Lallingua romance del Mosela foi unallingua romance qu'esistió nelvalle del Mosela (na actualAlemaña) dende la cayida delImperiu romanu hasta'l sieglu XIII.
L'Imperiu romanu llegaba hasta'lRin y la so desaguada. Poblaciones romanizadas habitaben ciudaes na so vera romana, comoColonia yKoblenz. Les invasiones barbáricas del sieglu V destruyeron esta rexón romanizada y los sos habitantes sumieron d'estos territorios qu'agora pertenecen aAlemaña. Pero nel valle del Mosela quedaron poblaciones de llingua romance (orixinariamente llamaesvalchen) hasta dempués del añu 1000.
La presencia d'esta llingua romance taba concentrada ente la principal ciudá romana del área,Augusta Treverorum, y el ríu Rin.[2] Esta rexón ta carauterizada por un clima favorable al cultivu delvinu, traíu primeramente polos colonu romanos que s'asitiaron numberosos dende los tiempos d'Augustu y que fueron asimilaos amodo polos altos alemanes en numberosos sieglos medievales.
La ciudá romana d'Augusta Treverorum (capital de la Bélxica romana) yera la más grande al norte de losAlpes llegando a tener casi 100.000 habitantes antes de la destrucción fecha poles invasiones de losfrancos.
Según l'académicu Damminger, los sobrevivientes de los sos aculturados habitantes probablemente abellugar nes villes y campos contorna y ellí desenvolvieron socesivamente esta "llingua romance del Mosela".
La llingua escastóse dafechu al entamu delRenacimientu, nel sieglu XIII. Nun hai testos escritos d'esta llingua, lo qu'indica que yera secundaria alIdioma fráncicu de los alemanes qu'apoderaben la rexón. Probablemente taba rellacionada col cercanuvalón del este del área deLiexa enBélxica oriental.
Amás hai clares evidencies de que delles aldegues cercanes al mediu cursu del ríu Rin cerca deColonia fueron fundaes nel sieglu VII por habitantes d'habla romance que-y dieron nomes con raigaños romanos. Estes poblaciones romániques al norte del valle del Mosela sobrevivieron alredor de Colonia hasta'l sieglu X: les aldegues y ciudaes yeren billingües nesos sieglos, ente que nos campos la llingua románica calteníase firmemente.[3]
Anguaño los académicos califiquen la llingua romance del Mosela como una de les llingües romances de la llamada «Romania somorguiada», conxuntamente colallingua romance de Panonia, lallingua romance británica y lallingua romance d'África.
Estudiosos como D'Ambrosio afirmen que la "lingua ignota"[4] deHildegarda de Bingen pue tar rellacionada cola llingua romance del Mosela, anque lo de Hildegarda paez ser unllatín medieval inventáu. N'efeutu pallabres d'esta "lingua" de Hildegarda, como "loifolum" asemeyada al italianu "la folla" (esto ye "la xente" n'español), amuesen claramente un orixe romance. Cabo señalar que Santa Hildegarda (nos sos viaxes de predicación) tuvo en Tréveris nos últimos años d'esistencia comprobada d'esta llingua romance. N'efeutu la llingua sume pela redolada de Tréveris (y quiciabes tamién n'Estrasburgu) mientres los años de vida y de predicación de la Santa.[5]
La siguiente inscripción amuesa la presencia de la "Llingua romance del Mosela" pela redolada de Treviri alredor del añu 600 AD:
Na inscripción puede notase l'usu de les pallabres "Dodece", "con elo", "qarranta", etc.. que nun son enlatin clásicu y pertenecen claramente a una llingua romance.
La presencia medieval de los falantes del romance cola so llingua nel valle del Mosela foi una de les razones (anque secundaries) que crearon el problema "Sarre" enteFrancia yAlemaña dende los tiempos deNapoleón.
N'efeutu en 1798 Francia, na so espansión escontra oriente, estableció'lDepartamentu de Sarre, basándose tamién nel pernomáu pasáu romanu de Tréveris y nel fechu de qu'esistieron ellí comunidad romances hasta dellos sieglos antes. Pero yá en 1814 los alemanes volvieron apoderase de la rexón.
Socesivamente los franceses trataron de "quebrar" d'Alemaña laSaar (términu alemán pa Sarre) nes décades de les dos guerres mundiales. N'efeutu, tres laSegunda Guerra Mundial, Sarre volvió a dominiu francés sol nome deProtectoráu del Sarre, cola etiqueta d'Unión económica ente Francia y El Sarre». Pero dende 1957, tres un referéndum, esti protectoráu sumió.[7]
| Control d'autoridaes |
|
|---|
Datos:Q1549176