,3% u odnosu na popis iz 2010. godine.[11]Centar populacije u Nebraski nalazi se u okruguPolk, u graduShelby.[12]
Po podacima iz popisa stanovništva u SAD 2010. 86,1% stanovništva čine bijelci (82,1% su nehispanski bijelci), zatim slijedeafroamerikanci sa 4,5%, potomaka američkih indijanaca i domorodaca sa Aljaske ima 1%, Azijata 1,8%, havajskih i drugih pacifičkih domorodaca 0,1%, mješanaca dvije ili više rasa 2,2% te stanovništva hispanskog ili latinoameričkog porijekla 9,2% od ukupnog stanovništva (mogu biti bilo koje rase).[13] Podaci iz 2004. pokazuju da je oko 84.000 stanovnika Nebraske rođeno izvan SAD (4,8% ukupnog stanovništva).
Pet najvećih grupa stanovništva u Nebraskoj po porijeklu suNijemci (38,6%),Irci (12,4%),Englezi (9,6%),Meksikanci (8,7%) iČesi (5,5%).
Nebraska ima najveću zajednicu Amerikanaca češkog porijekla i Danaca koji nisu mormoni (kaopostotak u ukupnom stanovništvu) među svim saveznim državama. Američki Nijemci su najveća grupa u većem dijelu države, naročito u istočnim okruzima.Okrug Thurston, koji je u cijelosti čine rezervati plemenaOmaha iWinnebago, ima većinu domorodačkog indijanskog stanovništva, dok jeokrug Butler jedan od dva okruga u SAD sa većinskim stanovništvom češkog porijekla.
Po podacima iz 2011. godine, 31% stanovništva Nebraske mlađeg od godinu dana su pripadnici manjina.[14]
Oko 89% svih gradova u Nebraskoj ima manje od 3.000 stanovnika. Nebraska dijeli osobine sa pet drugih saveznih država Srednjeg zapada:Kansasom,Oklahomom,Sjevernom iJužnom Dakotom teIowom. Postoje stotine malih gradova sa stanovništvom manjim od 1.000 osoba. Smanjenje regionalnog stanovništva prisililo je mnoge seoske škole na konsolidaciju.
Od 93 okruga u Nebraskoj, 53 okruga je imalo smanjenje broja stanovnika između 1990. i 2000., počev od smanjenja od 0,06% koliko je zabilježeno u okruguFrontier do smanjenja od 17,04% u okruguHitchcock.
Međutim, nešto urbaniziranija područja države zabilježila su stalni rast stanovništva. Grad Omaha imao je 2000. godine 390.007 stanovnika, a 2005. stanovništvo je procijenjeno na 414.521 stanovnik (odnosno 427.872 uključujući nedavno pripojenje gradaElkhorn), što iznosi povećanje od 6,3% u toku pet godina. Popis iz 2010. godine pokazao je da stanovništvo Omahe iznosi 408.958 stanovnika. GradLincoln imao je 2000. godine 225.581 stanovnika, dok je 2010. godine stanovništvo poraslo za 14,5% na 258.379 stanovnika.
Najveće pojedinačnea religijske denominacije po broju pripadnika u 2010. godini bile surimokatolička crkva (372.838 vjernika),sinod Missourija luteranske crkve (112.585), evangelističko-luteranska crkva Amerike (110.110) i ujedinjena metodistička crkva (109.283 pripadnika).[15]
Biro za ekonomske analize procijenio je da jeBDP Nebraske u 2010. god. iznosio 89,8 milijardi US$.[16] Po glavi stanovnika, lični prihodi u 2004. godini iznosili su 31.339 US$, što je 25. od svih saveznih država. Nebraska ima vrlo razvijen poljoprivredni sektor i važan je proizvođač mesa, svinjetine,kukuruza, soje isirka.[17] Drugi važni privredni sektori uključuju transport robe (željeznički i cestovni), proizvodnja, telekomunikacije, računarska tehnologija i osiguranje. Prema podacima iz 2010. stopanezaposlenosti iznosila je 4,6%.[18]
Nebraska ima potencijal za proizvodnju 3,01 miliona GWh električne energije godišnje iz 918 hiljada MW instaliranog kapacitetavjetroelektrana te 14,132 miliona GWh struje godišnje iz solarnih izvora koristeći 4,881 miliona MW instaliranih fotovoltažnih postrojenja, uključujući 4.288 MW solarnih panela na krovovima i 1,753 miliona MW koncentrirane solarne energije.[19]
Nebraska ima progresivnu poresku stopu. Dio prihoda od 0$ do 2.400US$ oporezuje se sa 2,56%, prihod od 2.400$ do 17.500$ sa 3,57%, od 17.500$ do 27.000$ sa 5,12$%, a prihod iznad 27.000$ sa 6,84%poreza. Standardna porezna olaškica za pojedinačnog poreskog obaveznika je 5.700$, a lični odbitak je 118$.[20]
Nebraska ima i porez na prodaju i promet od 5,5%. Pored državnog poreza, neki gradovi u Nebraskoj uveli su i gradske poreze na prodaju i promet, koji se kreću u razredima od po 0,5%, a najviše 1,5%. Jedan od okruga,Dakota ima dodatne okružne poreze na promet od 0,5%.[21] Hrana i namirnice za opću upotrebu u domaćinstvima i konzumaciji nisu oporezivi.[21] Sve nekretnine unutar savezne države Nebraska su oporezive osim ako nisu posebno oslobođene po statutu. Od 1992. samoamortizirana lična imovina je predmet oporezivanja a sva ostala lična imovina je izuzeta od poreza. Porez na naslijeđe se ubire na nivou okruga.
Željeznička korporacija "Union Pacific Railroad" sa sjedištem u Omahi osnovana je 1. jula 1862. nakon donošenja zakona o pacifičkoj željeznici (Pacific Railway Act of 1862).[22][23]Bailey Yard u gradu North Platte, je najveća željeznička ranžirna stanica na svijetu. Rutaprvobitne transkontinentalne željeznice pruža se kroz Nebrasku.
Na čelu izvršne vlasti nalazi seguverner. Ostali izabrani zvaničnici izvršne vlasti, između ostalih, su zamjenik guvernera, državni pravobranilac, državni sekretar, državni rizničar i državni revizor. Svi izabrani zvaničnici izvršne vlasti imaju mandat od četiri godine.
Nebraska je jedina savezna država u SAD sa jednodomnom zakonodavnom skupštinom. Iako je ovaj dom jednostavno poznat kaoZakonodavna skupština Nebraske, i često se naziva samounikameralna, njeni članovi (zastupnici) nazivaju sebesenatori. Zakonodavna skupština Nebraske je također jedini zakonodavni organ neke savezne države u SAD koji nije stranački izabran. Senatori se ne biraju sa oznakom stranačke pripadnosti pored imena na glasačkom listiću, a predsjednik skupštine i članovi komisija se biraju glasanjem, tako da članovi bilo koje stranke mogu biti izabrani na ta mjesta. Zakonodavna skupština također može nadglasati guvernerovo veto, ako za to glasa više od tri petine zastupnika, za razliku od drugih država gdje je neophodna dvotrećinska većina.
Zakonodavna skupština Nebraske zasijeda u državnom Kapitolu Nebraske, u trećoj po redu izgrađenoj zgradi, sagrađenoj između 1922. i 1932. Kapitol je dizajnirao Bertram G. Goodhue. Izgrađena je odkrečnjaka izIndiane, a osnovica mu je krst unutar kvadrata. Toranj visine 120 m na kojem je postavljena kupola, izdiže se iznad osnove. Na vrhu tornja nalazi se 5,8 metara visokabronzana statua koja predstavlja poljoprivredu. Državni Kapitol se smatra arhitektonskim dostignućem što je potvrdio i Američki institut arhitekata.
Sudski sistem u Nebraski je unificiran, aVrhovni sud Nebraske ima administrativnu upravu nad svim sudovima u saveznoj državi. Nebraska koristiMissouri plan za odabir sudija na svim nivoima. Najniži sudovi su okružni sudovi, a iznad njih su 12 distriktnih sudova (koji sadrže jedan ili više okružnih). Državni sud za žalbe (Nebraska State Court of Appeals) prima žable sa distriktnih sudova i drugih sudova. Vrhovni sud je konačni sud za sve žalbe.
Vrhovni sud Nebraske donio je 2008. odluku da je jedini metod pogubljenja u državi,električna stolica, u suprotnosti sa ustavom savezne države. Te godine, Nebraska nije imala određen zakon o izvršenju smrtne kazne (prije ukidanja, Nebraska je bila jedino mjesto na svijetu gdje je električna stolica bila jedini način pogubljenja). U maju 2009. zakonodavna skupština je izglasala a guverner potpisao zakon kojim je promijenjen način pogubljenja, te je uvedena smrtonosna injekcija, što je omogućilo daljnja izvršenja smrtne kazne.[24] Pogubljenja u Nebraskoj nisu česta, od početka 21. vijeka još nije bio ni jedan slučaj. Tokom posljednjih nekoliko decenija, stanovnici Nebraske su razmatrali uvođenje moratorija ili potpuno ukidanje smrtnih kazni.
Tokom većeg dijela svoje historije, Nebraska je pretežnorepublikanska savezna država. Republikanski kandidati za Predsjednika SAD su pobjeđivali na svim predsjedničkim izborima od 1940. godine osim onih iz 1964. kada je (u gotovo svim saveznim državama) pobijedioLyndon B. Johnson. Na predsjedničkim izborima 2004.George W. Bush osvojio je pet elektorskih glasova odnosno 65,9% ukupnih glasova stanovnika Nebraske sa razlikom od 33 postotka (što je dovelo Nebrasku na četvrto najsnažnije republikansko uporište među državama). Samo je u jednom okrugu,Thurston, gdje živi većina domorodačkog indijanskog stanovništva, pobijediodemokratski kandidatJohn Kerry. Na predsjedničkim izborima 2008. država je po prvi put podijelila svoje elektorske glasove: republikanacJohn McCain osvojio je glasove građana Nebraske uopćenito, i dva od njena tri kongresna distrikta. Drugi kongresni distrikt, koji uključuje i grad Omahu, glasao je za demokratuObamu.
I pored trenutne republikanske dominacije u politici Nebraske, država ima dugu tradiciju biranja centrističkih članova obje stranke na države i federalne dužnosti. Primjeri uključuju Georgea Norrisa (koji je nekoliko godina u Senatu bio nezavisni senator), zatim J. James Exona i Boba Kerreya. Međutim, glasači su se okrenuliudesno posljednjih godina izborom konzervativnogMike Johannsa u Senat SAD i ponovnog izboraBen Nelsona 2006. godine, koji se smatrao najkonzervativnijim demokratom u Senatu do svog penzionisanja 2013., kada ga je zamijenio republikanacDeb Fischer.
Bivši predsjednikGerald Ford rođen je u Nebraskoj, ali su se njegovi roditelji odselili nedugo nakon njegovog rođenja.William Jennings Bryan, rođen uIllinoisu, predstavljao je Nebrasku u Kongresu SAD, a bio je i Državni sekretar u vladi predsjednikaWoodrow Wilsona, a neuspješno se tri puta kandidirao i za predsjednika.
↑Interactive Media Group – Nebraska Educational Telecommunications."1854 Kansas-Nebraska Act signed". Nebraskastudies.unl.edu. Arhivirano soriginala, 26. 4. 2012. Pristupljeno 22. 5. 2012.
↑The Handybook for Genealogists: United States of America, 10. izd. (Draper Utah: Everton Publishers, decembar 2002),ISBN978-1932088007
↑Marsha Hoffman i Dwight A. Radford, "Nebraska," u:Redbook: American State, County, and Town Sources, 3. izd. (Provo: Ancestry, 2004), 408.ISBN978-1593311667
↑The Nebraska Indian Wars reader, 1865-1877, R. Eli Paul str. 88, University of Nebraska Press (1. april 1998)(en),ISBN0-8032-8749-6
↑Navedena činjenica o Nebrasci kaotrostruko zatvorenoj kontinentalnoj državi ne uključuje podatak da države Minnesota, Wisconsin i Illinois imaju luke na obalama Velikih jezera, koja su spojena sa okeanom.
.jpg)
