| Rəbab | |
|---|---|
 | |
| Hornbostel–Zaks təsnifatı | 321.321-71 |
| Əlaqəli alətlər | Rübab |
 Vikianbarda əlaqəli mediafayllar | |
Rəbab (ərəb.ربابة, həmçininrebab,rebap,rəbap vərəbabə) və yaCəvzə (ərəb.جوزه, həmçinincuza)[1] —Ərəbistanda yaranmış,müsəlman karvanları iləŞimali Afrikada,Orta Şərqdə vəAvropanın bəzi hissələrində yayılmış simli musiqi aləti. Rəbab təxminən XII əsrdə yaradılmışdır.[2] Alətin alt hissəsində onu yerə qoymaq üçün iti bir çıxıntı olur. Buna baxmayaraq,rübab kimi iti çıxıntısı olmayan variasiyalar da var.
AlətinBizans lirası vəKrit lirasına kimi armudabənzər variasiyaları da mövcuddur. Krit lirası XI əsrdəQərbi Avropaya yayılmış vərebek adını almışdır.[3]Rekonkistadan əvvəl – müsəlmanlarınƏndəlüsü idarə etdiyi dövrdə alətİspaniya vəPortuqaliyada məşhurlaşmışdır.[4]
Rəbab insan səsinə bənzər bir tona malik olduğuna görə dəyərli hesab olunur, lakin məhdudi səs tembrinə malikdir (oktavdan bir az yuxarı). Ərəb dünyasında rəbab yerinə daha çoxskripka vəkamançadan istifadə edilir. Alətinİraqda yayılmış variantı (cəvzə) dörd simlidir.
Rəbabdan yayıldığı mühitdən asılı olaraq müxtəlif musiqi ansambllarında və janrlarında istifadə edilir. Həmçinin, alət müxtəlif regionlarda müxtəlif şəkildə hazırlanır və ifa olunur.İranda hazırlanan rəbabviola da qamba kimi nəhəng olur. Qərbə getdikcə rəbab daha kiçik və yüksək tembrli olur. Alətin bədəniYavada olduğu kimi mürəkkəb və yaMisirdə olduğu kimi sadə ola bilər.
Rəbabbədəvi musiqisinin və ənənəvi İraq musiqisinin ayrılmaz bir parçasıdır.İran vəAzərbaycan musiqi aləti olankamança da struktur və formasına görə rəbaba çox oxşayır. Regionun tanınmış rəbabçalanları arasındaHəsən Əğzar Çənani,Əziz Həravi,Məhəmməd Ömər,Hümayun Saxi vəDavudxan Sədozay var.
Rəbabın iti çıxıntısı olan variasiyaları çoxlu Asiya xalqları tərəfindən istifadə olunur. BunlaraÇininhuçin,Monqolustanınxuçir vəmorinxur,Koreyanınhegum,Qazaxıstanınqobız,Qırğızıstanınqılqıyaq,Tuvanınbızançı,Yaponiyanınkokyu və digərləri aiddir. Bu musiqi alətləri ilə adətən ənənəvi xalq melodiyaları ifa olunur, fəqət son illərdəklassik,caz vərok musiqilərində də ifa olunur.[5]
Rəbabİndoneziyanınqamelan ənənəvi musiqi ansamblında mühüm rol oynayır. Hər ansamblda iki fərqli alət olur –peloq vəslendro. Onlardan heç vaxt bir yerdə istifadə olunmur.[6] Ansamblda rəbabdan istifadədə məhdudiyyət yoxdur və istənilən zaman ifa oluna bilər. Rəbab ansamblın parçası olanda adətənbuka hissəsində istifadə olunur.[7]
 | VikianbardaRəbab ilə əlaqəli mediafayllar var. |
|---|
