Dante Alighieri var fødd iFirenze iItalia og døydde iRavenna. Dante voks opp i ein rimeleg velståande familie sentralt i Firenze, men vart foreldrelaus ein gong i tenåra. Ni år gamal trefte han Beatrice første gongen. Ho vart hans livslange, uoppfylte kjærleik. Som 11-åring vart han trulova med Gemma Donati, som han sidan gifta seg med, og som han fekk fleire born med. Ein veit elles lite om utdanninga hans, anna enn at han hadde stor appetitt på bøker og tidleg vart interessert ipoesi ogromersk litteratur.

Dante var trena i krigføring og kjempa i slaget ved Campaldino i 1289 mellomguelfarane ogghibellinarane, to familiar som kjempa om makta i området. Dei rådande guelfarane var delte i tofraksjonar, dei «svarte» og dei «kvite», og Dante høyrde til dei kvite. Rundt 1295 vart han involvert i det politiske livet i Firenze, der han steig i gradane. Høgdepunktet i den politiske karrieren hans var sumaren 1300, då han sat i øvsterådet i byen.

På denne tida blussa konflikten mellom dei kvite og dei svarte igjen opp i byen, og seks av fraksjonsleiarane vart bannlyste. Då denne avgjerda vart oppheva for dei kvite leiarane, vart paveBonifatius 8. provosert, sidan han støtta dei svarte. I 1301 gav han ein fransk hær løyve til å gå inn i Italia. Eindelegasjon, der Dante var med, vart send tilRoma for å overtale paven til å snu. Medan Dante vart halden att i Roma, gjekk hæren og dei svarte guelfarane inn i Firenze, og Dante vart bannlyst og sidan dømd til dødenin absentia.

Dei siste nitten åra sine levde Dante ieksil. Dei første ti åra reiste han mykje i kring og budde mellom anna iForlì,Arezzo,Padua,Venezia ogLucca, før han slo seg ned iVerona i 1312, og endeleg iRavenna i 1319, der han døydde to år seinare.

Det sentrale verket i forfattarskapen til Dante erDivina Commedia («Den guddommelege komedien»), som han arbeidde på frå om lag 1308 til rett før han døydde i 1321. Dei tre delane,Helvete,Skiringsheimen ogParadiset vart utgitt kvar for seg medan han levde og samla til eitt verk av sonen hans rett etter at Dante var død. Det uttrykksfulle språket, den imponerande poetiske forma og den fascinerande koplinga mellomteologi, historie og personlege forhold har sikra verket ein heilt sentral plass i litteraturhistoria.

Dante sitt hovudverk omfattar tre bøker på til saman 14 233 linjer. Det er skrive itersinar («terza rima» på italiensk), ei verseform han sjølv skapte, med 11 stavingar på kvar linje, samanhengande grupper på tre og tre linjer, der den andre linja i éi gruppe rimar på første og tredje i den neste.

Handlinga i diktet følgjer Dante på ei vandring gjennom etterlivet, først blir han leidd av den romerske poetenVergil gjennom helvetet og skjærselden, så av ungdomskjærleiken Beatrice, frå det jordiske paradiset heilt opp til visjonen av Gud i Paradis. På vegen skildrar han levande og detaljert dei avlidne han møter, og særleg skildringane frå helvetet har hatt enorm innverknad på seinare litteratur.

Språket i bøkene er eit fritt og variert toscansk språk, med innslag av ulike andredialektar. I Italia var diktet så dominerande i tida etter Dante sin død at språkforma hans vart etablert som standardforma for italiensk skriftspråk. Dette gjer at omlag 80 prosent avDivina Commedia er forståeleg for italiensktalande i dag.

Det finst tre norskeomsetjingar avDen guddommelege komedien, ei i utdrag avHenrik Rytter ogSigmund Skard på nynorsk frå 1965 og ei fullstendig omsetjing avMagnus Ulleland på nynorsk frå 1993–1996. Ei ny omsetjing på bokmål av Erik Ringen er undervegs;Helvete(2017) ogSkiringsheimen (2023) er gjeve ut så langt.

Fleire norske forfattarar har òg late seg inspirere direkte av Dante, mellom annaGunnhild Øyehaug, som i slutten avVente, blinke (2008) avslører at ei av «dei som har fortalt og vist veg», eigentleg er Dantes Beatrice. Hilde Lindset kalla den andre boka siHelvetesporten, etterRodin sin skulptur, basert påDivina Commedia.