Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Ir al contenido
BiquipediaA enciclopedia libre
Mirar

Marbre

De Biquipedia
Iste articlo ye en proceso de cambio enta laortografía oficial de Biquipedia (laOrtografía de l'aragonés de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla.
Roca de marbre
Pieza de marbre

Omarbre,[1]marmol,[1]márbol[2][3] umármol[4] ye unaroca metamorfica composada mayoritariament porcalcita y formada a partir d'ascalsineras ydolomías porrecristalización en ometamorfismo de contacto u en ometamorfismo rechional. Presenta una texturagranoblastica.

Etimolochía y semantica

[editar |modificar o codigo]

O concepto de marbre encheolochía en cheneral y enpetrolochía en particular no ye o mesmo que o concepto d'oscanters, os que lo comercializan y os que la fan servir en as aplicacions concretas. Por un regular fuera d'os ambients cientificos u academicos se considera "marbre" a tota roca calcica que se pueda pulir, incluindo asrocas sedimentarias como ascalsineras ydolomías.

A parola "marbre" u "márbol" provién d'o latínMARMOR,MARMORIS, y este d'ogriego antigomarmaron, relacionau con o verbomarmairo ("brillar"). A evolución demarmor enaragonés ye paralela aARBOR,ARBORIS y, a traviés de l'acusativoMARMOREM daríamármor, prou pareixida amárbol, bien documentata. En ostextos alchamiaus d'Urreya de Xalón mos trobamosmarbol.

A formamarbre se troba sobre tot en astraduccions d'a escuela deChuan Ferrández d'Heredia, on bi heba escribanos y copistas catalanoparlants u con conoixencias mes grans de catalán que d'aragonés (Nicolau de Drenopoli), y a vegadas escribiban borradors en catalán pa dimpués fer una traducción a l'aragonés dende ogriego bizantín u ofrancés.

En o "Libro d'el Trasoro" s'escribemarbre:

E el me(n)ton es asaz mas polido q(ue) no es marbre nj(n)gu(n)a leyt(e) da color a su cuello & cristal Resplandeçe en su garga(n)t[5]

En o "Libro d'as Marabillas d'o Mundo", de traductor desconoixiu, mos trobamos tantomarbre comomarbol.

Et por que auia mucha leche en sus tetas & q(ue) li fazia(n) mal eilla ende ocho ailli sobre las piedras demarbor Royo Assi que encora y son las seynnales blancas sobre las piedras.
Et es la plaça b(ie)n pauada por todo demarbre blanco.[6]

En textos comercials d'o sieglo XV de Zaragoza escritos en un lenguache mixto catalán-aragonés se troba a formamambre de Girona[7]

En o diccionarios y textos dialectals actuals se documentamármol por eixemplo enbenasqués.[4]

Aplicacions

[editar |modificar o codigo]

O marbre ye a roca ornamental mas emplegada a lo largo d'a historia. Agora, s'emplega ta fer piezas depavimentos y revestimentos, muebles, etcetera. O suyo uso como material d'escultura privilechiau en a epoca clasica han feito d'o marbre un signo d'elegancia. Bi ha unas cuantas localidaz deGrecia yItalia famosas por as suyas pedreras de marbre:Naxos,Paros,Laurion,Hymettos,Pentelicon yCarrara.

O marbre millor considerau ye lo deCarrara, por a suya pureza, por a pocaporosidat y por estartranslucido enlosas urecholas de 2–3 cm de grosor.Miguel Ánchel, o gran escultor d'o renaiximiento italiano, vesitaba aspedreras de Carrara ta trigar personalment os marbres ta las suyas esculturas. As esculturas de marbre de Carrara son resistents a lascheladas por a suya poca porosidat (cuasi no lis entra l'augua y no se i formachelo), pero son muit sensibles a laplevia acida.

Opolvo de marbre tamién s'usa pa ferchesos como lo marmorino u lo veneciano, s'usa como farciu pa pintura u en frescos pa reemplazararena. Cualques artistas usan o polvo pa endurir superficies. O polvo de marbre de Carrara tamién ye apreciau y se vende pa diferents aplicacions artisticas.

Se veiga tamién

[editar |modificar o codigo]

Bibliografía

[editar |modificar o codigo]

Vinclos externos

[editar |modificar o codigo]

Referencias

[editar |modificar o codigo]
  1. 12(an)Diccionario aragonés-castellano-catalán.Estudio de Filología Aragonesa. Edacar num. 14. Zaragoza. Edicions Dichitals de l'Academia de l'Aragonés. ISSN 1988-8139. Octubre de2024 (accesible vía web).
  2. (es)Libro d'Apolonio
  3. (es)Federico Corriente,María Jesús Viguera Molins:Relatos píos y profanos del manuscrito Aljamiado de Urrea de Jalón.
  4. 12(es)Ángel Ballarín Cornel:Diccionario del Benasqués.Institución Fernando el Católico, Zaragoza, segunda edición 1978, p 319.
  5. (an)Libro d'el Trasoro
  6. (an)Libro d'as Marabillas d'o Mundo
  7. (es)J Angel Sesma,Ángeles Líbano Zumalacárregui:Léxico comercial en Aragón (Siglo XV).Institución Fernando el Católico, 1982
Control d'autoridaz

Obteniu de "https://an.wikipedia.org/w/index.php?title=Marbre&oldid=2311995"
Categoría:
Categorías amagadas:

[8]ページ先頭

©2009-2026 Movatter.jp