L'islam[1] (pallabra árabe que significa "sumisión", n'árabe الإسلام) omahometismu[2] ye una de les tres relixones monoteístes xunto colcristianismu y elxudaísmu. Algama'l segundu llugar pol númberu de siguidores tres laIlesia Católica.
Los sos siguidores conócense pol nome de musulmanes o mahometanos. Anguaño'l términu más espardíu ye'l primeru, yá que'l segundu ye ofensivu pal islam ortodoxu (nel islam la divinidá yeAlá, non el profetaMahoma).
Surdió nel sieglu VII n'Arabia y llueu espardióse per Oriente Mediu y pel norte d'África, llegando mesmo hasta laPenínsula Ibérica.
Al momentu de la so muerte nel añu632, Mahoma llograra xunir tola península arábica.
Arabia enantes de Mahoma taba escasamente poblada por habitantes de fala árabe. Dalgunos yerenbeduínos, pastoresnómades entamaos portribus. Dalgunos yeren llabradores, que vivíen n'oasis nel norte, o nes árees más fértiles y trupes nel sur (no que se conoz agora comoYeme yOmán). Nesi tiempu, la mayoría de los árabes yeren siguidores de lesrelixonespoliteístes, anque unes poques tribus siguíen elxudaísmu, elcristianismu (incluyíu'lnestorianismu) ozoroastrianismu. La ciudá deLa Meca yera un centru relixosu pa dellos politeístes árabes nortizos, yá que contenía'l muriu sagráu delZamzam y un pequeñu templu, laKaaba.
Representación artística de labatalla de Hattin en 1187, tres la que l'exércitu del ayubíSaladín recuperón la ciudá de Xerusalén
La historia del islam empieza na Arabia nelsieglu VII cola predicación del profeta Mahoma, siguida de la violenta conquista de los mayores Estaos de la dómina: l'imperiu persa sasánida, bona parte delImperiu romanu y elreinu visigodu.
A Omar, asocedióluUthman ibn Affan, otru de los primeros siguidores de Mahoma. Baxo Uthman, el Nuevu califatu viose desapaecíu nuna guerra civil a la que se-y denomó laFitna, odesorde. Munchos de los familiares y primeros siguidores de Mahoma taben descontentos con Uthman, porque sentíen que taba favoreciendo indebidamente a los sos parientes y actuando menos como un líder relixosu y más paecíu a un rei. Soldaos rebalbos mataron a Uthman y ufiertaron el lideralgu aAli ibn Abi Talib, el primu y xenru de Mahoma. Munchos musulmanes (en particular los que teníen los sos propios candidatos al califatu) refugaron aceutar aAli como líder, polo qu'ésti pasó'l so curtiu califatu lluchando escontra les faiciones disidentes y los parientes d'Uthman, losOmeyes. Ali morrió a manes d'un asesínjariyí, y losOmeyes reclamaron el califatu. Ellos llograron retener el lideralgu de la mayoría de los musulmanes por delles xeneraciones, pero namái por un curtiu periodu y nunca volvieron gobernar sobre un imperiu islámicu non estremáu. La fe islámica diverxó tamién, dixebrándose nes principales de l'actualidá: losSuníes y losXiínes.
Na historia del islam esisten diverses dinastíes que s'apostaron los califatos o'l lideralgu del islam y munchos Estaos islámicos qu'ufiertaben una mínima o nenguna obediencia al califa.
Sicasí, l'imperiu de loscalifes abbasíes y el de losturcos selyuquíes cuntábense ente los más poderosos de la so dómina. Dempués de la desastrosa derrota de los bizantinos nabatalla de Manzikert en1071, laEuropa cristiana llevó a cabu dellesCruzaes. Tres laPrimer Cruzada, los occidentales llograron prindar y gobernar por dalgún tiempuXerusalén.Saladín, sicasí, restableció la unidá islámica nel Oriente Próximu y ganó a los xiínosfatimíes.
Ente lossieglosXIV y elXVII, ún de los más poderosos imperios foi l'Imperiu de Malí, que la so capital yeraTombuctú. Sicasí, esta cultura tuvo fondamente pautada pola árabe (inclusive nel idioma), nun siendo realmente orixinal.
Nelsieglu XVIII, hubo trés grandes imperios musulmanes: l'otomanu en Turquía, Oriente Próximu yMediterraneu; el safaví n'Irán y el mongol naIndia. Nelsieglu XIX, estos imperios cayeren so la dominación del poder políticu y económicu d'Europa. Dempués de laPrimer Guerra Mundial, el remanente del Imperiu otomanu estremóse en protectoraos o esferes d'influencia europees. L'islam y el poder políticu del islam esperimentaron un resurdimientu nelsieglu XX, en bona midida gracies alpetroleu. Sicasí, les rellaciones ente Occidente y ciertu númberu d'Estaos de mayoría musulmana siguen siendo precaries cuando non tirantes.
Depués de les perdes posteriores a laprimer guerra mundial, los restos delImperiu otomanu espardiéronseprotectoraos europeos. Dende entós la mayoría de les sociedaes musulmanes convirtiéronse en naciones independientes, y adquirieron prominencia nuevos temes, como la riqueza petrolera y les rellaciones col Estáu d'Israel.
Los enseños del profetaMahoma recuéyense nelCorán ("Qur'an" ye una de les pallabres árabes col significáu de "llibru"), llibru santu del islam escritu polos primeros siguidores deMahoma tres recitar esti la pallabra divina por intervención delánxel Gabriel.
Sacante'lCorán, les creencies y práutiques delislam básense na lliteraturaHadith, qu'aclara les pallabres del profeta.
Hai distintos puntos de vista d'alcuerdu a la enseñanza del Corán al respeutive d'otres relixones. Esisten grupos non musulmanes que enfaticen la siguiente azora qu'indica:
Entós, cuando los meses sagraos pasaren, matái a los idólatres uquier que los atopéis, y lleváilos (cautivos), y asediáilos, y preparar pa ellos toa emboscada. Pero si pénense y establecen adoración y humíldense, dexáilos llibres. ¡Mirái! Alá perdona, ye misericordiosu.
Sicasí, los musulmanes consideren que xulgar al islam en partes ye como un llector que, al lleer, tápase un güeyu y nun quier lleer col otru, yá qu'hai testos que reprenden esti actu.[3] Amás nel Corán, na vida de Mahoma y na historia del islam, tamién hai exemplos pa la misericordia colos non musulmanes.
Los musulmanes respetaron a losxudíos y a loscristianos como "xente del llibru", pero aseguren qu'abandonaron elmonoteísmu y malváu les sagraes escritures. L'islam tolera axudíos ycristianos, pos déxase-yos vivir y prauticar la so relixón en territorios musulmanes, magar que tienen que pagar un impuestu especial, la "Yizia", sustitutiva delazaque. Ta prohibíu l'usu de la fuerza pa convertir al incrédulu al islam.
L'apostasía ta penada (cola muerte) so la llei islámica según indícase naSura XVI, 106
Sobre'l que reniega de Dios dempués del so oficiu de fe —sálvase el que foi forzáu, pero que'l so corazón ta firme na fe— y sobre'l qu'abre'l so pechu a la impiedá, sobre esos va cayer el noxu de Dios y van tener un tarrecible tormentu.
Corán, Sura de les Abeyes (16), 106. Trad. deJuan Vernet.
