Iste articlo ye en proceso de cambio enta laortografía oficial de Biquipedia (laOrtografía de l'aragonés de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla.
Republica de Tonga Pule'anga Fakatu'i 'o Tonga Kingdom of Tonga
Tonga (oficialmentReino de Tonga,Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga entongano), a solamonarquía d'Oceanía (de fueras de bels países d'aCommonwealth), ye un chicotpaís yestato situato a l'este d'Australia y 800km a lo nord-este deNueva Zelanda, a lo sud de l'Oceano Pacifico. Ye formato por mas de 160islas grans y chicotas, encara que nomás que 36 en son habitatas de contino, estendillatas por una superficie oceanica d'alto u baixo 700.000km².
Tonga ye tamién a sobén conoixito con o nombre deislas de l'amistat por a recepción que se i fació en1773 a o capitán britanicoJames Cook cuan i plegó en a suya primera vesita; o feito ye que plegó en mel meyo d'oʻinasi, ye decir, a ofrenda d'asprimicias a oTuʻi Tonga (o prencipal rei d'as islas), estando convidato a las celebracions. Sindembargo, seguntes o escritorWilliam Mariner, en realidat os tonganos heban previsto de cocinar y minchar-se a o capitán britanico, pero en zaguerías no podioron alcordar un plan ta fer-lo.[1]
L'aria total ye d'alto u baixo 748km², d'os que 30 son constituyitos d'augua.[2] O país ye formato por 176 islas, d'as que nomás 36 son habitatas de forma permanent, lo que se traduz en que poco menos d'o 80% (670km²) d'o territorio ye habitato.[2] Bi ha tres grupos prencipales d'islas:Tongatapu, a o sud, a on se concentra mas d'a metat d'a población;Vava'u, a o norte; yHa'apai, en o centro.
Tonga ye unarchipelago localizato chusto a o sud deSamoa. As suyas 169 islas, d'as que 96 son habitatas, se dividen en tres grupos prencipales: Mayorga, Gálvez y Amsterdam, que forman una linia norte-sud de 800 kilometros de largaria. Amsterdam, a isla mas gran y a on ye a capitalNuku'alofa, cubre 257km². Cheolochicament, as islas de Tonga son de dos tipos: a mayoría tienen una base decalsinera que s'orichinó a partir de formacions de coral devantadas; a resta se composan decalsinera sobre una base d'orichen volcanico. As islas de procedenciavolcanica son montanyosas, mientres que las d'orichencoralino son planas.
O clima ye subtropical,templato con plevias, con veranos muit calidos.[2] En o periodo calido (d'aviento entaabril), a temperatura puya por dencima d'os 32°C, y en o periodo mas fredo (demayo entanoviembre), as temperaturas no gosan blincar d'os 27°C. A temperatura meyana va de 23°C a 27°C, y aprecipitación anyual varía de 170 a 297 centímetros si se viacha dende a isla d'Amsterdam en o sud dica as islas d'o norte mas amanatas a oecuador. Ahumidat meyana diaria ye d'o 80%.
A tierra, fértil, s'emplega ta cautivar plantacions deplatano,palmito ycoco.[2] O punto mas alto d'o país, situato a 1.033msnm, se troba en a isla deKao.[3]
O esporte mas popular y mas practicato en Tonga ye orugby. L'organismo rector ye l'Unión de Rugby de Tonga, afiliata a l'Alianza de Rugby d'as Islas d'o Pacifico. A suya selección nacional ye conoixita comoIkale Tahi (as Alicas d'a mar) y tamién tien un dance de guerra pareixito a laHaka anomenatoSipi Tau. Con una población de poco mas de 100.000 habitants bi ha partecipato 7 vegatas en aCopa Mundial de Rugby dende 1987, a zaguera en l'anyo 2015.
Tamién ye popular ofútbol australiano practicato oficialment dende o 2004, anyo en que estió establita l'Asociación de Fútbol Australiano de Tonga. A suya selección nacional ye conoixita como osBlack Marlins.
Ofútbol tamién ye practicato pero a suyaselección nacional ye una d'as mas débils d'o mundo, garra vegata bi ha clasificato ta partecipar en aCopa d'as Nacions d'a OFC y o suyo millor puesto, en a clasificación mundial d'a FIFA de seleccions nacionals garra vegata bi ha puyato mes d'o puesto 163 (en 1998) de 208 seleccions mundials reconoixitas por aFIFA.
↑Mariner, William y Martin, John:An account of the natives of the Tonga islands in the south Pacific ocean: With an original grammar and vocabulary of their language. Compiled and arranged from the extensive communications of Mr. William Mariner, several years resident in those islands, 1817, Volumen 2,pp 64–65.
