Ar gerAzginivelezh zo troet diwar ar gergallekRenaissance, a zo tremenet esaozneg, hag eus ar geritalianekRinascita e teu an hini gallek. Ar ger "rinascita"-se a voe arveret erXVIvet kantved gantGiorgio Vasari en e arnodskridVite de' più eccellenti architetti, pittori, et scultori italiani ("Buhezskridoù an disavourien, livourien ha kizellerien italian wellañ"), anveet ivez evelLe Vite ("Ar Buhezskridoù").
Diwezhatoc'h e voe adtroet ar ger gallek daved an italianeg en-dro, ha deuet da voutRinascimento.
Ur marevezh leun a gemmoù eo bet an Azginivelezh evit an anaoudegezh dre vras, e bed arskiantoù hag hini anarzoù, abalamour ma veze skignet an anaoudegezhioù nevez, e-touesk an dud uhel ha desket evel morse a-gent. Er skridoù kozh avat, diazezet eo war studi ar skrivagnerien glasel,latin hagresianek, e voe diorroet an deskadurezh, ha kavet ar perspektivelezh en arz.
ar XVIvet kantved (Cinquecento), ma voe peuzaloubet peurest Europa gant al luskad.
Er XVvet ha XVIvet kantved, gant al luskad troet war-zu an anaoud, e stagas broioù zo da gas listri da weladenniñ ha dizoloiñ ar bed. Kement-se a anveer : anDizoloadennoù Meur.
Mare ar c'hemmadennoù relijiel eo an Azginivelezh ivez. Hervez an istoroursaozJohn Hale eo en amzer-se ma voe kroget da gomz eus Europa en un doare ordinal, gant kartennoù da ziazez, hag un hollad skeudennoù a gadarnae he bezoud sevenadurel, dre ar sellout.
Dizemglev a sav etre istorourien hagistorourien an arz diwar-benn an doare ma oa da rannañ Istor ar prantad-se, a zo evel ur stagell pe ur pont etre ar Grennamzer hag an amzerioù modern. Lod zo a gomz eusAzginivelezh an XIIvet kantved.(Daveoù a vank)
E gwirionez, ober gant ar gerAzginivelezh a ziskouez un doare da intent an Istor evel pa vije ur ster d'e red. Kement-se a glot gant an doare meizañ a oa rannet gant darn eus ar brederourien alaman enXIXvet kantved, evelGeorg Wilhelm Friedrich Hegel.
Mard eus bet un tamm diwan Azginivelezh en XIIvet kantved enEuropa ne zeas ket gwall bell, rak ehanet trumm e voe gantbosenn ar XIVvet kantved a lazhas ouzhpenn un drederenn ag ar boblañs.(Daveoù a vank) A-hend-all, abalamour d'arBrezel Kant Vloaz e c'heller kompren e krogas an Azginivelezh diwezhatoc'h eBro-C'hall eget en Italia.
N'eo ket gwall aes klask termeniñ meizad an Azginivelezh. HervezJean Delumeau (en1991), e teu ar ger eus Italia, ma veze kaoz eusRinascita al lizhiri hag an arzoù adalek fin arXIVvet kantved ; hiriv e lavar an ItalianedRinascimento.
re all a glask deizata deroù an Azginivelezh e kentañ diazezidigezhPortugaliz enAfrika an norzh (1415) hag an dibenn da zeiz marv ar roue gallHerri IV e1610 ;
re all c'hoazh a gred e oa kroget war-dro1450 pa voe ijinet armoullañ dre arouezennoù gantGutenberg.
HervezJean Delumeau (1999) ez eus bet roet ingal ur ster brasoc'h-brasañ d'ar ger. Abeg ha neuz an Azginivelezh eo a zo da anaout, ha kompren penaos o deus klasket ar broioù ober asambles ha en em levezoniñ an eil re ar re all hervez pep tachenn.
Pa gelenne an istorour gallLucien Febvre er c'h-Collège de France e1942-43 en doa diskouezet eoJules Michelet an hini en doa ijinet war-eeun ar gerRenaissance tro-dro1840, evit abegoù personel[1]. En amzer-se edo Jules Michelet o labourat war-dro ar roue gallLoeiz XI, glac'haret-tre ma oa da vezañ kollet e wreg, hag e o nec'het gant emdroadurgouarnamant an Unpenniezh c'hall (pe :Monarkiezh Gouere) dalc'het gant mirourien, hag e felle dezhañ kaout nevezenti. E zoare da gompren an istor a rae dezhañ heñvelekaat ar pezh a veve hag ar pezh a studie ; ijinet en dije un Azginivelezh goude renLoeiz XI, dre hanterouriezhbrezelioù Italia. Kement-se zo bet displeget gant Thomas Lepeltier en ur pennad erRevue des Livres e [[2000}}[2]. Lod eus an istorourien n'int ket a-du gantañ avat, pa welont evel un troc'h etre ar Grennamzer hag an Azginivelezh. Pezh zo sur, hervez ar muiañ niver, n'eo ket bet ken splann an tremen hag ar c'hemm etre an daou brantad ha ma veze kontet gwechall.
Stadoù Europa war-dro 1500. E gwirionez ne vo ket staget Breizh ouzhBro-C'hall ez-ofisiel a-raok1532.Italia e1499.
Skrivet en deus an istorour saoz John Hale, e oa emskiant lenneien ar Grennamzer, bennozh d'an douaronourien, e oant en ur c'hevandir anvetEuropa disheñvel diouzhAzia hag Afrika. Koulskoude ne oa nemeur bet klevet anv Europa gant darn vrasañ an dud, na lennet, dre ma ouient ket lenn. Hervez anIliz, ar galloud europat bras, e oa ganet ar gristenien e-barzh broioù bet dibabet gant Doue. Ne oa ket emskiant an dud gant ur sevenadur europat.
Ar voullerezh an hini a levezonas ar muiañ buhez an dud da vare an Azginivelezh. A-raok ma voe ijinet an doare-ober-se gantJohannes Gutenberg, tro1450, e veze savet hag adeiladet al levrioù gant an dorn :dornskridoù anezho. Kloerien a rae war-dro al levrioù, int-i hepken a oa gouest da skrivañ, ha da skrivañ e latin, yezh an dornskridoù, bet e pad pell yezh ar skiantoù. En XIvet ha XIIvet kantved e veze skrivet an dornskridoù gant ar venec'h e salioù-skrivañ anvetscriptoria, setu holl o c'hefridi. Goude-se e kinklent o levrioù gant tresadennoù ha livioù, hag aourlivadurioù.
Gant ar skolioù-meur e oa dalc'het an deskadurezh hag ar c'helaouiñ. Ne oa nemet Skol-veurBologna, hiniPariz, reSalamanca,Oxford haCambridge a veze aotreet da gelenn hervez doareoù arskolastik. Al lezennouriezh hag andoueoniezh, a oa penndanvezioù ar skolioù-meur.
Gant skridoù moullet ne oa ket heñvel an dalvoudegezh ken. E skol-veur Pariz e teuas an arzoù da vezañ brudetoc'h eget hini an doueoniezh. Levraouegoù a veze savet e ti ar rouaned c'hall.
Kentañ embannadur arBibl moullet a voe graet e1455 gant Johannes Gutenberg eMainz. Lod skouerennoù a voe kinklet gant prenerien, evel ma veze graet en amzer gent gant an dornskridoù.
Bertrand Jestaz,L'art de la Renaissance, Citadelles & Mazenod, 1984 (réed. 2207),ISBN 978-2-85088-089-6
Vieillir à la Renaissance. Textes réunis, présentés et édités par Colette H. Winn et Cathy Yandell. Éditions Honoré Champion, 2009. 1 vol., 416 p., relié, 15 xPatrom:Unité.ISBN 978-2-7453-1746-9.
