Un enezenn enenezeg Breizh-Veur eo Enez Vanav. Hanter-hent emañ etreBro-Saoz,Bro-Skos hagIwerzhon. War-dro 48 km hed hag etre 13 ha 24 km led eo, gant ur gorread war-dro 572 km². Meneziek a-walc’h eo an enez : ar menez Sniaul (Snaefell) eo ar poent uhelañ (620 m). Hervez ur c’hrennlavar kozh e c’heller gwelout seizh rouantelezh eus kern ar menez-se : Manav,Skos,Bro-Saoz,Iwerzhon,Kembre, anNeñv hag arMor.
Enez Vanav
Niverus eo ar stêrioù (Awin ghlas, Awin Dhoo, Awin Neb, Awin Stondane …). Meur a borzh zo a-hed an aod. Ha meur a enezenn vihan zo ivez en-dro da Enez Vanav : war unan anezho,Yn Cholloo (Calf of Man), ez eus tud o chom. N’eus nemet en hanternoz, eus tu Skos, eo plaen a-walc’h an douaroù, e-kichen ar beg-douar anvetKione ny hAarey (Point of Ayre).
Gellout a reer lavarout emañparlamant koshañ ar bed en Enez Vanav : anTinvaal (saozneg :Tynwald) a voe savet e979. ParlamantoùIsland (Althing) ha hini an IniziFaero (Løgting) a voe savet abretoc’h c’hoazh, met n’o deus ket kendalc’het dizehan betek hiziv pa’z eus bet un troc’h etre 1800 ha 1845 evit an hini kentañ, hag etre 1816 ha 1852 evit an eil. Dont a ra an anvTinvaal (saozneg :Tynwald) eus annorsegThing Vollr, bodadeg ar bobl.
Div gambr a zo ennañ :Yn Chiare as Feed (The house of Keys e saozneg), gant tud dilennet war-eeun hag ar C'huzul lezennel anvetYn Choonceil slatttyssagh (The legislative council e saozneg) dilennet dieeun.
Embannet e vez lezennoù an Tinvaal en div yezh, saozneg ha manaveg. Abaoe ar bloavezhioù 1990 eo kresket an niver a skolioù a gelenn ar manaveg evel eil yezh ha war-dro 30% eus ar vugale a zeskfe ar yezh er skol.Yn Çheshaght Ghailckagh eo anv an hini vrasañ eus ar c’hevredigezhioù a zifenn ar manaveg, oc’h embann levrioù hag oc’h aozañ kentelioù evit an oadourien. Un aozadur damofisiel zo bet savet gant gouarnamant Manav evit broudañ ar yezh,Coonceil ny Gaelgey ; gantañ e vez troet al lezennoù e manaveg.
Gwechall e veve an enezidi diwar allabour-douar hag arpeskerezh. Hiziv c’hoazh ez eo brazik a-walc’h pouez argennad kentañ en enez, met evit magañ an enezidi eo nemetken. Diwar antouristerezh hag arbankerezh e vev Enez Vanav bremañ. Gant he saviad politikel, koulz erRouantelezh-Unanet hag enUnaniezh Europa, eo deuet an enez da vezañ ur meniparadoz kemedel, gant e-leizh a gompagnunezhioù eus Europa a zeu d’en em staliañ eno. Gant se e kresk buan prizioù an tiez hag an douar, diwar-goust an dud genidik eus an enez.
Un drederenn eus poblañs an enez a zo o chom er gêr-bennDouglas (Doolish).
Stag ouzh Kurunenn Breizh-Veur eo an enez, met ur reizhiad politikel dezhi hec'h-unan he deus. ArRouantelezh-Unanet zo e karg eus difenn an enez hag an darempredoù etrebroadel. Evit kement tra a denn d’ar vuhez diabarzh emañ ar galloud gant parlamant an enez. Dileuriet eo rouanez (pe roue) ar Rouantelezh-Unanet gant ulLetanant gouarnour hag a zo degemeret gant ar parlamant, anTinvaal (Tynwald). GantLez Uhel Torgenn Tinvaal (High Court of Tynwald Hill/Ard-whaiyl Tinvaal) emañ ar galloud lezennel. Enni ez eus div gambr : an House of Keys/Chiare as Feed, gant 24 ezel dilennet gant mouezhiadeg an holl, hag al Legislative Council/Yn Choonceil Slattyssagh, ennañ unnek ezel dilennet e-touez ar re gentañ.
He moneiz dezhi he deus an enez : alLur Manavat, a zo par he zalvoudegezh da hini allur sterling.
Daoust ma’z eus strolladoù politikel n'int ket gwall greñv ha tud dilennet war o anv eo an darn vrasañ eus izili ar parlamant.
Ur strollad politikel,Mec Vannin, a c’houlenn e teufe an enez da vezañ urrepublik dezhi ur riegezh vroadel leun. Ur Strollad al Labour zo ivez, distag diouzhStrollad Labour Breizh-Veur. D’ur poent e oa ivez ur Strollad Broadel Manavat hag ur Strollad Komunour Manavat. Ar c’haozioù politikel pouezusañ a denn d’ar plas zo gant gennad an arc’hant hag ar bankoù war an enez, da briz an douaroù hag an tiez ha d’armanaveg. An darn vrasañ eus izili House of Keys/Chiare as Feed n’int ezel eus strollad ebet (votadeg 2006), unan anezho zo ezel eusStrollad al Labour Manav ha daou zo izili eus anAlliance for Progressive Government, ha daou all eus ur strollad nevez anvetLiberal Vannin Party.
(dindan renerezh) Tadhg O hIfearnáin,L’Île de Man – Enez Vanav, Skol-Uhel ar Vro, 1998.
Godfrey Baldacchino & David Milne,Lessons from the political economy of small islands. The resourcefulness of jurisdiction, Macmillan, 2000 (Åland, Faero, Island, Manav, an Douar-Nevez, Enez ar Priñs Edward)
Edward Faragher,Ma buhez en Enez Vanao, troet gant P. ar Besko, Emgleo Breiz, 2006.
.svg)