Llingües celtes insulares | ||
|---|---|---|
| Distribución xeográfica | Islles Britániques yBretaña | |
| Países |  Reinu Xuníu Irlanda.svg) Francia | |
| Filiación xenética | Llingües indoeuropees | |
| Subdivisiones | Llingües goidélicas Llingües britóniquesLlingües britóniques,Llingües goidéliques yIdioma pictu | |
| Códigu Glottolog | insu1254 yinsu1252 | |
| Ver tamién Idioma -Families -Clasificación de llingües | ||
| [editar datos en Wikidata] | ||
Elcélticu insular ye un subgrupu qu'entiende lesllingües céltiques deGran Bretaña yaIrlanda más el bretón, faláu enBretaña (norte deFrancia), que'l so orixe ye insular.En comparanza coles llingües céltiques continentales, del célticu insular tiense una conocencia muncho más precisa. Anque esisten datos d'estes llingües que provienen de fontes clásiques, como inscripciones enalfabetu llatín yogham dende finales del s.VIII alIV e.C. y topónimos principalmente, ye al traviés de manuscritos en llingua irlandesa dende'ls. VII d. C. y más tarde en llingües britániques, d'onde provién una gran fonte d'información con respectu al célticu insular.
De la mesma, tien dos rames, proviniendo les llingües de caúna d'un antecesor común que la so distinción producir alredor del1000 e.C.
== Clasificación Toles llingües celtes insulares baxen delproto-celta al igual que les llingües celtes continentales (galu,lepóntico,celtíberu). El celta insular forma un grupu xeográficu claru que se desenvolvió íntegramente nes islles britániques (y namái tardíamente el bretón pasó al continente). Per otra parte el celta continental ye peor conocíu yá que ta estinguíos dende dómina romana. Esiste ciertu discutiniu sobre la rellación ente'l celta insular y el celta continental. Pa dellos autores el celta insular de les islles britániques constitúi un grupu filoxenéticu o caña del celta que baxaría d'un proto-celta insular. Sicasí otros autores consideren que'l celta insular ye namái una clasificación xeográfica y realmente nun constitúi por sigo mesmu una caña xenuina del celta. Los autores atópense estremaos en dos asities:
La hiótesis del celta insular postula que les llingües britóniques y goidélicas evolucionaron históricamente d'un ancestru común más o menos uniforme que llegó a les islles britániques a diferencia de les llingües celtes continentales que seríen evoluciones independientes del celta insular.
Los autores de la hipótesis del celta insular comogrupu filoxenéticu (ente los cualos tán Cowgill 1975; McCone 1991, 1992; y Schrijver 1995) señalen la esistencia d'innovaciones compartíes ente les llingües celtes insulares que nun tán presentes nel celta continental. Ente estes innovaciones inclúin les preposiciones flexionadas, l'usu compartíu de ciertes partícules verbales, l'orde básicuVSO y la diferenciación ente formes absolutes y conxuntives nes terminaciones verbales bien estendíes tantu enantiguu irlandés como engalés mediu. Estos autores consideren que la evolución de la labiovelar a llabial (/*kʷ/ >/p/) compartida poles llingües britóniques y el galu ye secundaria y pudo producise tardíamente en dambos grupos independientemente.
La hipótesis del área llingüística, refuga que'l celta insular venga de una protollingua distinta del protocelta y por tanto de dalguna manera considera que delles llingües celtes insulares filoxenéticamente tán más estrechamente emparentaes col celta continental, que col restu de llingües celtes insulares. Por casu comúnmente consideren que les llingües britóniques tienen un orixe más cercanu al galu qu'a les llingües goidélicas. Sicasí, esta teoría precisa esplicar los elementos comunes al celta insular, y polo xeneral recúrrese al argumentu de que son la resultancia d'un fenómenu d'evolución converxente o d'área llingüística.
Acordies con dellos defensores d'esta hipótesis nel periodu post-romanu produciéronse numberosos contactos y présamos léxicos ente les llingües goidélicas y britóniques. Por casu esiste evidencia histórica de la presencia del irlandés antiguu no qu'anguaño ye Gales ya Inglaterra, y tamién esisten evidencies de la presencia de falantes britónicos n'Irlanda mientres el mesmu periodu. Les evidencies arqueolóxiques tamién suxeren qu'esistió un contautu sustancia ente Bretaña ya Irlanda yá en tiempos prerromanos.
Ranko Matasović iguó una llista de los cambeos qu'afectaron a les dos cañes del celta insular (anque nun hai evidencia de que se remonten a un antepasáu común):[1]
Creación de formes particulares d'imperfectu **Creación delmanera condicional
Uso de núemros ordinales nel sentíu de "unu de".
Puede falase de delles etapes nel desenvolvimientu de les llingües goidélicas:
Les llingües d'esta caña seríen:
Anque se conoz qu'hubo colonos irlandeses na zona de l'actualGales, nun se caltuvieron buelgues de la so llingua, salvo delles inscripciones.
Anguaño ye bien habitual referise al conxuntu d'estes llingües como 'gaélicu' anque esto nun sía del tou correutu.
El britónicu o británicu (pallabra procede del galésbrython, de la que se deriva la denominación de la islla y de los sos habitantes y tribus antigües) foi faláu enGran Bretaña al sur de los ríosForth yClyde hasta'lsieglu VI d C. La so hestoria puede estremase en tres periodos:
La información de la que se dispón respectu al britónicu en dómina tanto romana como prerromana basar en fontes griegues y romanes que namái recueyen nomes y pallabres aisllaes. Nun s'atoparon testos britónicos de gran estensión, disponiéndose namái de materialepigráfico consiste de pequeñes inscripciones con calteres llatinos sobre piedra, metal o cerámica. Darréu les fontes del britónicu son nomes celtes inscritos en piedra en llatín dende los sieglos V al VII en Gales. Tamién se llegó a falar naislla de Man magar que más tarde foi sustitruido polgoidélico.
El britónicu col tiempu dixebrar en dellos dialeutos que daría les futures llingües britóniques:
Cola invasión de losescotos dende Irlanda per un sitiu y de losanglos por otru dende'l sur d'Inglaterra llegaron hastaEscocia, formáronse bolses de falantes que crearon los sos propios dialeutos. Asina se formaron dos árees llingüístiques principales n'Escocia: la zonaxermánica (scots, emparentáu estrechamente colinglés) y la zonagaélica (erse, términu que los escoceses utilizaron pa referise a losirlandeses ogaélicos).
Coles mesmes fueron falantes de llingua britónica los qu'en nos sieglos V y VI emigraron al continente européu calteniendo la so cultura y llingua celta particular, estableciendo colonies na actualBretaña. Anque ye probable qu'entá quedaren muertes de dalguna llingua céltica continental nesa zona (elgalu, por casu), sería bien ventureru dicir poles fontes de les que se disponen y sobremanera pola dómina, que'lbretón, evolución continental de falantes decornuallés ygalés, pudiera tener dalguna influencia clara na llingua.
