Movatterモバイル変換


[0]ホーム

URL:


Przejdź do zawartości
Wikipediawolna encyklopedia
Szukaj

Robert Stiller

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Robert Stiller
Imię i nazwisko

Robert Reuven Stiller

Data i miejsce urodzenia

25 stycznia 1928
Warszawa

Data śmierci

10 grudnia 2016

Dziedzina sztuki

tłumacz

Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia PolskiSrebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Cytaty w Wikicytatach

Robert Reuven Stiller (ur.25 stycznia1928 wWarszawie[1], zm.10 grudnia2016[2]) –polskitłumacz,pisarz ijęzykoznawca pochodzeniażydowskiego.

Życiorys

[edytuj |edytuj kod]

Urodził się w katolickiej rodzinie polskich Żydów. Dzieciństwo spędził naBiałorusi, okupację w Warszawie[3][4].Należał doArmii Krajowej[potrzebny przypis]. W 1947 roku odszedł odkatolicyzmu, w którym był wychowany. W tym samym roku wstąpił doPolskiej Partii Socjalistycznej. Pracował etatowo w wojsku[5]. W 1952 roku ukończył polonistykę, studiował slawistykę, dziennikarstwo,indologię oraznordystykę wReykjavíku[4].

Oprócz tłumaczeń był autorem kilkuksiążek iesejów o charakterze językoznawczym orazsztukteatralnych, współzałożycielem żydowskiej gminy reformowanej i propagatorem odrodzeniajudaizmu reformowanego w Polsce[4].W latach 60. i 70. publikował pod pseudonimami (Tomasz Harasiuk, Jerzy Szperak, Józef Salmanowicz), był m.in. autorem książkiSemantyka zbrodni o propagandzie w sprawiezbrodni katyńskiej[potrzebny przypis]. Jest autorem wiersza pt.Serce generała, opiewającegoKarola Świerczewskiego[6].

Na przełomie lat 80. i lat 90. XX wieku na łamachczasopisma „Mój Świat” opublikował krótką serię artykułów o tematyceezoterycznej. Wspólnie zfilozofem i tłumaczemJerzym Prokopiukiem był też współredaktorem pisma „Gnosis[potrzebny przypis]. W „Literaturze na Świecie” publikował artykuły w cykluStół i nożyce[7]. W latach 1984–1986 kierował wydawnictwem Rekontra, działającym poza cenzurą[8].

W 2001 roku założył Żydowską Gminę Reformowaną, której następnie przewodniczył. W 2002 roku został prezesem Stowarzyszenia Kultury Żydowskiej „Keszer”[8].

Jego felietony ukazywały się w „Trybunie”, „Najwyższym Czasie!” i „Rzeczpospolitej”. Zostały one zebrane w dwutomowym zbiorzePokaż język![9].

W 2005 roku kandydował doSejmu z ramieniaPlatformy Janusza Korwin-Mikkego[10].

Był kustoszem Muzeum Azji i Pacyfiku, prowadził Studium Sztuki Przekładu w Warszawie[5].

Deklarował znajomość ponad 30 języków, w tym:angielski,niemiecki,francuski,rosyjski,czeski,malajski,górnołużycki,dolnołużycki,ukraiński,białoruski,łacinę,niderlandzki,islandzki,szwedzki,hiszpański,jidysz,hebrajski,grekę,sanskryt i paręjęzyków polinezyjskich[3].

Żoną Roberta Stillera była piosenkarkaNina Stiller[11].

Jest autorem 300 książek, w tym 30 dzieł oryginalnych. Stał się popularny dzięki cyklowi artykułówPokaż język!, publikowanych w kilku czasopismach, następnie zebranych w książkach[4].

Poglądy

[edytuj |edytuj kod]

W latach 40. był związany z lewicą, należał do Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS). W wywiadzie z 2001 roku twierdził, że jako pierwszy ze środowiska literackiego zerwał z działaczami PPS. Jego zdaniem za swoje poglądy spotykał się z niechęcią ze stronyZwiązku Literatów Polskich iMinisterstwa Kultury i Sztuki[5].

W 2001 roku informował, że po wydaniuSemantyki zbrodni był przez cztery lata obserwowany przezSłużbę Bezpieczeństwa[5].

Był zdeklarowanym feministą[4].

Współpraca ze Służbą Bezpieczeństwa PRL

[edytuj |edytuj kod]

Według dokumentów IPN, (o czym napisałaJoanna Siedlecka, autorka książkiKryptonim „Liryka”. Bezpieka wobec literatów, wydana w 2009 r.) Robert Stiller od 1955 do 1981 byłtajnym współpracownikiem Służby Bezpieczeństwa pod pseudonimami „Kryspin”, „Stanisław Wisłocki”, „Literat” i „Tras”, zostawił 20 tomów donosów. Rozpracowywał m.in. Związek Literatów, którego był członkiem od 1949 roku, środowisko miesięcznika „Kultura” i czasopisma „Zapis[12]. Stiller stwierdził, że te informacje są nieprawdziwe, a dokumenty SB sfałszowane i zapowiedział wytoczenie pisarce procesu[13](jednak do grudnia 2014 r. żaden proces się nie odbył)[potrzebny przypis].

Wybrane przekłady

[edytuj |edytuj kod]

Ponadto Stiller przetłumaczył na język angielski wierszKonstantego Ildefonsa Gałczyńskiego „Strasna zaba”. Tłumaczenie ukazało się w „Literaturze na Świecie” w numerze 1/78 z 1981 roku[22]. Ogółem tłumaczył książki z angielskiego, niemieckiego, francuskiego, szwedzkiego, rosyjskiego, malajskiego, hebrajskiego, jidysz, sanskrytu, czeskiego i słowackiego[23].

Przekłady Stillera (np. Burgessa, Carrolla) wyróżniają dołączone do wydań artykuły na temat stosowanego przez autora języka,neologizmów,gwary, a także warsztatu tłumacza.[potrzebny przypis] Tłumaczenia powieści Nabokova spotkały się z krytyką ze stronyMichała Kłobukowskiego (który również tłumaczyłLolitę) iHenryka Dasko[24].

Twórczość własna

[edytuj |edytuj kod]
  • Baśnie
    • Chomik – baśń o chomikach[potrzebny przypis]
    • Klatin brat Klatona (1964)[5]
    • Niewinny tygrys – baśnie indonezyjskie (1966)[potrzebny przypis]
    • Córka długozębych (1970)[5]
    • Mały płowy rekin (1970)[potrzebny przypis]
    • Narzeczony z morza (1971)[5]
    • Zardzewiały miecz (1977)[5]
    • Skamieniały statek (1967)[5]
    • Małpa i jej małżonek (1986)[5]
    • Lemie! po co umarłeś? (Kraków, 2006) – obszerne komentarze na temat twórczościStanisława Lema[25]
    • Pokaż język!, czyli Rozróbki i opowieści o polszczyźnie oraz 111 innych językach (2001)[26]
    • Pokaż język!, czyli Rozróbki i opowieści o polszczyźnie oraz 222 innych językach T. II (Kraków, 2013)[9]
    • Semantyka zbrodni. Nota katyńska z 25 kwietnia 1943 i sowiecki sposób myślenia (Kraków, 2007) – obszerna, logiczno-językowa analiza noty protestacyjnej wystosowanej przez rząd ZSRR w związku z odkryciem masowych grobów polskich oficerów w Katyniu (pod pseudonimem Tomasz Harasiuk)[potrzebny przypis]
    • Żydowskie Abecadło twórców literatury polskiej, czyli Od A do Żet z prawa na lewo (Kraków, 2011)[potrzebny przypis]
    • Abecadło żydowskich pisarzy z Polski, Wydawnictwo Vis-a-vis Etiuda (Kraków, 2015)[potrzebny przypis]
  • Poezja

Odznaczenia

[edytuj |edytuj kod]

Przypisy

[edytuj |edytuj kod]
  1. Robert Stiller w bazie filmpolski.pl
  2. Zmarł Robert Stiller [online], fahrenheit.net.pl [dostęp 2016-12-17] .
  3. abRobertR. Stiller RobertR.,Robert Stiller [online] [dostęp 2015-06-29] (pol.).
  4. abcdeJubileusz 80-lecia Roberta Stillera [online], 7 stycznia 2009 [dostęp 2015-06-29] .
  5. abcdefghijRobert Stiller - mistrz nie tylko przekładu. ferdys.com.pl. [dostęp 2023-11-25]. [zarchiwizowane ztego adresu (2015-03-25)].
  6. KazimierzK. Konieczny KazimierzK.,HenrykH. Wiewióra HenrykH.,Karol Świerczewski Walter. Zbiory Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Warszawa:Wydawnictwo „Nasza Księgarnia”, 1971, s. 396–399 .
  7. Szymańska 2016 ↓, s. 236.
  8. abcdefgStiller Robert Reuven, [w:]Encyklopedia PWN [online],Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-11-25] .
  9. abDuda 2014 ↓, s. 203.
  10. Joanna Kuciel: Robert Stiller: Zdarzyła nam się upiorna historia. poranny.pl, 2008-06-19. [dostęp 2023-11-25].
  11. Spotkanie z Robertem Stillerem. bn.org.pl, 2010-01-26. [dostęp 2023-11-25].
  12. Siedlecka 2009 ↓, s. 29.
  13. T.W. Kryspin. trojka.polskieradio.pl, 2009-01-13. [dostęp 2023-11-25].
  14. abcdefghijklmnopqrstuvwxPrzekłady z angielskiego. robertstiller.eu. [dostęp 2023-11-25].
  15. Zofia Zaleska: Wyrywanie wątroby. Rozmowa z Michałem Kłobukowskim. dwutygodnik.com, 2013. [dostęp 2023-11-25].
  16. abSzymańska 2016 ↓, s. 236–237.
  17. Szymańska 2016 ↓, s. 247.
  18. Polskie przekłady wiersza „Jabberwocky”. home.agh.edu.pl. [dostęp 2023-11-26].
  19. abcdefghijPrzekłady z niemieckiego. robertstiller.eu. [dostęp 2023-11-25].
  20. Przekłady z epiki światowej. robertstiller.eu. [dostęp 2023-11-25].
  21. Przyboś 1968 ↓, s. 662.
  22. Puławski 2019 ↓, s. 234.
  23. Ewa Likowska: Zawód tłumacz. tygodnikprzeglad.pl, 2004-10-10. [dostęp 2023-11-25].
  24. Majer 2021 ↓, s. 70.
  25. Łukasz Radwan: Nie ma Lema?. wprost.pl, 2006-08-06. [dostęp 2023-11-25].
  26. Robert Stiller. wydawnictwowarstwy.pl. [dostęp 2023-11-25].
  27. Zwierzydełka / Robert Stiller; il. Daniel Mróz. ariadna.bs.katowice.pl. [dostęp 2024-09-23].
  28. Zwierzydełka / Robert Stiller, ilustracje Daniel Mróz. ariadna.bs.katowice.pl. [dostęp 2024-09-23].
  29. M.P. z 2003 r. nr 39, poz. 573
  30. Lista laureatów medalu Zasłużony Kulturze – Gloria Artis [online],Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego [dostęp 2017-01-21] .

Bibliografia

[edytuj |edytuj kod]
  • Henryk Duda. Robert Stiller, Pokaż język! Czyli rozróbki i opowieści o polszczyźnie i 222 innych językach, t. II, Kraków 2013. „Roczniki Humanistyczne”. 62.6, 2014. 
  • Krzysztof Majer. Retranslacja jako krytyka przekładu, czyli Benito Cereno ponowiony. „Przekładaniec”. 42, 2021. 
  • Julian Przyboś. Gilgamesz. „Nowe Książki”. 10, 1968. 
  • Krzysztof Puławski. Gałczyński w tłumaczeniu: Strasna zaba czyli Potwołna łopucha. „Bibliotekarz Podlaski”. 44 (3), 2019. 
  • Joanna Siedlecka: Kryptonim „Liryka”. Bezpieka wobec literatów. Warszawa: 2009.ISBN 978-83-7469-795-8.
  • Katarzyna Szymańska. Miłość do trzech pomarańczy Roberta Stillera: O niedokończonym projekcie translatorskim i fragmencie Sprężynowej pomarańczy (wersji N). „Przekładaniec”. 33, 2016. 

Linki zewnętrzne

[edytuj |edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Robert_Stiller&oldid=74820714
Kategorie:
Ukryte kategorie:

[8]ページ先頭

©2009-2025 Movatter.jp