Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Перайсьці да зьместу
Вікіпэдыявольная энцыкляпэдыя
Пошук

Славаччына

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Славаччына
па-славацку:Slovenská republika[1]
СьцягГерб
Дзяржаўны гімн
Гімн Славаччыны
Дата заснаваньня:1 студзеня1993[1]
Афіцыйная мова:славацкая
Сталіца:Браціслава[1]
Форма кіраваньня:парлямэнцкая рэспубліка
Прэзыдэнт Славаччыны[d]:Пэтэр Пэлегрыні
прэм’ер-міністар Славаччыны[d]:Робэрт Фіца[2]
Заканадаўчы орган:парлямэнт Славаччыны
Выканаўчы орган:Урад Славаччыны[d]
Плошча:
Насельніцтва:
Рэлігія:
Валюта:эўра
Індэкс дэмакратыі:6,97[6]
Каэфіцыент Джыні:23,2[7]
ІРЧП:0,848[8]
Часавы пас:UTC+1 і UTC+2
Аўтамабільны знак:SK
Бок аўтамабільнага руху:праваруч
Дамэн верхняга ўзроўню:.sk
Тэлефонны код:+421
Галерэя здымкаў уВікісховішчы
slovakia.com

Слава́ччына (па-славацку:Slovensko), афіцыйна —Слава́цкая Рэспу́бліка (славац.Slovenská republika) — дзяржава на ўсходзеЦэнтральнай Эўропы. Мяжуе зЧэхіяй (252 км) іАўстрыяй (91 км) на захадзе,Вугоршчынай (677 км) на поўдні,Украінай (97 км) на ўсходзе іПольшчай (444 км) на поўначы. Славаччына зьяўляецца краінай-чальцомЭўразьвязу (з 2004 году) іэўразоны (зь 1 студзеня 2009).

Этымалёгія

[рэдагаваць |рэдагаваць крыніцу]

Назва Славаччыны ў разуменьнікраіна, заселенаяславакамі ўпершыню адзінкава сустракаецца ў 1029 р. у словазлучэньні«dux Sclavonie», а пазьней часта ў розных варыянтах і мовах з XV стагодзьдзя. Аднак дакладна незразумела, ці маецца на ўвазе ў цэлым«славянская», ці канкрэтна«славацкая» тэрыторыя, як гэта часта бывало і з«славенскімі» тапонімамі. Славацкая гістарыяграфія часта сыходзіць з таго, што тэрмін«славен» або«славэн»,«славенскі» ці«славэнскі» яшчэ з часоўВялікамаравіі паказвае на генэтычных продкаў славакаў.

Сучасная славацкая форма —Slovensko — упершыню зафіксаваная ў 1675 у дакумэнце броўмаўскай шляхты, накіраванай гетману краю ваЎгерскім Градішці[9]. Часьцей гэтую назву пачалі ўжываць на пачатку XIX стагодзьдзя. Для пазначэньня тэрыторыі ў гістарычных дакумэнтах часта карысталіся варыянтам«Верхневугорская славацкая ваколіца» (славац.Hornouhorské slovenské okolie), напрыклад у «Мэмарандуме славацкай нацыі» або «Венскім мэмарандуме(sk)», у якіх прадстаўнікі славацкага народу дамагаліся пэўнайаўтаноміі на ўласнай этнічнай тэрыторыі.

Гісторыя

[рэдагаваць |рэдагаваць крыніцу]
Асноўны артыкул:Гісторыя Славаччыны
Гісторыя Славаччыны
Герб Славаччыны
Сучаснасьць
Іншае

На пачатку новай эры Славаччыну, дагэтуль заселенуюкельтамі, апанавалі германскіяквады, у другой палове II стагодзьдзя паўднёва-заходнюю частку занялірымляне, у V — VI стагодзьдзях тэрыторыю засяліліславяне.

Славаччына была часткай цэнтру імпэрыіСама VII стагодзьдзя, у IX стагодзьдзі на тэрыторыі заходняй і цэнтральнай Славаччыны паўсталаНітранскае княства зПрыбінаю на чале (тады пачалася хрысьціянізацыя Славаччыны).

Найвышэйшага разьвіцьця прота-славацкая дзяржава, вядомае якВялікая Маравія, дасягнула ў IX стагодзьдзі з прыходамКірылы і Мяфодзія і экспансіяй пад правадырствам князяСватаплука. У канчатковым выніку Славаччына стала часткай каралеўстваВугоршчына ў XI—XIV стагодзьдзях, а пазьней апынулася ў складзеАўстра-Вугоршчыны да яе распаду ў 1918 годзе. У гэтым годзе Славаччына аб’ядналася зЧэхіяй іПадкарпацкай Русьсю, тым самым утварыўшыЧэхаславаччыну.

З прычыны распаду гэтай краіны пасьляМюнхэнскай дамовы 1938 году, Славаччына стала асобнай рэспублікай, якая кантраляваласянацысцкай Нямеччынай.

ПасьляДругой сусьветнай вайны Чэхаславаччына ізноў была адноўленая і патрапіла пад уплыўСавецкага Зьвязу іАрганізацыі Варшаўскай дамовы з 1945 году.

Канец камуністычнай Чэхаславаччыны ў 1989 падчас мірнайАксамітнай рэвалюцыі азначаў таксама канец для Чэхаславаччыны як цэлага і стварэньне дзьвюх асобных дзяржаваў: Славаччыны іЧэхіі — ідучых сваімі ўласнымі шляхамі пасьля 1 студзеня 1993. Славаччына стала сябрамЭўразьвязу 1 траўня 2004, а 21 сьнежня 2007 увайшла ўШэнгенскую зону.

Геаграфія

[рэдагаваць |рэдагаваць крыніцу]
Асноўны артыкул:Геаграфія Славаччыны

Славаччына разьмешчаная на ўсходзе Цэнтральнай Эўропы ў паўднёва-заходняй частцыКарпатаў, у сьцёку сярэднягаДунаю, міжПольшчаю на поўначы іВугоршчынаю на поўдні,Чэхіяю (Маравіяю) дыАўстрыяю на захадзе іЎкраінаю (Закарпацьцем) на ўсходзе. Працягласьць граніцы складае 1652,6 км, зь із з Вугоршчынаю 654,8 км, з Польшчаю — 541,1 км, з Чэхіяю 251,8 км, з Аўстрыяю 107,1 км, з Украінаю — 97,8 км.

Плошча краіны складае 49 035 км² — 129 месца ў сьвеце. Тэрыторыя краіны распасьціраецца з захаду на ўсход на 428,8 км, з поўначы на поўдзень на 77,6 км.

  • скрайні паўночны пункт — Баб’я гара, вёскаОраўска Паўгара (49°37′ паўночнай шыраты, 19°28′ усходняй даўгаты)
  • скрайні паўднёвы пункт —Пацінцы (47°44′ паўночнай шыраты, 18°17′ усходняй даўгаты)
  • скрайні заходні пункт —Загорска Весь (48°23′ паўночнай шыраты, 16°50′ усходняй даўгаты)
  • скрайні ўсходні пункт —Нова Седліца (49°05′ паўночнай шыраты, 22°34′ усходняй даўгаты)

Галоўнымі рэкамі Славаччыны, акрамяДунаю, зьяўляюцца таксамаВаг іГрон.

Клімат Славаччыныўмераны.

Рэльеф

[рэдагаваць |рэдагаваць крыніцу]
Гара Крывань, неафіцыйны сымбаль Славаччыны

Для славацкагаляндшафту характэрная гарыстая прырода, зКарпацкімі горамі, якія праходзяць праз большую палову паўночнай часткі краіны. Найвышэйшыягорныя масівыВысокія іНізкія Татры, якія зьяўляюцца папулярнымі лыжнымі курортамі, з мноствам маляўнічых азёраў і далін. Найвышэйшы пункт Славаччыны і ўсіх Карпат —Герлахаўскі-Шціт (2655 м), найніжэйшы — ракаБодраг (94 м) ля вёскіСтрэда над Бодрагам.

Паўднёва-заходнюю (уздоўжДунаю) і паўднёва-ўсходнюю часткі Славаччыны займаюць Сярэднедунайская і Патыскаянізіны. Даліны і сярэднегорскія катлавіны густанаселеныя, а горныя масівы — заселеныя бедна альбо нават бязьлюдныя.

Адміністрацыйны падзел

[рэдагаваць |рэдагаваць крыніцу]
Асноўны артыкул:Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Славаччыны

З 1996 году Славаччына падзеленая на 8краёў (у дужках — адміністрацыйны цэнтар краю):

  1. Банскабыстрыцкі край (Банска Быстрыца)
  2. Браціслаўскі край (Браціслава)
  3. Кошыцкі край (Кошыцэ)
  4. Нітранскі край (Нітра)
  5. Прэшаўскі край (Прэшаў)
  6. Трэнчынскі край (Трэнчын)
  7. Трнаўскі край (Трнава)
  8. Жылінскі край (Жыліна)

Кожны край дзеліцца на некалькі раёнаў (славац.okresy, адз. л.okres). Усяго ў Славаччыне цяпер 79 раёнаў.

Насельніцтва

[рэдагаваць |рэдагаваць крыніцу]
Асноўны артыкул:Насельніцтва Славаччыны

Колькасьць насельніцтва — 5,38 млн чал. Большасьць жыхароў Славаччыны зьяўляюцца этнічныміславакамі (86%).Вугорцы — найбольшая меншасьць (10%), пражываюць у асноўным у паўднёвых і ўсходніх рэгіёнах краіны. Іншыя этнічныя групы ўключаюцьцыган,чэхаў,русінаў,украінцаў,немцаў іпалякаў.

Афіцыйная дзяржаўная мова —славацкая, прыналежыць да групыславянскіх моў. Але ў паўднёвай Славаччыне разам з славацкай распаўсюджаная яшчэ йвугорская мова.

Эканоміка

[рэдагаваць |рэдагаваць крыніцу]
Асноўны артыкул:Эканоміка Славаччыны

Паводле дасьледаваньня нямецкай Гандлёвай палаты, праведзенага ў сакавіку 2004 году, каля паловы нямецкіх фундатараў разглядаюць Славаччыну як лепшае месца дляінвэстыцый.

Славаччына пераадолела вялікую частку складанага пераходу ад цэнтралізаванайплянавай эканомікі да сучаснайрынкавай. Урад краіны дамогся ў 2001 істотнага прагрэсу ў макраэканамічнай стабілізацыі і структурных рэформах. У асноўным завершанаяпрыватызацыя, банкаўскі сэктар амаль цалкам знаходзіцца ў руках замежнікаў і замежныя інвэстыцыі растуць. Славацкая эканоміка перасягнула чаканьні раньніх 2000-х, за выключэньнем спаду ў экспарце. Ажыўленьне ўнутранага попыту ў 2002, часткова дзякуючы росту прыбыткаў, кампэнсуе запаволеньне ростуэкспарту, дапамагаючы эканоміцы ісьці да яе найбольшага росту з 1998.

Беспрацоўе, якое дасягала 19,8% у канцы 2001, істотна зьнізілася да 2003.

Палітыка

[рэдагаваць |рэдагаваць крыніцу]

Славаччына ўступіла ўНАТО 29 сакавіка 2004 і ўЭўрапейскі Зьвяз 1 траўня 2004.

Кіраўніком дзяржавы ў Славаччыне зьяўляеццапрэзыдэнт Славаччыны, які абіраецца ўсеагульным прамым галасаваньнем на 5-гадовы тэрмін. Вялікая частка выканаўчай улады ўскладзеная настаршыню ўраду,прэм’ер-міністра, які звычайна зьяўляецца лідэрам партыі або кааліцыі, якая атрымала большасьць на выбарах у парлямэнт і прызначаецца прэзыдэнтам. Астатняя часткакабінэту прызначаецца прэзыдэнтам па рэкамэндацыі прэм’ер-міністра.

Найвышэйшым заканадаўчым органам Славаччыны зьяўляецца 150-мясцовая аднапалатнаяНародная Рада Славацкай Рэспублікі (славац.Narodna Rada Slovenskej Republiky). Дэлегаты абіраюцца на 4-гадовы тэрмін на базепрапарцыйнага прадстаўніцтва.

Парлямэнт можа адправіць прэзыдэнта ў адстаўку, калі за гэта прагаласуюць тры пятых ад усяго ліку дэпутатаў. Прэзыдэнт можа распусьціць парлямэнт, калі ён тройчы на працягу месяца пасьля выбараў ня ўхваліць праграмную заяву ўрада.

Найвышэйшы судовы орган —Канстытуцыйны суд (славац.Ustavny sud). 13 сябраў гэтага суду зацьвярджаюцца прэзыдэнтам зь некалькіх кандыдатаў, прадстаўленых парлямэнтам.

Адукацыя

[рэдагаваць |рэдагаваць крыніцу]
Асноўны артыкул:Адукацыя Славаччыны

Нягледзячы на наяўнасьць дастатковай колькасьці дасьледчыкаў ды грунтоўнайсыстэмы сярэдняй адукацыі, Славаччына разам з шэрагам іншых пост-камуністычных краінаў, па сёньняшні дзень мае цяжкасьці з эканомікай ведаў. Сацыяльныя ды бізнэс-дасьледаваньні, а таксама выдаткі на разьвіцьцё ніжэйшыя адносна сярэдніх па Эўразьвязе. Пад эгідайАрганізацыі эканамічнага супрацоўніцтва і разьвіцьця ў Славаччыне была праведзеная праграма міжнароднай ацэнкі ведаў студэнтаў. Вынікі яе правядзеньня сьцьвярджаюць, што сярэдняя адукацыя ў краіне займае 30-е месца ў сьвеце (акурат ніжэй чым у ЗША ды вышэй, чым у Гішпаніі)[10]. Ні адзін унівэрсытэт Славаччыны не ўваходзіць у сьпіс найлепшых унівэрсытэтаў у сьвеце[11].

Культура

[рэдагаваць |рэдагаваць крыніцу]
Асноўны артыкул:Культура Славаччыны
Нацыянальны тэатар

На працягу ўсёй гісторыі Вугоршчыны славакі называліся горцамі. Упершыню славакі згадваюцца якнацыя ў XIX стагодзьдзі. Славацкае мастацтва бярэ пачатак яшчэ ўСярэднявеччы, калі створаныя адны з самых выбітных шэдэўраў у гісторыі краіны. Сярод мноства майстроў гэтай эпохі можна назвацьМайстра Паўла зьЛевачы ды Майстра М. С. Сярод сучасных мастакоў выдзяляюцьКоламана Сокала,Альбіна Бруноўскага, Марціна Бенка,Мікулаша Галанду ды Людовіта Фулу. Слынныя славацкія кампазытарыЯўген Сухонь,Ян Цыкер дыАляксандар Мойзэс, у XXI стагодздьдзі —Уладзімер Гадар дыПэтэр Махайдзік. Сярод знакамітых славакаў багата вынаходнікаў. ГэтаЁзаф Мургаш — вынаходнікбяздротавага тэлеграфу,Ян Багіль — вынаходнікгэлікоптэра,Штэфан Баніч — вынаходнікпарашута, які выкарыстоўваецца па сёньняшні дзень,Аўрэль Стадола — адзін зь першых навукоўкцаў, хто пачынаў стварацьтэрмадынаміку;Джон Доп’ера — бацька сучаснайакустыкіструнных музычных інструмэнтаў. Антон Бэрналак у 1787 годзе ўпершыню аформіў літаратурную славацкую мову.

Галерэя

[рэдагаваць |рэдагаваць крыніцу]
  • Прэшаў
    Прэшаў
  • Кошыцэ
    Кошыцэ
  • Жыліна
    Жыліна
  • Банска Быстрыца
    Банска Быстрыца
  • Трэнчын
    Трэнчын
  • Трнава
    Трнава
  • Браціслава
    Браціслава

Глядзіце таксама

[рэдагаваць |рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы

[рэдагаваць |рэдагаваць крыніцу]
  1. ^абвгдеёЭнцыкляпэдыя Бракгаўза (ням.)
  2. ^абSlovakia swears in a new Cabinet led by a populist ex-premier who opposes support for Ukraine (анг.) — 2023.
  3. ^Hustota obyvateľstva - SR-oblasť-kraj-okres, m-v [om7015rr : Rozloha (Štvorcový meter)]Браціслава:Statistical Office of the Slovak Republic, 2025.
  4. ^абPočet obyvateľov podľa pohlavia - SR-oblasť-kraj-okres, m-v (ročne) [om7102rr]Браціслава:Statistical Office of the Slovak Republic, 2025.
  5. ^ SODB2021 — K rímskokatolíckemu vyznaniu sa prihlásilo 56 % obyvateľov Архіўная копія ад 20 траўня 2022 г.
  6. ^абІндэкс дэмакратыіEconomist Intelligence Unit.
  7. ^абhttps://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI
  8. ^абHuman Development ReportПраграма разьвіцьця ААН, 2022.
  9. ^Углар, В.: Пра паходжаньне назваў славак, Славаччына ды славацкая мова  (славацк.)
  10. ^Range of rank on the PISA 2006 science scale at OECD (анг.)
  11. ^Top 500 Universities’2008 (анг.)

Вонкавыя спасылкі

[рэдагаваць |рэдагаваць крыніцу]
Славаччына
Часткова прызнаныя
Залежныя тэрыторыі
¹ — часткова або цалкам знаходзіцца ўАзіі
Чальцы
Партнэры
Атрымана з «https://be-tarask.wikipedia.org/w/index.php?title=Славаччына&oldid=2609332»
Катэгорыя:

[8]ページ先頭

©2009-2025 Movatter.jp