| Cuélebre | ||
|---|---|---|
 | ||
| Información | ||
| Conexones | mitoloxía asturiana | |
| [editar datos en Wikidata] | ||
Elcuélebre[1], o a vegaes tamién y raramentedragón[2] ye unanimal mitolóxicu qu'apaez de xeitos diversos en dellescultures de tol mundu, con diferentessimbolismos asociaos.
Les interpretaciones más conocíes de cuélebres son loscuélebres europeos, derivaos de la tradición popular y de la mitoloxía de Grecia y Próximu Oriente, y tamién loscuélebres orientales.
La pallabracuélebre vien del llatíncoluber, "culiebra machu"[3], mientres que'l términudragón vien del llatíndraco ("cuélebre")[4], que deriva delgrieguδράκων (drákōn), "dragón, culiebra escomanada, o culiebra d'agua", que probablemente venga del verbuδρακεῖν "ver nidiamente".
El términu más xeneralizáu pa esti animal fantásticu na llingua asturiana ye'l decuélebre[5], apaeciendo'l términudragón mui poques veces na documentación medieval llatina; quiciabes nun trunfó esti términu énte l'autóctonucuélebre al pasar a la formatragón, con tracamundiu ente los grupos inicialesdr- >tr- y confundise na significación contragar ytragu[6].
Ye unaculiebra xigantesca con ales, que curia y vixila ayalgues o a lesxanes[7]. Como son inmortales en pasando los sieglos les escames vuélvense-yos tremendamente grueses ya incaltriables, y sálen-yos ales d'esperteyu, asemeyándose más a undragón qu'a unaculiebra. Nun suel movese muncho del sitiu que curia, cuando lo fai ye pa comer ganáu o a los homes. Nes histories de cuélebres más conocíes suel matase a esti dándo-y de comer una piedra ferviendo, o con una fogaza de boroña enllena d'alfileres. Otru mitu rellacionáu col cuélebre ye'l de la «piedra del cuélebre», dizse que seis culiebres axúntense al cuélebre y les babes de toos ellos al endurecese formen dicha piedra; esta piedra cura ciertes enfermedaes.
Tamién se diz que los cuélebres son xanes embruxaes y qu'al matalos tórnense de nuevo xanes.
El Cuélebre
- El cuélebre; la culiebra con esnales d'esperteyu, escames impenetrables y cola descomanada, que s'agazapa na viesca, na fonte y na espelunca, y enllena los espacios del so silbu y taramica ganaos y persones... La que curia les xanes y protexe les ayalgues; la que namái se rinde a la fatiga na nueche de San Xuan, cuando los paladinos de ventura quiebren los encantexos y alcuentren d'una vez, y en grau sumu, la fortuna, l'amor y la belleza
- El cuélebre avieya colos sieglos, y entós les escames xorrécen-y, y los ríos refúguenlu, y niégase la tierra a soportalu. Nun-y queda más remediu que somorguiase nel so mar, que se denoma "Mar tapada" porque esparrámase baxo'l suelu. Nel fondu d'esti mar hai un viveru enorme de diamantes.... Y los homes, garren los diamantes con un troxu de carne y una cuerda; los diamantes péguense a la carne cuando toca nel abismu y xuben cuando ella xube, si ye quien a salvase de los cuélebres.
–(Constantino Cabal,RIDEA[8], p325, añu ¿?, recoyíu enCuadonga
La figura del cuélebre ta espardida per tola xeografía asturiana, na toponimia menos, cásique siempres rellacionao con cueves y fontes; en Mestas de Con (Cangues d'Onís) esisten tres cueves mui próximes conocíes comoCueves del Cuélebre; tamién cerca de Cuerres (Cangues d'Onís) esiste'lPozu del Cuélebre. Nun son pocos los llugares que lleven el nome como complementu de fonte, o de ramada; asina, en Sobrefoz, esiste laRamada del cuélebre[9], pues dizse que (pol aspeutu del llugar) per ellí baxó'l cuélebre dexando'l rastru propiu d'unramu que s'arrastra pa tresportar daqué -como narria-[9]. Más cueves col nome, o que se diga que nelles vive'l cuélebre alcontrámosles en Saliencia (Somiedo),Uviéu, o Brañaseca (Cuideiru)[9].
Más nomes de llugar:prau del Cuélebre enXienal (Quirós), y braña deValdecuélabre (Somiedo)[10]:
