Iste articlo ye en proceso de cambio enta laortografía oficial de Biquipedia (laOrtografía de l'aragonés de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla.
Iste articlo ye sobre unorgano d'os animals. Ta la montanya d'os Andes en Ecuador se veigaCorazón.
O corazón (ilustración d'Hugo Heikenwaelder).
Ocorazón[1] ucor[1] (d'olatíncor, cordis)[2] ye l'organo prencipal d'osistema cardiovascular en osanimals vertebraus. Ye unmusclo estriau, bofo y de formaconica, que ye situau en o güeco d'otorax, y funciona como unapompa aspirant y impelent, que aspira dende asauriclas asangre que cercula por asvenas, y la empenta dende osventriclos enta asarterias que la menan por tot o cuerpo. Entre as auriclas y os ventriclos y entre os ventriclos y as arterias se troba valvulas que fan que a endrecera d'a cerculación siga a correcta. Tamién se diz corazon a organos similars existents enannelidos,moluscos yartropodos.
En os vertebraus, o corazón ye composau demusclocardiaco, una mena demusclo involuntario (ye decir, un musclo que no puet estar controlau por o cerebro). Iste teixiu nomás se troba adintro d'isteorgano.
O corazónhumán ye un poquet mas gran que o punyo, y en o caso d'osmuixons ymamiferos, se troba dividiu en cuatre cavidaz: as dos d'alto, ditas auriclas, y as dos de baixo, ditas ventriclos. O corazón fa mover-se a sangre con movimientos desistole (contracción d'o teixiu muscular) ydiastole (relaxación d'o teixiu muscular). O corazón humán traquía a bels 72 traquius por menuto, o que fa alto u baixo 2500 millons de vegadas durant una vida de 66 anyos.
L'adchectivocardiaco fa referencia a o corazón y promana d'ogriego καρδια, que significacorazón.
A estructura d'o corazón cambea entre as diferents brancas d'oreino animal. Por eixemplo, oscefalopodos tienen doscorazons branquials y un "corazón sistemico". Ospeixes tienen un corazón con dos cambras que pompeya a sangre enta asbranquias y dende astí ista va enta a resta d'o cuerpo. En osanfibios y a mayor parte d'osreptils, se i troba unsistema cerculatorio doble, pero no siempre o corazón ye trestallau en dos pompas deseparadas. Os anfibios tienen un corazón con tres cambras.
Asaus ymamifers amuestran una separación completa d'o corazón en dos pompas, fendo un total de cuatrocambras; manimenos se piensa que as cuatro cambras d'o corazón d'os muixons evolucionoron de traza independient d'as d'os mamifers.
O corazón ye un organo muscular bofo con a función de pompiar a sangre a traviés d'os vasos sanguinios de l'organismo. En o cuerpo humán, o corazón se troba de normal en o meyo d'otórax, en una cavidat conoixida comomediastino, con a suya parte mas gran en a metat d'a ezquierda (encara que en bellas personas se troba en a dreita), debaixo d'aespineta. Se gosa pensar que o corazón ye en o costau d'a ezquierda porque o ventriclo ezquierdo ye mas gran y mas fortal que o ventriculo dreito (porque ha de pompiar a sangre enta todas as partes d'o cuerpo). Por ixo tamién opolmón ezquierdo ye mas chicot que o dreito, porque ohemitórax ezquierdo tiene una parte mas gran ocupada por o corazón.
Corazón humán extrayiu d'un hombre de 64 anyos.
O corazón ye embolicau por una binza recia clamadapericardio u saco pericardico y ye rodiau por oslivianos upolmóns. O pericardio ye un saco u bolsa que acubilla o corazón y tien dos capas (una capa exteriorfibrosa upericardio fibroso, feito deteixiu conchuntivo denso yfibroso, y una capa interiorserosa upericardio seroso). A capa serosa tien una estructura de doble telilla y chumía o liquido pericardico que lubrica y aisla a superficie d'o corazón, y asinas achiqueixe a frición mecanica que sufre mientres as contraccions. As capas fibrosas externas lo protechen y deseparan.[3]
L'apex ye a punta inferior d'o corazón (que apunta enta abaixo y enta a ezquierda). Se sitúa en o cinqueno espacio intercostal en a linia meya d'aclavilla ezquierda. En os adultos normals, a masa d'o corazón ye de bels 250-350g, pero bels corazons que padeixen hipertrofia pueden arribar a pesar 1000 g. O corazón humán tiene 4 cambras, as dos superiors uauriclas y as dos inferiors uventriclos.
Vista frontal d'un corazón humán. As flechas blancas indican o fluxo normal d'a sangre. Partes 1.-Auricla dreita 2.-Auricla ezquierda 3.-Vena caba superior 4.-Arteria Aorta 5.-Arteria polmonar 6.-Vena polmonar 7.-Valvula mitral 8.-Valvula aórtica o Bicúspide 9.-Ventriclo ezquierdo 10.-Ventriclo dreito 11.-Vena caba inferior 12.-Valvula tricuspide 13.-Valvula polmonar Miocardio (en color rosa) →Epicardio (capa exterior) →Endocardio (capa interior)
O corazón se trestalla en cuatro cavidaz, dos superiors uauriclas (u atrios) y dos inferiors uventriclos. As auriclas recullen a sangre d’o sistema venosos, la pasan enta os ventriclos y dende astí surten ta a cerculación arterial.
L'auricla dreita y oventriclo dreito forman o que clasicament se clama ocorazón dreito. Reculle a sangre que promana de tot o cuerpo, que plega en l'auricla dreita a traviés d'as venas cavassuperior yinferior. Ista sangre, baixa enoxicheno, se leva ta o ventriclo dreito, y dende allí se nimvia ta acerculación polmonar por l'arteria polmonar. Dau que a resistencia d'a cerculación polmonar ye menor que a sistemica, a fuerza que o ventriclo dreito ha de fer ye menor que a d'o ventriclo ezquierdo, y por ista razón a suya grandaria ye prou menor que a d'o ventriclo ezquierdo.
O teixiu que desepara o corazón dreito d'o ezquierdo se dizsepto u tabique. Funcionalment, se trestalla en dos partes no deseparadas: a superior utabique interauricular, y a inferior utabique internentricular. Iste zaguero ye especialment important, ya que por él discurre oFaixo de His, que mena l'impulso electrico ta as partes mas baixas d'o corazón.
Asvalvulas cardiacas son as estructuras que deseparan unas cavidaz datras, privando que bi haiga un refluxo retrogado. Se troban arredol d'os “foraus atriventriculars” u (auriclo-ventriculars) y entre os ventriclos y as arterias de salida. Son as siguients
Lavalvula tricuspide, que desepara la l'auricla dreita del ventriclo dreito.
Lavalvula polmonar, que desepara o ventriclo dreito de larteria polmonar.
Lavalvula mitral, que desepara l'auricla ezquierda d'o ventriclo ezquierdo.
Lavalvula aortica, que desepara o ventriclo ezquierdo de l’arteria aorta.
Fibras musculars d'o sistema d'excitación y conducción electrica.
Os dos primers son musclos que a suya misión ye de contrayer-se cuan plega en éls l'impulso electrico. A finalidat d'o sistema d'excitación y conducción electrica ye de producir os impulsos electricos periodicos y conducir-los por as diferents partes d'o corazón seguntes una secuencia temporal adecuada. Podemos distinguir-ie as fibras musculars excitadoras (que producen os impulsos electricos) y as fibras musculars especializadas en a conducción d'os mesmos.
D'adintro ta difuera o corazón presenta as siguients capas de teixius:
Oendocardio, una binza serosa d'endotelio y teixiu connectivo de cubrimiento interno. Ista capa ye a que dentra en contacto con a sangre. Incluye fibras elasticas y decolacheno, vasos sanguinios y fibras musculars especializadas. En a suya estructura tamién se troba traveculas carnosas, que li dan resistencia mecanica debant d'a contracción.
Omiocardio, que ye propiament o musclo cardiaco; con a suya contración, permite d'empentar a sangre por o cuerpo. En ista capa tamién trobamos teixiu connectivo,capilars, capilars linfaticos yfibras niervosas.
L'epicardio ye una capa fina serosa mesotelial que embolica o corazón y contiene capilars y fibras niervosas. Ista capa se considera que fa partepericardio seroso.
En os mamiferos, a función d'o costau dreito d'o corazón ye de replegar en l'auricla dreita a sangre desoxichenada que plega d'o cuerpo, fer-la pasar ta o ventriclo dreito pasando por avalvula tricuspide, y dende allí, fendo-la salir por a valvula polmonar semilunar, empentar-la por l'arteria polmonar enta enta oslivianos (cerculación polmonar). En os livianos a sangre deixa odioxido de carbonio, y lo escambia poroxicheno por un proceso pasivo dedifusión.
O costau ezquierdo replega en l'auricula ezquierda a sangre oxichenada que plega dende os polmons por avena polmonar. Dende l'auricula ezquierda, a sangre se fa pasar por ovalvula mitral enta o ventriclo ezquierdo que la fa salir por a valvula aortica semilunar, empentando-la enta o cuerpo a traviés de l'arteria aorta. L'aorta fa forcachas que fa que a sangre se divida entre as arterias prencipals que furnen todas as partes d'o cuerpo. Dende as arterias, a sangre viachea enta as arteriolas y dende astí enta os capilars que levan a sangre ta as celulas. A sangre relativament desoxichenada torna alavez por as venulas que desembocan en as venas, y ístas en asvenas cavasinferior ysuperior, que plegan enta l'auricla dreita an que tot o proceso se torna a repetir.
Con cada traquiu d'o corazón ye asociada una secuencia d'eventos que en chunto fan o ciclo cardiaco. Se consideran tres etapas:sistole auricular, sistole ventricular ydiastole. O ciclo cardiaco fa que o corazón alterne entre as fases de contracción y relaxación, bellas 75 vegadas pormenuto. Ye dicir, ociclo cardiaco dura bels 0,8segundos.
SístoleDiástole
Mientres asistole auricular, as auriclas se contrayen y empentan asangre enta osventriclos. Malas que a sangre ha saliu d'as auriclas, asvalvulas atrioventriculars entre as auriclas y os ventriclos se zarran. Isto fa que o refluixo de sangre no pueda tornar enta as auriclas. O son familiar d'o traquiu d'o corazón se produz cuan se zarras istas valvulas. A durada ye de bels 0,1 s.
Asistole ventricular consiste en a contracción d'os ventriclos, que asinas fan fuenra a sangre enta l'aparato cerculatorio. Malas que a sangre ye forachitada, se zarran as dos valvulas sigmoideas, avalvula pulmonar en a dreita y avalvula aortica en a ezquierda. A durada d'ista fase ye de bels 0,3 s.
En zaguerías, adiastole ye a relaxación de todas as partes d'o corazón ta permitir que i plegue nueva sangre. A durada d'ista fase ye de bels 0,4 s.
En o ciclo cardiaco se gosan escuitar dos rudios:
Primer rudio cardiaco: cuan se zarran as valvulas tricuspide y mitral.
Segundo rudio cardiaco: cuan se zarran as valvulas sigmoideas (valvula pulmonars y aortica).
Os dos rudios s'ascuitan cuan as valvulas se zarran de sopetón, pero no son as valvulas as que fan o rudio, si que a reverberación d'a sangre adchacent y a vibración d'as parez d'o corazón y vasos amanaus. A propagación d'ista vivración da como resultau a capacidat ta auscultar ditos rudios.
Tot iste ciclo se repite entre 70 y 80 vegadas cada menuto.
O ciclo cardiaco denantes descrito ye controlau por l'actividat electrica d'as celulas d'o miocardio que son conectadas fendo parte d'o sistema de conducción electrica cardiaco. Iste sistema permite que l'impulso electrico se propague ordenadament por tot o corazón, desencadenando a respuesta mecanica d'as celulas y creyando-se asinas o ciclo cardiaco.
Electricament, cada ciclo cardiaco tiene dos fases: l'activación u despolarización, por a que l'impulso electrico plega en as celulas d'o miocardio (miocitos), producindo un cambio en o potencial de membrana d'as celulas y fendo que istas se contraigan, y a recuperación u repolarización, que se produz cuan osmiocitos tornan gradualment ta o suyo estau electrico de reposo. Cuan unacelula se despolariza, o cambio en o potencial de membrana fa que as celulas vecinas tamién se despolaricen, conducindo asinas l'impulso electrico.
Os ciclos cardiacos escomienzan en un conchunto de celulas especializadas que tienen l'habilidat de despolarizar-sen (activar-sen) espontaniament, chenerando asinas un impulso electrico. Istas celulas se conoixen en chunto comonodo sinoauricular y son situadas en a parte alta de l'auricla dreita. L'impulso electrico chenerau, tamién conoixiu como como frent d'onda electrica, se propaga por o sistema de conducción. Ta que a contracción d'as auriclas y os ventriclos se produzca en o tiempo que cal, dimpués de l'activación d'as auriclas, l'impulso ye replegau y retardau por onodo auriculo-ventricular, antes que no dentre en os ventriclos. D'ista traza, se permite que o ventriclo s'impla correctament antes d'a contracción ventricular. Dimpués, a conducción contina por ofaixo de His, que ye a sola connexion electrica entre as auriclas y os ventriclos. Alavez, o camín electrico se divide en faixos y brancas de fibras de conducción rapeda, ditasfibras de Purkinje, que levan a escape l'impulso electrico ta os ventriclos dreito y ezquierdo, aconseguindo que se produzca una contracción bien sincronizada de todas as celulas d'o miocardio ventricular.
O nodo sinoauricular ye o marcador natural d'o ritmo cardiaco que determina afrecuencia d'o traquiar. Tamién i hai atras celulas que pueden activar-se espontaniament, pero de normal, s'activan con un ritmo mas lento, y por ixo, nomás de cabo ta cuan cheneran un impulso cardiaco que prencipia un ciclo (que se dice alaveztraquiu ectopico). Antiparte, o ritmo d'activación d'o nodo sino-auricular pende tamién en a influencia externa d'osistema niervoso autonomo (mas que mas en o balance entre as suyas brancas simpatica y parasimpatica).[4]
Os corazons devacas,ovellas,cochins,gallinas uconellos se gosan minchar en muitos países. Se gosa considerar comochichorras, encara que, como ye un musclo, o gusto ye mas parellano a o d'atras carnes.