«Estáu federal» redirixe equí. Pa otres aceiciones, verEstáu federáu.
Federación
forma de gobiernu
federal system(en) y xunión política
Mapa qu'amuesa los Estaos federales del mundu.
Unafederación (delllatínfoederatio, "unión") ye una agrupación institucionalizada d'entidaes sociales relativamente autónomes. La federación suel acomuñar a la conformanza d'Estaos conformaos de la mesma pola xunta de delles entidaes territoriales y polítiques. Tamién suel denominaseEstáu federal orepública federal y, xeneralmente, tien un sistema políticurepublicanu y escepcionalmentemonárquicu. El términu se contrapone al d'Estáu unitariu o centralizáu.
La organización política o estructura constitucional que caracteriza a una federación conozse comofederalismu.
Nel planu macropolítico les federaciones tán compuestes por divisiones territoriales que se autogobiernan, a les cualos llégase a dar con frecuencia'l nome deestaos,cantones,rexones,provincies o otres, que gocien d'un mayor o menor grau d'autonomía pero que, seya que non, tienen facultaes degobiernu ollexislación sobre determinaes materies, distintes de les que correspuenden a l'alministración federal (gobiernu de la federación). L'estatus d'autogobiernu de les rexones que la componen ta establecíu pol soconstitución y, davezu, nun puede alteriase unilateralmente por decisión del gobiernu de la federación.
Les federaciones pueden sermultiétnicas o estendese por amplios territorios, anque non necesariamente hai de dase dalguna d'estes situaciones. Con frecuencia les federaciones constitúyense sobre un alcuerdu orixinal ente Estaossoberanos. Los estaos que formen la federación nun suelen tener derechu a dixebrase unilateralmente de la mesma. Ente les federaciones más conocíes atópenseAlemaña,Arxentina,Australia,Brasil,Canadá,Estaos Xuníos,India,Méxicu,Rusia,Suiza yVenezuela.
Mapa de losEstaos Xuníos d'América amosando los 50 estaos que lu componen, incluyendo'lDistritu de Columbia.Mapa de los Estaos Xuníos Mexicanos (Méxicu) amosando los 31 estaos que lu componen y la Ciudá de Méxicu.
Les partes que componen una federación conócense xeneralmente col nome de "estaos", polo que pa estremalos de los "Estaos nacionales" suelen ser denominaos "estaos federaos". Dichos estaos pueden considerase dotaos de cierta soberanía, una y bones ciertes competencies quéden-yos acutaes con esclusión del gobiernu federal. Sicasí, una federación ye daqué más qu'una mera alianza d'estaos independientes. Los estaos que formen una federación nun suelen tener competencia n'asuntos depolítica esterior y por tanto escarecen de la considerancia d'independientes solderechu internacional.
Dellos países utilicen nomes distintos (y distintivos) pa denominar a les sos partes federaes: enSuiza conócense como "cantones" y enCanadá yArxentina denominar "provincies".
Les federaciones de normal exhiben una estructura alministrativa na que dos niveles de gobiernu exercen les sos facultaes sobre una solaxurisdicción, quedando delles atribuciones reservaes al gobiernu federal, otres a los gobiernos llocales, y un tercer grupu d'elles que pueden ser concurrentes. Pueden dase esceiciones nes cualos delles partes de la federación queden baxu control direutu del gobiernu federal, como asocede nel casu de los 'territorios' autónomos deCanadá yAustralia, colDistritu de Columbia de losEstaos Xuníos, col Distritu Federal enMéxicu, o los estinguíos Territorios Nacionales -toos provincializados-, según al antiguu sistema vixente na Capital Federal, güeiCiudá Autónoma de Buenos Aires (Arxentina). Nesti últimu casu, el gobiernu federal ta dotáu de facultaes constitucionales especiales en materia d'instalación y remoción de delles estructures del gobiernu llocal, lo que torga que la entidá seya un verdaderu estáu federáu.
Magar lo enantes señalao, nun ye necesariamente carauterísticu d'una federación el qu'esista una gran rexón central (una "metrópolis") sol control direutu del gobiernu federal. Abondando nel exemplu de Méxicu, la zona metropolitana de laCiudá de Méxicu abarca tal estensión que nella alleguen un gobiernu federal, dos gobiernos llocales, cincuenta y dos municipales y dieciséis alministraciones delegacionales, y foi'l casu qu'a lo llargo de la última década'l gobiernu federal menguó la so inxerencia, de la que los dos gobiernos llocales amontar.
Una federación puede surdir de delles maneres, dependiendo del orixe de los sos partes constituyentes.
Puede surdir, y ésti ye'l casu más frecuente, como resultáu d'un alcuerdu inicial ente Estaos independientes que se xunen pa resolver problemes comunes o dotase d'una defensa mutua. Este foi'l casu d'Arxentina,Australia,Alemaña,Canadá, losEstaos Xuníos yVenezuela.
Puede surdir d'un procesu contrariu, esto ye, d'un país orixinalmente centralista nel qu'una reforma constitucional o un movimientu armáu llogren ciertu grau d'autonomía pa distintes rexones. Este ye'l casu deBrasil yMéxicu.
Puede ser tamién la resultancia d'unaconfederación d'Estaos independientes que deciden estrechar entá más los sos llazos. Este ye'l casu deSuiza, que ye una federación a pesar de caltener la denominación de "confederación" nel so nome oficial (Confederación Helvética).
Y a lo último, puede surdir como una federación de federaciones, anque esti esquema funciona más como un organismu internacional que como un Estáu nacional. Este ye'l casu de laComunidá d'Estaos Independientes que surdió al desintegrarse laXunión Soviética.
UnEstáu unitariu ye aquel que tien un únicu nivel de gobiernu nacional centralizáu. Sicasí, los Estaos unitarios tamién pueden cuntar con una o más rexones que se autogobiernen. La diferencia ente una federación y esta clase d'Estáu unitariu ye que l'autonomía de les rexones con autogobiernu tan solo ye tolerada pol gobiernu central, que puede revertila unilateralmente.
Ente que una federación suel surdir por alcuerdu d'Estaos formalmente independientes, nun Estáu unitariu les rexones d'autogobiernu suélense crear por aciu procesos dedesconcentración, onde un Estáu primeramente centralista concede autonomía a rexones qu'enantes fueren totalmente subordinaes. Asina, les federaciones suelen constituyise de forma voluntaria "de baxo enriba", ente que ladescentralización tresfier l'autogobiernu a les rexones "de riba abaxo".
La filosofía d'un Estáu unitariu suel sostener que, al marxe de la condición de cualesquier de los sos partes integrantes, tol so territoriu constitúi una única entidá de soberanía oEstáu-nación y que, en virtú d'esti fechu, el gobiernu central exerz dicha soberaníapor derechu. Per otra parte, nuna federación, de cutiu considérase que la soberanía en términos práuticos mora nos sos estaos integrantes o ye compartida ente éstos y la federación.
La distinción ente federación y Estáu unitariu de cutiu puede resultar ambigua. Un Estáu unitariu puede tener una apariencia cercana a la d'una federación na so estructura y, anque un gobiernu central tuviera la facultá teórica de revocar l'autonomía d'una rexón d'autogobiernu, llevar esa prerrogativa a la práutica podría ser d'una estremada dificultá política.
Les rexones d'autogobiernu de dellos Estaos unitarios pueden esfrutar d'una mayorautonomía que los estaos de delles federaciones. Por estes razones, dacuando sostiense por dalgunos que ciertos Estaos unitarios modernos sonfederacionesde facto, yá que nun son formalmente federales, ente qu'otros los conceptualizan comoEstaos rexonales.
Dellos xuristes suxeren el casu d'España como un país que, ensin adoptar el federalismu esplícitu como forma política, dientro de la forma delEstáu Autonómicu, sí lo seríade facto,[1] teniendo, sicasí, l'autonomismo español una serie de carauterístiques cruciales que lo estremen radicalmente de modelos federales puros.[2] Una diferencia destacada seya que non ente un Estáu federal y un Estáu rexonal/autonómicu reparar na capacidá constituyente de los Estaos y na esistencia d'una organización completa (llexislativa, executiva, xudicial) dientro de los mesmos, a diferencia del Estáu rexonal/autonómicu, onde la norma d'organización ye estatal (nel casu d'España, Llei Orgánica) y el poder xudicial ye únicu (117 CE).
Unafederación de facto desenvolvióse enla República Popular China ensin llexislación formal. Esto tuvo llugar a midida que les tresferencies de poder a les provincies, en gran midida informales, pa xestionar asuntos económicos y pa la implementación de les polítiques nacionales, xeneraron un sistema que dalgunos llamaron "federalismu de facto con carauterístiques chines".
Siendo distinta d'un Estáu unitariu, una federación tamién s'estrema d'unaconfederación. Ésta tien una estructura asemeyada a la d'una federación, pero con un gobiernu central menguáu en rellación a un gobiernu federal.
Una confederación puede consistir coles mesmes nuna serie d'Estaos que, ente qu'en ciertos aspeutos puntuales comparten soberanía temporalmente, son consideraos totalmente soberanos y caltienen el derechu a dixebrase unilateralmente.
Ye n'ocasiones una alianza mínima, pero n'otros casos la distinción ente una federación y una confederación puede ser ambigua. Como yá se dixo en llinies anteriores,Suiza ye formalmente la "Confederación Helvética", pero la so estructura ye similar a la de munchos Estaos federales.
Unimperiu ye unEstáu multiétnicu o un conxuntu de naciones con un gobiernu central establecíu por aciu lafuercia. Un imperiu tien con frecuencia rexones d'autogobiernu, pero éstes tán dotaes d'autonomía namái na midida na que ye tolerada pol gobiernu central.
La vozimperiu, quitando'l so usu en sentíu figuráu, aplícase de normal a una entidá gobernada por unemperador, anque'l so papel constitucional fora puramente ceremonial. N'ocasiones un imperiu puede consistir igualmente en diversosreinos entamaos en redol a un "sumu rei" designáuemperador.
La constitución de laXunión Soviética (URSS), 1922-1991 daba calce teóricu a la federación o confederación voluntaria de lesrepúbliques socialistes soviétiques. Puede dicise que caúna taba gobernada pol so propiu conseyu supremu y tenía derechu a dixebrase. Delles repúbliques cuntaríen inclusive con mayorautogobiernu.
Sicasí, na práutica, el sistema de gobiernu basáu nelpartíu únicu significó una enorme centralización real de la Unión, yá que les decisiones importantes yeren tomaes polos dirixentes delPartíu Comunista enMoscú y a cencielles roblaes poles instituciones llocales.
Cola llegada de la competencia eneleiciones multipartidistas, nes acabadures de la URSS, el federalismu teóricu de la Unión aportó a una realidá na práutica. Esto tuvo llugar solamente de forma pasaxera mientres un curtiu periodu, a midida que los gobiernos escoyíos en munches repúbliques reclamaben el so derechu a laseparación y aportaben Estaosindependientes. D'esta miente, el sistema federalde iure desempeñó un papel clave na disolución de la Unión.
LaXunión Europea (XE) tien dalgunos de los atributos d'un Estáu federal, pero'l so gobiernu central tien munches menos atribuciones que'l de la mayoría de les federaciones, de manera que se caracteriza como ciertu tipu d'alianza supranacional, confederación o unión ensin precedentes.
En particular losEstaos Miembros de la XE tienen derechu a obrar de forma independiente n'asuntos de política esterior y defensa, según la cuasi exclusividad n'otros apartaos d'importancia, como'l sistema fiscal o laFacienda Pública, so ciertos parámetros.
Los Estaos de la Unión son entidaes soberanes ya independientes d'alcuerdu alderechu internacional, y con capacidáde iure pa dixebrase de la Unión. Sicasí lo cual, delegan l'exerciciu de la so soberanía o, según l'ámbitu, exercer de mancomún, nel senu de la Unión Europea, que nun ye una alianza d'Estaos, sinón una entidá con personalidá xurídica propia y única. Les instituciones europees escuerren na so actuación, y al traviés de preseos propios, la defensa del interés xeneral européu ointerés comuñal, que nun ye una mera anexón de los distintos intereses nacionales.
La doctrina comunitarista suel definir como métodu comuñal la conxunción más o menos harmónica de dos tensiones dinámiques siempres presentes nel funcionamientu y el poder de la Unión, pero con distinta prevalencia en según qué ámbitos actúe, a saber:Elintergubernamentalismo, que cristaliza nunacooperación más o menos intensa ente los Estaos al traviés de la Unión y del so treme institucional y xurídico, y en particular nel senu de la institución que más abiertamente acueye y representa losintereses nacionales nel ámbitu européu, esto ye, elConseyu. A esta lóxica respuenden la PESC y la cooperación policial y xudicial en materia penal, magar esta postrera intégrase yá, conLisboa, nel ámbitu supranacional;Elsupranacionalismu, que se manifiesta más allá d'una cooperación ente Estaos a nivel comuñal, nunacoordinación o supraordenación respetuosa de les sos actuaciones ya intereses so la primacía delinterés xeneral européu y l'interés común que la so defensa encamentar alColexu de Comisarios, qu'actúa cola aprobación del Conseyu y del Parllamentu, y sol control d'esti postreru, ante quien respuende, y del altuTribunal de Xusticia. Ta integráu, fundamentalmente, polo que dendeMaastricht hasta Lisboa viénose conociendo como Pilar Comuñal (los trésComunidaes Europees)
Podemos detectar tamién, magar formalmente integráu nesti últimu ámbitu, lo que la doctrina vien denominando, dada la completa integración y el sometimientu a una política o sistema únicu européu, eltriángulu federal de la construcción comuñal, que tomaría les tres árees materiales del Derechu y la política europeos que presenten, en coherencia cola so bien avanzada integración y la so propia naturaleza y vocación, un métodu de funcionamientu que, magar non formalmente, materialmente respuende a la manera federal: laUnión Económica y Monetaria, el Sistema Xudicial comuñal del TJUE y laciudadanía europea (nos ámbitos en qu'espleguen la so eficacia, que nun ye universal sinón parcelaria).
Nuna federación, la división de poderes ente los gobiernos rexonales y el federal ta esquematizada naconstitución. Ye asina que'l derechu de los estaos componentes al autogobiernu suel tar enraigonáu constitucionalmente. Los estaos d'autogobiernu de cutiu suelen tener les sos propies constituciones que pueden modificar si envalorar conveniente, anque en casu de conflictu suel primar el criteriu de la constitución federal.
En cuasi toles federaciones el gobiernu central axudícase les competencies de política esterior y defensa. Si nun se da esti casu, nun tamos ante un Estáu soberanu únicu. Al marxe d'esto, la división exacta de poderes varia d'un país a otru. La Constitución de los Estaos Xuníos establez que toa competencia que nun seya concedida de forma esplícita al gobiernu federal, va quedar en manes de los Estaos de la Unión. Per otra parte, la Constitución de Canadá indica lo contrario: les competencies ensin tresferir explícitamente a los gobiernos provinciales reverten nel gobiernu central. N'Alemaña la división de competencies ye más d'alministración que de conteníu: el gobiernu federal suel llindase a emitir direutives a losLänder (autogobiernos rexonales) qu'éstos tienen amplia llibertá pa interpretar ya implementar. Na República Popular China, considerada una federación de facto, el gobiernu establez de forma xeneral una política y unos oxetivos económicos, dexando la so execución en manes de los gobiernos provinciales.
Falar defederalismu simétricu cuando los distintos estaos d'una federación tienen les mesmes competencies. Ta basáu na igualdá de competencies pa cada entidá rexonal, esto ye, cada territoriu tendría los mesmos poderes.
Cuando a cada estáu concédense-y distintes competencies, o unos tienen mayor grau d'autonomía qu'otros, falar defederalismu asimétricu. Esto suel llevar a cabu cuando se trata de reconocer la esistencia d'una cultura distinta en cierta rexón o conglomeráu de rexones. L'exemplu d'una federación asimétrica ye Canadá, ondeQuebec esfruta de mayores competencies en materia cultural y llingüística.
Nun ye estrañu que mientres la evolución histórica d'una federación pueda dase una tresferencia gradual de poder dende los estaos integrantes escontra'l centru, adquiriendo'l gobiernu federal mayores competencies pa faer frente a hipotétiques circunstancies non previstes. L'alquisición de nueves competencies per parte del gobiernu federal puede dase al traviés d'enmiendes formales a la constitución o por aciu una interpretación jurisprudencial más amplia de les competencies constitucionales yá esistentes. Pero de la mesma, el gobiernu federal puede conceder mayores competencies a los estaos integrantes pa meyor xestión de los recursos d'alcuerdu a cada necesidá, pos dende un gobiernu federal totalmente centralizáu ye cuasi imposible conocer con detalle les necesidaes de cada estáu que lu forma.
La mayoría de los gobiernos federales tán inscritos dientro d'estructures qu'incorporen mecanismos pa protexer los derechos de los estaos integrantes. Unu d'estos mecanismos, conocíu comofederalismu intraestatal, consiste en dar representación direuta a los gobiernos de los estaos integrantes nes instituciones polítiques federales. Cuando una federación cunta con un órganu llexislativubicameral, lacámara alta ye de cutiu la representación de los estaos integrantes, en cuantes que lacámara baxa representa al total de la ciudadanía de la nación. Una cámara alta federal puede basase nun esquema d'igual representación territorial, como ye'l casu delSenáu de los Estaos Xuníos y el d'Australia, nos qu'a cada estáu atribúyese-y el mesmu númberu de representantes, ensin tener en cuenta'l so pesu poblacional.
Una práutica distinta consiste na eleición indireuta de los miembros de la cámara alta por parte de los gobiernos o órganos llexislativos de los estaos integrantes, como foi'l casu de los Estaos Xuníos antes de1931, o ser miembros o delegaos de los gobiernos rexonales, como ye'l casu delBundesrat alemán. La cámara baxa d'un órganu llexislativu federal suel ser d'eleición direuta, con una repartu de la representación que ye proporcional al pesu demográficu de cada rexón, anque puede faese provisión d'una representación mínima por rexón de ciertu númberu d'escaños.
Les federaciones suelen cuntar con procedimientos especiales pa la reforma de la constitución federal. Esto puede garantizar que l'autogobiernu de los estaos integrantes nun seya abolíu ensin el so consentimientu. Una enmienda a la Constitución de los Estaos Xuníos tien de ser ratificada por trés cuartes partes de les asamblees llexislatives estatales o bien por xuntes constituyentes escoyíes pa la ocasión en cada unu de los estaos. Nos plebiscitos de reforma constitucional d'Australia y Suiza ríquese que la propuesta non yá seya aprobada por una mayoría de la totalidá del electoráu del país, sinón por mayoríes rexonales nuna mayoría d'estaos o cantones, respeutivamente.
Delles constituciones federales establecen que ciertes reformes nun puedan llevase a cabu ensin el consentimientu unánime de tolos estaos o d'un estáu en particular. La Constitución de los Estaos Xuníos indica que nengún estáu puede ser quitáu ensin el so consentimientu d'una representación igual nel Senáu. N'Australia, si propón una reforma que va afectar específicamente a unu o dellos estaos, entós tien de ser plebiscitada en cada unu d'esos estaos. La Llei Básica alemana especifica la imposibilidá de llevar a cabo enmiendes que supongan l'abolición del sistema federal.
El significáu defederalismu como movimientu políticu y lo qu'en sí constitúi un «federalista», varia col país y el contestu históricu. Los movimientos acomuñaos cola instauración o desenvolvimientu de federaciones pueden tener un calter tanto centralista como descentralizador. Por casu, na dómina del surdimientos d'estos países, los «federalistes» n'Estaos Xuníos yAustralia yeren aquellos que defendíen la creación de gobiernos centrales fuertes. De la mesma, naXunión Europea, los federalistes escuerren una mayor integración política. Sicasí, n'España y naAlemaña de la posguerra, los movimientos pro federales buscaron la descentralización: la tresferencia de poder dende les autoridaes centrales escontra órganos llocales.
Ciertes disputes políticu y constitucional son inherentes a les federaciones. Por casu, la repartida precisa de facultaes y responsabilidá ente los gobiernos federal y rexonal suel ser una fonte de disputa. De cutiu, como asocede nos Estaos Xuníos, tales conflictos resolver pola vía xudicial, que delimita les competencies de los gobiernos federal y local. La rellación esistente ente los tribunales federal y local ye distinta de país a país y puede ser una tema problemática y complexu en sí mesmu.
Otru llugar común de los sistemes federales ye'l conflictu ente los intereses nacionales y los rexonales, o ente los intereses y aspiraciones de los distintos grupos étnicos. En delles federaciones esiste una relativa homoxeneidá en tol so territoriu, siendo cada estáu integrante práuticamente una versión en miniatura de tol conxuntu. Esto recibe'l nome defederalismu congruente. Per otru llau, elfederalismu incongruente tien llugar cuando los distintos autogobiernos tienen la so razón de ser en distintos grupos étnicos.
La capacidá d'un gobiernu federal de crear instituciones nacionales que puedan arbitrar les diferencies rexonales debíes a motivos llingüísticos, étnicos, relixosos o d'otru orde ye un retu importante. La incapacidá de dar respuesta a esti retu puede dar llugar a la disgregación de partes de la federación o a laguerra civil, como asocedió n'Estaos Xuníos y en Suiza. En dellos casos, el conflictu internu puede acarretar el derrumbe de la federación, como socedió enNixeria, laFederación de Rodesia y Nyasalandia, losEstaos Xuníos de Centroamérica, laFederación de les Indies Occidentales, o laConfederación Perú-Boliviana.
↑Pérez-Royo, Javier (Catedráticu de Derechu Constitucional, Universidá de Sevilla).El laberint.«España ye un país constitutivamente federal pero nun foi nunca capaz de dase una forma política federal... pero materialmente ser»
↑«[http://www.diputados.gob.mx/LeyesBiblio/ref/dof/CPEUM_ref_227_29ene16.pdf DECRETO pol que se declaren reformaes y derogaes diverses disposiciones de la Constitución Política de losEstaos Xuníos Mexicanos, en materia de la reforma política de la Ciudá de Méxicu.]».http://www.diputados.gob.mx.+Consultáu'l 15 de xineru de 2017.«Artículu 43.Les partes integrantes de la Federación son los Estaos d'Aguascalientes, Baxa California, Baxa CaliforniaSur, Campeche, Coahuila de Zaragoza, Colima, Chiapas, Chihuahua, Durango, Guanajuato, Guerrero, Hidalgo, Jalisco, Méxicu, Michoacán, Morelos, Nayarit, Nuevo León,Oaxaca, Puebla, Querétaro, Quintana Roo,San Luis Potosí, Sinaloa, Sonora, Tabasco, Tamaulipas, Tlaxcala, Veracruz, Yucatán y Zacatecas;según laCiudá de Méxicu.»
12L'artículu 35 de laConstitución Nacional Arxentina reconoz como nomes oficialesProvincies Xuníes del Ríu de la Plata,República Arxentina yConfederación Arxentina, y establez l'usu de les pallabres "Nación Arxentina" na formación y sanción de les lleis.
La URSS yera una federación según la lletra de la so constitución pero, siquier hasta les sos acabadures a finales de los ochenta y principios de los noventa delsieglu XX, el so gobiernu taba fuertemente centralizáu na práutica (veaseestremáu sobre la "Xunión Soviética").
La República Federal Socialista de Yugoslavia proclamóse oficialmente en 1963. Enantes a esta fecha l'estáu comunista yugoslavu llamóse Yugoslavia Federal Democrática en 1945 y República Popular de Yugoslavia en 1946 (veaseRepública Federal Socialista de Yugoslavia).
Venezuela na actualidá tien 23 estaos. Foi suprimíu'l Distritu Federal por Distritu Capital dende la Constitución sancionada por aciu referendu consultivu'l 15 d'avientu de 1999 y aprobada en Gaceta Oficial N° 5.453 en marzu 24 de 2000. El Departamentu Vargas pasó a ser estáu Vargas mientres el 2ᵘ. Gobiernu de Rafael Caldera 1994-1998
.svg)
.svg)
.svg)
